Aımaqtar • 26 Sáýir, 2020

Qazaqtan shyqqan tórt qaharman – dańqty ushqyshtar týraly kitap jaryqqa shyqty

62 retkórsetildi

Oral qalasynda Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi, aqyn Aıtqalı Nárikovtiń «Joıqyn jyldar jańǵyryǵy» atty jańa kitaby jaryq kórdi. Bul bıyl 80 jasqa tolyp otyrǵan ardager qalamgerdiń maıdan taqyrybyna jazǵan altynshy kitaby.

Uly Otan soǵysyndaǵy jeńistiń 75 jyldyǵy qarsańynda basylǵan jınaqta qazaqtan shyqqan 4 qaharman – dańqty ushqyshtar Talǵat Bıgeldınov pen Hıýaz Dospanova, barlaýshy Bımaǵambet Abdolov pen mınometshi Sadyq Jaqsyǵulovtyń taǵdyry toptastyrylǵan.

HH ǵasyrdyń basty oqıǵasy, jarty álemdi qanǵa bóktirgen Ekinshi dúnıejúzilik soǵys taqyryby kezinde sovet ádebıetiniń basty nysanasy bolǵany ras. Biraq táýelsizdik alǵaly qundylyqtar ózgerdi. Uly Otan soǵysy týraly jazǵanda sovettik ıdeologııanyń battasqan boıaýynan arylyp, ólim men ómir arasyndaǵy adam taǵdyry, jeke keıipkerdiń shynaıy jan tebirenisi, áleýmettik ádiletsizdik jıi kóteriletin boldy. Biraq qalaı bolǵanda da 1941-1945 jyldardaǵy qandy qasap jyly jaýyp qoıatyn taqyryp emes. Qalamger qaýym jıi-jıi at basyn buryp, adamzat úshin mańyzy bar máselelerdi kóterýge taptyrmaıtyn alań der edik.

Búginde maıdangerler az qaldy. Osy kitapqa keıipker bolǵan tórt batyr da aramyzda joq eken. Bularmen tikeleı aralasyp, estelikterin óz qulaǵymen tyńdaǵan avtordyń ózi bıyl 80 jasqa tolyp otyr. О́z ákesi Nuryshqalı 1944 jyly qan maıdanda qaza tapqanda Aıtqalı Nárikov tórt-aq jasta eken. О́zi aıtqandaı, maıdangerdiń uly maıdan taqyrybyn janymen de, tánimen de meńgergeni osy jınaqtyń bas-aıaǵynan anyq baıqalady.

- Soǵys, jeńis taqyrybynda jaza bastaǵanyma elý jyldaı boldy. Maıdangerler týraly ocherk, derekti áńgimelerim «Juldyz», «Aqıqat» jýrnaldary men respýblıkalyq gazet betterinde kóp jyldan beri jarııalanyp keledi. Ár jyldary «Men – maıdanger ulymyn», «Jaıyqtyń jaryq juldyzdary», «Sadyq Jaqsyǵulov» t.b. kitaptarym jaryq kórdi, - deıdi avtor. Shynynda da Uly Otan soǵysy taqyrybyn dál osyndaı júıeli jazyp, ónimdi eńbek etken qazaq qalamgeri neken-saıaq shyǵar.

Bir qyzyǵy, avtor «Aspandaǵy arpalys» jáne «Qanatty qyz» povesterin birinshi jaqtan jazypty. Iаǵnı kók júzindegi kóp oqıǵa, qas pen kózdiń arasyndaǵy sheshim, qorqynysh pen batyldyq keıipkerdiń óz atynan baıandalady. Poveste sýretteletin oqıǵalardyń shynaıylyǵy sonda, oqyrmandy úıirip alyp ketedi. Qazaq tilinde balamasy az tehnıkalyq termınder, áýe urysynyń epızodtary sheber jetkiziledi. Qalamger qııaly, jazýshylyq túısik osy oqıǵalardyń bárin óz basynan ótkergeni seziledi.

Eki márte Keńes Odaǵynyń batyry Talǵat Bıgeldınov pen Halyq Qaharmany Hıýaz Dospanova qalyń qazaq jurtyna jaqsy tanys bolǵanymen, jınaqtaǵy qos keıipkerdi batysqazaqstandyqtardan basqalar tanı bermeıdi. Maıdandaǵy teńdessiz erligi úshin mınometshi Sadyq Jaqsyǵulov – 1944 jyly, Bımaǵambet Abdolov – 1945 jyly Sovet Odaǵynyń batyry alǵan, shynaıy erler bolatyn. Ekeýi de uzaq ómir súrip, Táýelsiz Qazaqstannyń jemisin jep ketken ardagerler. Avtor bul kisilermen jıi aralasyp, arnaıy jolyǵyp, esteligin óz aýzynan jazyp alǵan. Sonymen birge bul povesterdiń ón boıynda qosymsha materıaldar – Uly Otan soǵysy týraly arhıv qujattary, qolbasylardyń estelikteri keńinen paıdalanylǵan. О́te shynaıy, oqyǵan adamnyń rýhyn kóterip, erlik isine súısindiretin shyǵarmalar. Muny osy kitapqa qoldaý bildirip, alǵysóz jazǵan Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Ǵalı Esqalıev te baıqapty.

«Avtor povesterinde keıipkerleriniń qan maıdandaǵy erlikterin shynaıy baıandaıdy. О́ziń sol bir qııan-keski shaıqastarǵa qatysqandaı áserde bolasyń. Jaýyngerlerdiń bolashaqqa degen senimi sonshalyq myqty bolǵanyna qaıran qalasyń. Otansúıgish rýhtyń kúshtiligi aldynda bas ıesiń! Bir sózben aıtqanda, kitap óte qundy» dep jazady óńir basshysy.

Bul kitap Batys Qazaqstan oblysy boıynsha Uly Otan soǵysyndaǵy jeńistiń 75 jyldyǵyna arnalǵan sharalar shoǵyrynyń josparyna kirgeni óz aldyna, oblys aýmaǵyndaǵy barlyq úlken-kishi kitaphanaǵa tegin taratylǵaly jatyr. О́z oıymyzsha, erlikti nasıhattaıtyn, patrıottyq tárbıe beretin mundaı jınaqty Qazaqstan aýmaǵyndaǵy barlyq áskerı garnızondardyń kitaphanalaryna, áskerı oqý oryndaryna da taratsa, artyq bolmas edi.

Búgingi karantın jaǵdaıynda qalyń jurt jınalǵan kópshilik sharalardy ótkizý toqtaǵanymen, kitap oqýǵa eshkim tıym salǵan joq qoı. Endeshe, maıdanger ulynyń maıdan týraly shyǵarmasy – qazirgi kúngi eń ótimdi syılyq boldy. Bul – kúndeı kúrkirep ótken soǵys qaharmandaryna sóz qudiretimen soǵylǵan jańa eskertkish.

 

Batys Qazaqstan

Sońǵy jańalyqtar

Abaı murasy Bishkekte talqylandy

Rýhanııat • Búgin, 20:36

«Adal bilim» jobalyq keńsesi quryldy

Qazaqstan • Búgin, 19:47

Baspanaly bolý múmkindikteri aıtyldy

Aımaqtar • Búgin, 18:15

Alakól jaǵalaýy abattandyrylyp jatyr 

Aımaqtar • Búgin, 17:44

ForteBank: Bir dollar – 388 teńge

Qazaqstan • Búgin, 15:35

Uqsas jańalyqtar