Saıasat • 28 Sáýir, 2020

Jumys qashyqtan jalǵasyp jatyr

63 retkórsetildi

Tótenshe jaǵdaı kezinde jumys tártibin ózgertken elimizdegi sottar kún sa­ıyn 4,5 myńǵa jýyq isti onlaın rejimde qaraıdy. Qashyq­tan ótip jatqan sotqa advokattar men olardyń qorǵaýyndaǵy azamattar – bir jerden, prokýrorlar – ekinshi jerden, kýáler – úshinshi jerden, sýdıalar óz kabınetinen zamanaýı tehnologııalar arqyly qatysady. Alaıda istiń irkilissiz qaralýyna septesetin baılanystyń sapasy syr berip tur. Osy máselelerdiń mán-jaıyn Joǵarǵy sot janyn­daǵy Sottardyń qyz­metin qamtamasyz etý depar­tamentiniń basshysy Naıl Ahmetzakırovten surap bilgen edik.

– Qazirgi pandemııa jaǵdaıynda sot jumysy qalaı rettelip jatyr?

– Qazaqstan tarıhynda tótenshe jaǵdaı alǵash ret jarııalandy jáne sońǵysy dep úmittenemin. Eshqandaı tótenshe jaǵdaı azamattardyń sot arqyly qorǵalý quqyǵyn shektemeıdi. Bizge qysyltaıań shaqta osy quqyqty tolyqtaı qamtamasyz ete otyryp, sot prosesterine tartylǵan barlyq adamnyń densaýlyǵyn barynsha qorǵaý tásilderin tabý qajet boldy.

О́tken jyly sotqa 3,3 mln is pen materıal kelip túsken. Bul – talqylaýdy talap etpeıtin isterden sottardy bosatý úshin eki jyl boıy atqarǵan belsendi jumystyń nátıjesi. Odan eki jyl buryn 2018 jyly 4,5 mln is qaraǵan bolatynbyz. Osydan-aq sot adamdardyń kóp jınalatyn jeri ekeni aıqyn kórinip tur.

Biz sottarǵa isterdi keıinge qal­dyrýǵa, eger keıinge qaldyrý múmkin bol­masa, otyrystardy qashyqtan ót­kizýge keńes berdik. Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn eskerip, jumys algorıtmi jedel túzetilip, sottarǵa jetkizildi. Jergilikti sot­tardyń isterdi qashyqtan qaraýy dereý qamtamasyz etildi. Interneti qosylǵan gadjetterdi qoldaný arqyly sotqa onlaın qatysýǵa bolady.

Tótenshe jaǵdaı rejiminiń birinshi aptasynda sottar kún saıyn myńǵa jýyq isti nemese barlyq sot otyrysynyń 50%-yn qashyqtan qarady. Sáýir aıy­nyń alǵashqy onkúndiginde kún saıyn
2 myńǵa jýyq onlaın otyrys ótse, qazir kúnige 4,5 myńǵa jýyq prosess ótip jatyr. Salystyrylmaly túrde aıtsaq, 2018 jyly sotta kún saıyn beınebaılanys arqyly – 40, 2019 jyly – 110, 2020 jyly karantınge deıin kúnige 150 otyrys ótkizildi.

Karantın sottarda elektrondy qujat aınalymynyń ósýine yqpal etti. Qaǵaz túrindegi hattar qazirgi kezde mańyzdy emes, zararsyzdandyrýdan keıin olar mindetti túrde elektrondy formatqa kóshiriledi.

– Biraq onlaın otyrystardyń kidirissiz ótýi ońaı bolmaı tur ǵoı. Mundaı keleńsizdikke tap bolǵanda ne isteý kerek?

– Negizinen, problemalar baılanys arnalarynyń tehnıkalyq múmkindikterine qatysty. Men atap ótkendeı, kúndelikti qashyqtan ótkizi­letin sot otyrysynyń sany 150-den (15 naýryz) 2 myńǵa deıin (8 sáýir), ıaǵnı 13 ese ósti. Osyndaı josparlanbaǵan júktemege tótep berý úshin Úkimettiń qoldaýymen shuǵyl sharalar qabyldandy. Birinshiden, 18-19 naýryzda karantınniń alǵashqy kúnderi 85 qosymsha server ornatyldy. Oǵan deıingi sot júıesin sıfrlandyrýdyń kórsetkishi 67 server edi. Qazir respýblıka boıynsha 152 mobıldi beınebaılanys serveri jumys isteıdi.

Ekinshiden, baılanys arnalarynyń jyldamdyǵy artty. Nátıjesinde, sot óziniń negizgi fýnksııalaryn 100% onlaın formatta iske asyra aldy. Bul – qazirgi kúnniń sózsiz jaqsy úlgisi. Alaıda múmkindikter arta túskenimen, baılanystyń joǵalýy, beıneniń bulyńǵyrlanýy, daýys yrǵaǵynyń kidirýi sııaqty irkilisteri baıqaldy. Tıisinshe qatysýshy taraptardan shaǵymdar da jıi túse bastady.

Mundaı qolaısyzdyqqa, baı­lanys­tyń nasharlyǵyna sotty aıyp­taýǵa negiz joq. Bul rette gadjetterdiń jáne pro­ses­ke qatysýshylardyń orna­lasqan jerin­degi ınternet sapasyn eskerý kerek.

– Túsinikti. Áıtse de osyndaı ol­qylyqtardy jaýapty memlekettik organdarǵa habarlap, ınternet baı­la­ny­synyń problemalaryn sheshýge tyrysasyzdar ma?

– Iá, biz Sıfrlyq damý, ınnovasııa jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligine baılanys arnalarynyń ótkizý qabiletin eki esege ulǵaıtý týraly ótinish bildirdik. Sonymen qatar sotqa qatysýshylar úshin qashyqtan ótetin sot prosesine daıyndyq týraly jadynama ázirlep, túsindirý jumystaryn júrgizip jatyrmyz. О́tken jyly sot otyrysyna qatysýdy qamtamasyz etetin tehnıkalyq baılanys quraldaryn qoldaný erejelerin jáne qoıylatyn talaptaryn bekitkenbiz. Bul ádilet organdarynda tirkelgen.

Karantın jarııalanǵan sátten bas­tap sottar azamattardy tatýlasýǵa, daý­lardy sottan tys sheshý tásilderine erikti túrde júginýge shaqyrýda. Osy jaǵdaıdy paıdalanyp, Joǵarǵy sot­tyń chellendjin qoldaǵan adamdarǵa alǵys aıtqym keledi.

– Bul indettiń de beti qaıtyp, toqtatylǵan nemese keıinge qaldy­rylǵan isterdi qaraıtyn ýaqyt keledi. Oǵan qosa aǵymdaǵy isterdiń de tolastamaıtyny anyq. Sottar onyń bárin der kezinde qaraı ala ma?

– Birinshi jáne apellıasııalyq sottardaǵy isterdiń sany týraly bizde tolyq málimet bar. Únemi monıtorıng júrgizip otyramyz. Búginde toqtatylǵan azamattyq isterdiń úlesi 13%-dan aspaıdy, al qylmystyq isterdiń úlesi – 14%. Sondyqtan barlyq isti jappaı toqtatýǵa bolmaıtynyn túsindik. Osy jaǵdaıdy eskere otyryp, sottarǵa aldymen taraptarǵa isterdi qashyqtan qaraý múmkindigin túsindirý, bas tartqannan keıin ǵana olardy toqtatý nemese keıinge qaldyrý týraly sheshim qabyldaý usynyldy.

Osyǵan baılanysty qylmystyq isterge, sonyń ishinde qamaýda otyrǵan sottalýshylarǵa erekshe kóńil bólinedi. Sot tóraǵalaryna bul máseleni baqy­laýǵa alý jáne azamattardyń kons­tıtýsııalyq quqyqtarynyń buzylýyna jol bermeý tapsyryldy.

Sonymen qatar sýdıalarda karan­tınnen keıingi kezeńde aýqymdy júkteme kútip turǵanyn joqqa shy­ǵarýǵa bolmaıdy. Karantınniń saldarynan neke-otbasy, eńbek jáne shart­tyq daýlar artýy múmkin. BUU-nyń Bas hatshysy Antonıý Gýterrısh búkil álemde karantın jaǵ­daıynda turmystyq zorlyq-zombylyqtyń beleń alýyn qaperge saldy. Buǵan indet alǵash jaıylǵan Qytaıdyń tájirıbesi dálel bola alady. Bul elde karantın rejimin alyp tastaǵannan keıin nekeni buzý týraly aryzdardyń sany kúrt artty. Sharttyq mindettemelerdi oryndamaý, salyq jáne bank tólemderin, áleý­mettik tólemderdi keıinge qal­dyrý bo­ıyn­sha talap-aryzdardyń ósýi múmkin.

Memleket basshysy keshe  halyqqa joldaǵan málimdemesinde halyqty ty­nyshtyq pen turaqtylyqty saqtaýǵa shaqyrdy. Sondyqtan búgingi tańda shıelenisterdiń aldyn alý nemese olardy sottan tys sheshý jóninde sharalar qabyldaý úshin jergilikti atqarýshy organdarmen ózara is-qımyldy qolǵa alyp jatyrmyz.

– Jan-jaqty málimet bergenińizge rahmet.

 

Áńgimelesken 

Orynbek О́TEMURAT,

«Egemen Qazaqstan»

 

Sońǵy jańalyqtar

Portret (Úshtaǵan)

Ádebıet • Búgin, 08:51

Ár adam – jerdiń tutynýshysy

Ekologııa • Búgin, 08:48

Osyndaı elim bar!

Pikir • Búgin, 08:42

Ár eldiń óz damý joly bolady

Saıasat • Búgin, 08:40

Baılamy bekem bátýaly sóz

Saıasat • Búgin, 08:37

Keı óńirde vırýs órshı tústi

Koronavırýs • Búgin, 08:24

StopMusor ekologııalyq jobasy bastalady

Ekologııa • Búgin, 08:22

Toıymsyzdyq – tas joldyń sory

Qoǵam • Búgin, 08:14

«Meniń Týym» aksııasy ótti

Aımaqtar • Búgin, 08:09

Elimizdiń basty qundylyqtary

Saıasat • Búgin, 08:06

Sharalar qatań saqtalýy tıis

Tennıs • Búgin, 08:04

«Barys» – úzdikter qatarynda

Hokkeı • Búgin, 08:03

Ushty, ushty, shatyr ushty!..

Qoǵam • Búgin, 07:56

Yntymaqtastyq yrysymyzdy eseleıdi

Pikir • Búgin, 07:45

Almatyda aqyn kóp...

Ádebıet • Búgin, 07:44

«Aqbilek». Jan jarasy...

Ádebıet • Búgin, 07:42

Shuǵyla-nurdy betke alyp...

Rýhanııat • Búgin, 07:38

Abaıǵa arnalǵan músháıra

Abaı • Búgin, 07:36

Jalǵyz kompanııa Alataýdy ıgere ala ma?

Ekonomıka • Búgin, 07:28

Tarıh tarazysyndaǵy tórt jaıt

Tarıh • Búgin, 07:15

Salǵyrttyq san soqtyrmasyn

Qoǵam • Búgin, 07:10

Kósh basynda – Meıvezer

Kásipqoı boks • Búgin, 07:10

Eldik nyshandar tarıhy

Qazaqstan • Keshe

Uqsas jańalyqtar