Rýhanııat • 27 Sáýir, 2020

Israıl Saparbaı. «Júregimniń túbinde shúkiranam...»

317 retkórsetildi

Ashyly-tushyly ómir bolǵan soń pesheneli pendeniń basynda árqalaı syn-synaqtar ár mezgil-mezette ótip jatatyny Haqqa aıan. Bul tabıǵı qubylys pa, álde, kezdeısoq kesir-kesapat pa, áliptiń artyn baǵý bizge tán. Mine, kúlli adamzat qaýymy qazir dál osybir hal-ahýaldy basynan keshirip jatyr. «Qııametqaıymdy men emes, pendemniń ózi jasaıdy...» degen  jalǵyz aýyz sóz Alla aqıqaty ma, álde, Hadıs qaǵıdaty ma, ony da kesip-pishý bizdiń enshimizde emes. «.Japparqulǵa jan násip» demekshi, es jıyp, etek basý áreketindemiz. Ári qaraı áýremizden tıylyp, táýbemizge kelip jatsaq –  «Eshten kesh jaqsy».  Kesheli-búgin ómirge kelgen tómendegi óleń órimi de osy kóńil kúıdi alǵa tartady...

 Avtordan

       Aýyrma, arý Almaty!..

 Dármeni joq,

Daty kóp dimkás qala,

Únsiz qalǵan uqsaıdy Úntaspaǵa.

Kónbeı jatyr áýenim «Árıdaıǵa»,

Kelmeı jatyr óleńim uıqasqa da.

 

Aýa tymyq,

Aı synyq,

Dala sulyq...

Kók pen jerdiń altyqat arasy bult.

Obyr menen tobyrdy opasy kem

Alataýdan jibersek ary asyryp?!.

 

Habar – qańqý,

Sóz – ósek,

Til – aqparat...

Kókten juldyz turǵandaı jylap qarap.

Innen shyqqan INDETIN kim jasyrmaq?

Túnnen týǵan KÚNÁSIN kim aqtamaq?

 

Kúnálimiz!

Jylańyz,

Qýanyńyz:

Jyn-jybyrdyń uıasy jyr-ánimiz,

Qulaqtarda bitelgen bulaǵymyz,

Júrattarda jutylǵan «jumaǵymyz»...

 

Al, indet pe?

Al, indet kámil dertte:

Janyń—kókte...

Tastaı ber tánińdi órtke!

Zalym kópte zamanyń Zarýaıym,

Zántalaqqa aıta ber, zaryń jetse.

 

Dármeni joq,

Daty kóp,

Dimkás qala,

Únsiz qalǵan uqsaıdy Úntaspaǵa.

...О́ziń kirer esikke eńseńdi bur,

О́ziń júrer jolyńa kúl tastama!..

 

                                                            22.03.2020.

 

                     Táýba

 

Umaı tekti uryǵy uly ananyń –

Juttan qalǵan men de bir juǵanamyn.

Janaryma muń qonsa, janym jylap,

Balaǵyma bıt qonsa qýanamyn.

 

It pen bıtte qadirsiz qazyna bar,

Qadirine jetken jan qazyp alar.

Jaratqannyń «úf» etken jalǵyz demi,

Jaraqattan janyńdy jazyp alar.

 

Dármen ketti,

Demeımin pármen jetti,

Áli kúnge án-jyrym árlenbepti...

Kóńilimmen ólsheımin jer men kókti,

О́mirimmen ólsheımin bar men joqty.

 

Baýyr – baǵban,

Júrek – gúl,

О́kpe – jetim,

Kókirekte sharýam joq kók keretin.

Ǵalamdy da kóshirem kóz aıama,

Adamdy da keshirem jek kóretin!

 

Baýyrym ba?

Barakat: bútin, aman...

Júregimniń túbinde shúkiranam.

Kámil Iman ıesi – Haq taǵala

Ne salsa da basyma,

Kútip alam!..

                                                    22.03.2020.

 b

                          Kún ashylsa...

 

Kún ashylsa...

Bult kóshi tyraǵaılap,

Qan tarasa tamyrda tulaboılap.

Jylan ırek jylymyq jyra boılap,

Búlkildese búıirde bulaq oınap.

 

Kún ashylsa...

Jarytyp nursáýleni,

Keshpes em-aý basymnan munsha áýreni...

Aryq-turyq dúnıe qamyqtyryp,

Jalyqtyryp jiberdi qursaý meni!

 

Kún ashylsa...

Abdyrap alań kóńil,

Jutar ma edim juparsha samal lebin.

...Peıilime Perishte aıan berip,

Saýyq quryp júredi sanamda О́lim...             

 

Kún ashylsa...

Kúlimdep gúldiń óńi,

Qutylar ma em qursaýdan, kim biledi?

...О́lgende de,

О́mirge kelgende de

Qalaı qıyp ketersiń bul dúnıeni?..

 

Kún ashylsa...

Saǵan da «áý» der edim,

Alázirge kelmeı tur áýrelegim.

Qaǵbamdy ashyp,

Qansha jyl  qańǵyp júrip

Qaıta kelgen basyma dáýren ediń...

           

Kún ashylsa...        

Inimnen men de shyǵyp,

Jelbegeıdi jeńiltek jelge ushyryp,

Qara jerdiń býyna býyn bosap,

Otyrǵyzar edim-aý men de shybyq...

 

                                                                23.03.2020.

 

                              Úıqamaq

                  /nostalgııa/

 

«Shatpaǵymnan» jalyǵyp shımaılaǵan,

Úıkúshikteı jabyǵyp úıdi aınalam.

О́z aldyna bir álem ashylmaǵan

Kóz aldyma keledi mıdaı Dalam...

 

Kóz aldyma keledi aýyl-aımaq...

Qara basyp, otyrmyn qaýip oılap.

Meni apat pen opattan sol qutqarar,

Apaı-topaı ketpese daýyl aıdap!..

 

Kóz aldyma keledi aýyl-aımaq,

Bári de aıǵaq:

Kún keshken «á, qudaılap».

Anashymnyń qolynan ala salyp

Tandyr nandy jegenim sarymaılap.

 

Kóz aldyma keledi aýyl-aımaq...

Jeńil tartsam dep edim, aýyr oılap.

Qulyn daýsy shyǵady aǵaıynnyń

Qulaǵymnyń túbinen «baýyraılap».

 

Kóz aldyma keledi aýyl-aımaq,

Tar kezeńde tabysqan Táńir aıdap...

Qara basym qashanǵy qaıǵy oılamaq?

Qara qorym qashanǵy qońyraımaq?

 

«Shatpaǵymnan» jerinip shımaılaǵan

О́z úıime, qaıteıin, syımaı baram.

...Qorymjaı men qoraǵa qolym jetpeı

Men paqyr da bir kúni qıǵa aınalam...

 

  1. 03. 2020.

olol

                 Kóńil aýany

 

Kógimde emes,

Kórinbeı júrgen ishte

Kózime ottaı basyldy bir Perishte.

Qalaı jııam esimdi talyp túsken?

Qalaı qııam men Ony kúnkóriske?

 

Kúnkóris pe?

Jo-jo-joq!

Pende emes Ol!

Pendelikpen ólgenshe endi egesem!

«Pesheneme jazylǵan jazmyshym» dep,

Peıish jaqqa perimmen men de kóshem.

 

Shemen júrek,

Sherli óleń,

Shermende júk

Kúnnen-kúnge barady keýdemdi ezip.

Kókala úırek kózmonshaq kólden ushsa,

Men de ketem Peıishke elden bezip.

 

Uıqy qashty...

Joq, bezdi uıqy menen!

(Kúndes qatyn sııaqty kúıkili О́leń),

Sylańdaıdy,

Sybyrlap, syr ańdaıdy

Syǵan qyzy sııaqty sıqyr álem.

 

Qylmoıynda zilmaýyr júk bar ma edi?

Júgi batpan júrekti juptar ma edi?..

Súıgen qulyń men bolsam, eı, Jaratqan,

Qý tirliktiń qulynan qutqar meni?!

 

                                                                  28.03.2020.

 

                   Talqarmaý

 

Basym qyraý...

Ǵazaýat ǵasyr mynaý.

Bas bilmegen asaý em, basyldym-aý.

Kúmáni joq kúnáǵa battym bilem,

Taǵdyrym-aı, tarydaı shashyldyń-aý?!

 

Taǵdyrym-aı,

Taǵdyrym,

Talmaboıym,

Qalaı seni qanqasap qarǵamaıyn:

Jetegime kónbese jetpegirim,

Etegime súrinse jalbaǵaıym?!

 

Taǵdyrym-aı,

Taǵdyrym,

Talmaboıym,

Taýsyldy ma «Árıdaı», «Arman-aıyń»?

«Jaqsy menen jamandy aıyra almaı...»

Abaıdy da zarlatty-aý «arly» aǵaıyn...

 

Qarasha úıdiń shaıqalyp shańyraǵy,

Qorajaıda qozy-laq jamyrady.

«Qudaı bolǵym keledi, qudaı bolǵym» -

Adamzattyń ázelgi «ánurany»!!!

 

Kókte bireý,

Jerdegi «qudaı» qansha?

Quptar ma edik shyrqymyz shyraılansa.

О́zge túgil, ózińdi taba almassyń:

«О́terińde dúnıe shyr aınalsa...»...

 

Kókte bireý,

Jerdegi «táńir» qansha?

Sorymyzǵa sol qaıǵy...tamyrlansa.

«Bar álemdi bıleımin, ıleımin!..» dep,

Qara jerdi jastanǵan qabyr qansha...

 

Basym qyraý...

Ǵazaýat ǵasyr mynaý.

Bas bilmegen asaý em, basyldym-aý.

Táńirimdi tanymaı júrgen basym,

Talqarmaýda tarydaı shashyldyń-aý...

 

                                                                    30.03.2020.

 poprn

                      h h h

 

Irip ketsin indetten ishim, meıli,

Túsinbeıdi meni eshkim, túsinbeıdi:

О́mirimdi azalap óleńimmen,

Kóńilimdi «Kóktaspen» músindeıdi.

 

Túkirgenim bar meniń «Kóktasyńa»!

Myqty bolsań:

Jatsynba, jat qasyma.

Peshenemde jan bilmes jazýym bar

Pendeliktiń syımaǵan noqtasyna.

 

Iá, solaı,

Noqaıym,

Namaqulym...

Qııandaǵy qyranǵa qanaty muń.

Túsip jatyr janymnyń japyraǵy,

Iship jatyr qanymdy qara túnim.

 

Túsip jatyr janymnyń japyraǵy,

Qýań tartyp qubajon atyraby.

Qyr astynda qyzyl Kún qyzyqtyryp,

Kún astynda Kúnikeı shaqyrady...

 

О́ship=janyp ónboıda ójet senim,

Kókjıekke kóz salam, tez ótse kún.

Aq sham,

Kók sham,

Qyzyl sham qylymsıdy

Kólgirsigen kózindeı Jezóksheniń...

 

                                                                 01.04.2020.

 

               О́li kúnder...

 

О́tip jatyr eleýsiz óli kúnder...

Basqan bilem jelbýaz jeligin de el.

Boılap otyr qııalym tuńǵıyqqa,

Oılap otyr eken dep meni kimder.

 

Jel úpterdeı jetpegir jeligimdi,

Ne kórindi kózime?

Ne búlindi?

Ańsarymdy aýdaryp quladúzge,

Saýsaǵymmen sanaımyn óli kúndi.

 

О́li kúnniń ólshemi bola ma dep

Jón suraǵym keledi Molaǵa kep.

Bálkim, Baýkeń aqyryp shyǵa keler,

«Eı, ıdıot, molaǵa jolama!..» dep.

 

Úıden shyqpaı..,

Qam jasap Qarabaılap,

Bar malymdy toǵytsam qoraǵa aıdap,

Bálkim, Qaskeń qabaǵyn qars aıyrar

«Jaramaıdy, áı, munyń, Daragóı...» dep.

 

Armanyma kóz salyp aryqtaǵan

Taǵdyrymdy tanýdan qalyp baram.

Men adamnan qorqamyn toryqpaǵan,

Men adamnan qorqamyn qamyqpaǵan...

 

Quzyryna Qudaıdyń qulaq aspaı,

Quladúzdi qýyp júr myna báshpaı...

Qulazyǵan, qýarǵan túrim mynaý

Quz basynan qulaǵan qý aǵashtaı.

 

О́li kúnniń ólsheýli arjaǵy muń...

Jarǵaq únim,

Ishimde jalbarynym.

Alla túgil aýylǵa anaý turǵan

Amalym ne, jetpeı tur qarǵa adymym.

 

...О́tip jatyr ólsheýli óli kúnder,

Erkem de joq janymda «Eligim...» der.

О́tken-ketken etjaqyn Elkezerler,

Ene bermeı túsime, kórinińder!!!

 

Tórden kórip,

Júrgenmen kórden kórip

Kete qoıar jaıym joq senderge erip.

Odan góri...

Aǵzasyn Jer-Ananyń

Eles bolyp,

El bolyp emder me edik?!

 

                                               02.04.2020.

 

eg

                  Men aýylǵa barǵanda...

 

Jaýyn qaıda keshegi, jaýyn qaıda?

Jaýynnan soń jaıqalǵan baýym qaıda?

Jaı oǵynan jaryǵan býaz bult,

Jelini isip, jer syzyp baýyrlaı ma?..

 

Daýyl qaıda keshegi, daýyl qaıda?

Tarpań minez, taǵy kúsh taý yrǵaı ma?!

Salqam basyp, sal jelgen Sáýirimniń,

Saýyrynan qara ter saýyldaı ma?

 

Aýyl qaıda keshegi, aýyl qaıda?

Arqa=jarqa aǵaıyn, baýyr qaıda?

Bilgim kelip..,

Birin de tappaǵan soń,

Júrek sazyp, jan syzdap aýyrmaı ma?

 

Qazym qaıda keshegi, Qazym qaıda?

Sáýirimniń baýyry jazylmaı ma?

Darabozdy shalǵynǵa qoıa berip,

Qarakózge aıtatyn nazym qaıda?

 

Tyrnam qaıda keshegi, Tyrnam qaıda?

Qarakózge syılaıtyn syrǵam qaıda?

Juldyz sorǵyp tóbeden, Aı aýǵansha,

Aıtylmaıtyn arada syr qalmaı ma?!.

 

Aqqý qaıda keshegi, Aıdyn qaıda?

Qańǵyp kelgen qara bult Aıdy urlaı ma?..

Qarakózim qalaǵa ketkennen soń

Qara basym qan jutyp qaıǵyrmaı ma?

 

«Qorym qaıda,--demeımin,--Qorym qaıda?»

Men baratyn Qorymǵa oryn qaıda???

Oramylym sýlanyp qaıtar jolda,

Soram aǵyp kózimnen, sorym, qaına...

 

                                                                   02.04.2020.

 

              Ajalmen arbasý

 

Elsizde...

Eki keshtiń arasynda

Egestim Men Onymen, nanasyń ba?

 

Quzǵyndaı quz, jartasta qusyp ólgen

Onsyz da talaı-talaı túsime engen...

 

Taqyrdy paqyrmenen tabystyrǵan

Tar jerde talaı shólmek qaǵystyrǵam...

 

Qaramaı qara sýyq, qatqan muzǵa

Shaljıyp saz, balshyqta jatqanbyz da!

 

Azǵyryp «altyn» degen jalǵan ańyz

Sýǵa da batyp kete jazdaǵanbyz.

 

Qyp-qyzyl shyqqanda da órtten aman

Deneme ý tilinen dert taraǵan.

 

Laǵyp aıdalaǵa atqan oǵy,

Syrtymnan qansha sybap, dattamady?..

 

Amal ne, asyra almaı san aılasyn,

Taý-tasqa soqqany bar talaı basyn.

 

Kórse de, kórmese de kózben atyp,

Júrgeni tý syrtymnan sóz boratyp.

 

Kim bilsin, Ázázildiń ámiri me:

Qaptaldan shyǵa keldi taǵy, mine!

 

Jan berip, jan alysqan jekpe-jekte,

Jaratqan, jaýǵa meni shókkeletpe!!!

 

...Sezindi-aý alysqanmen ala almasyn,

Qynapqa qaıta suqty aq almasyn.

 

Kóńilge qosh kele me mundaı Ǵarip?

Zamatta ǵaıyp boldy túnge aınalyp!..

Israıl SAPARBAI                                                                

10.04.2020.

 

Sońǵy jańalyqtar

Aqmolada joldar jóndeledi

Aımaqtar • Búgin, 09:12

Esilde 45 otbasy baspanaly bolady

Aımaqtar • Búgin, 09:10

«Qazarhıv» basqarmasy qajet

Rýhanııat • Búgin, 08:10

Kaka «Qaıratpen» birge

Fýtbol • Búgin, 08:04

Mamyq-maýsym

Rýhanııat • Búgin, 07:57

Zańdy qaıta qaraý kerek

Saıasat • Búgin, 07:48

Mańyzdy sheshim

Pikir • Búgin, 07:43

Úńgir (úshtaǵan)

Ádebıet • Búgin, 07:17

«Oqyǵan azamattyń» derti...

Ádebıet • Búgin, 07:15

Zulmattyń zardaby aýyr tıdi

Tarıh • Búgin, 07:10

Tarıhtyń taǵylymyna taǵzym

Tarıh • Búgin, 07:07

Endi sol zulmattar qaıtalanbasyn!

Pikir • Búgin, 07:00

Tramp býnkerge tyǵyldy

Álem • Búgin, 06:57

Temirtaýda qazaq baspasózi joq

Qoǵam • Búgin, 06:54

Ár aýyl­dyń óz «Groz­nyıy» bolǵan

Rýhanııat • Búgin, 06:50

Syrdaǵy egin sýsyz qalýy múmkin

Ekologııa • Búgin, 06:48

Uqsas jańalyqtar