Halyq ómir súrse, memleket te ómir súrmek

– Jastar uıymdary tó­ten­she jaǵdaı kezinde qan­daı qyzmetter atqarýda?

– Koronavırýs pandemııa­sy Túrkııany da ábigerge saldy. Elimiz bul synaqty meılinshe az shyǵynmen ótkerýi úshin tó­tenshe jaǵdaıǵa erte qam­da­nyp, vırýsqa qarsy túrli is-sharany qolǵa aldy. Eń aldymen, oqýshylar men stý­dentter onlaın oqýǵa kóship, úılerine qaıtaryldy. Biz­diń jumysymyz jastarmen baılanysty bolǵan soń, biraz jospardy keıinge she­ge­­rýge týra keldi. Osy kez­de jastar qaýymy elge qan­daı kómegimizdi tıgi­ze­miz dep, qoldan keler múm­kin­dik­te­ri­miz­di usyndyq. Túr­kııadaǵy jas­tardyń árbir uıymy óz úle­sin qosýǵa tyrysty. Az ýaqytta josparymyzdy daıyndap, iske kiristik. Jastar uıymdary mınıstrlikpen baılanysty bolǵan soń bir-birimizden habar alyp otyrý da, birlese is-qımyl jasaý da yńǵaıly.

Tótenshe jaǵdaı erejesine sáıkes, Túrkııadaǵy 65 jas­tan asqan zeınetkerler men 20-ǵa tolmaǵandarǵa da­laǵa shyǵýǵa tyıym salyndy. Olardy azyq-túlik, dári-dár­mekpen qamtamasyz etý máse­lesi azamattyq qoǵam, jas­tar uıymdarymen qosa mem­le­ket­tik deńgeıde nazarǵa alyndy. Jastar uıymdary alǵashqy kúni-aq qajetti betperde, antı­sep­tık taratýǵa kiristi. Oǵan qosa dinı qurylymdar ókil­deri dalaǵa shyǵa almaıtyn azamattarymyzdyń jala­qy­syn bankten arnaıy kólik aldyryp, úılerine jetkizip berdi. Jastardyń taǵy bir toby azyq-túlik pen dári-dármek jetkizýmen aınalysa­dy. Jastar ortalyǵynda áleý­met­tik dúkender jasaq­tal­dy. Bul júıe ár aımaqta qa­lyp­tasqan.

Osyndaı kezeńde den­saý­ly­ǵyn qaterge tigip jumys isteýge máj­búr bolǵan aza­mat­­ta­ry­myz­ǵa: medısına qyzmetkerleri, dú­kendegi sa­týshylar men ás­ke­­­rıler, polısııalarǵa bet­perdeler tarattyq. Bir ǵana Samsýn qalasynda bir kúnde 1000-1200 betperde ta­ra­­ty­lady. Osyǵan deıin 15 000­ betperde tigilip, taratyldy. Bul da ózinshe bir qoldaý. Bir medısına qyzmetkerin dertten aman alyp qalý memleket úshin úlken olja. О́ıtkeni qa­zir­­gideı naýqas sany eselep ar­typ jatqan ýaqytta ár medısına qyzmetkeriniń orny bi­li­nedi.

Qazirgi tańda memleket «Halyq ómir súrse, memleket te ómir súrmek» uranymen ju­mys istep jatyr. Iаǵnı memleket úshin ár adamnyń orny mańyzdy. Sondyqtan jo­ǵaryda aıtylǵan sheshimdi qabyl­daýǵa májbúr boldy.

Medısına qyzmetkerleri de damylsyz jumys istep ja­tyr. Polısııa men ásker­le­rimiz de halyqqa qyz­met ju­mystaryna ju­myl­dy­ryl­dy. Olar da aýyldar men qa­la­lar­daǵy turǵyndardy azyq-tú­likpen qamtamasyz etýde. Karantınge baılanys­ty týǵan kúnderin toılaı almaı kóńil kúıi túsken balalar týraly jıi aıtylady. Osy oraıda áskerimiz bala­qaılardy týǵan kúnimen arna­ıy baryp quttyqtap, kóńilin kóter­di. Osy syndy halyqtyń kóńi­lin kóteretin aksııalar da ma­ńyzdy.

AQSh, Ulybrıtanııa, Qy­taı memleketteri Túr­kııa­dan gýmanıtarlyq kómek surady. Túrkııalyq ınjenerler 14 kúnde 5 000 ókpege arnalǵan ja­sandy jeldetkishter ja­sap shyǵardy. Ásirese Uly­brı­tanııaǵa úlken kólemde kómek jetkizildi. Medısına qu­ral­daryn jetkizýge tasymalmen aınalysatyn 4 iri kompanııa atsalysty. Bizdiń medı­sınanyń joǵary deńgeıde ekenine kóz jetkizgendeı boldyq.

– Áleýmettik dúkender tý­ra­ly aıtyp ótseńiz?

– Álemde daǵdarys bastaldy degen áńgimeler tarap jatyr. Bul degenimiz halyqtyń ómir sapasynyń tómendeıtinin bildiredi. Halyqtyń jaǵdaıy qıyndaıtyny anyq. Búginge deıin Túrkııa úkimeti 4 mln otba­syǵa aqshalaı kómek ta­ǵaıyn­dady. Álbette bul joqty jamaýǵa jetkiliksiz. Son­­dyqtan volonterler ká­sip­­­kerlermen birlese otyryp áleý­mettik dúken ashýdy qolǵa aldy. Jastar ortalyǵyndaǵy kitaphanany dúkenge aınal­dyr­dyq. Kásipkerler men bas­qa da azamattarymyz qol­­da­rynan kelgen kómekti kór­sete alady. Iаǵnı bul – al­týr­ız­mge negizdelgen joba. Memleket tarapynan eshqandaı qoldaýsyz, azamat­tardyń bir-birine degen jana­shyrlyq sezimimen qolǵa alyndy. Dúkennen nannan bastap, daqyldarǵa deıingi tamaq túrlerin taba alasyz. Onda kelgen árbir qajettiligi bar adam qalaǵanyn ala alady, esh shekteý qoıylmaıdy. Buryn Osman ımperııasynda da «Sadaqa tasy» degen úrdis bolǵan. Iаǵnı biz ata-babamyzdyń dástúrindegi tanymdy jańarttyq. Baılar álgi tastyń ústine artylǵan tamaǵyn qoıyp, qajet etken adam sol jerden emin-erkin alatyn bolǵan. Ramazan aıynda bul da otandastarymyzdyń saýap jınaýyna múmkindik beretin amal dep bilemiz. Muq­taj­­dar da, kómek berý­shi­ler de áleýmettik dúkender ashylǵan kúnnen beri kelip jatyr.

– Qazaqstandyq stýdent­ter­­diń elge qaıtýyna atsa­ly­­syp­syzdar...

– Ázerbaıjan, Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Túrikmenstan sııaq­ty baýyrlas elderdiń jas­taryn qoldaýmen aınalysa­tyn, Jastar mınıstrligine qarasty senim uıymy bar. Biz sheteldik stýdentterdiń repatrıasııasyna kómektestik. Alǵashqy medısınalyq tek­se­ris, aqparat alý, qajetti jabdyqtarmen qamtamasyz etý sekildi jumystarǵa ju­myl­dyq. Jalpy, shetelden kelgen kez kelgen adamdy ka­ran­­tınge jatqyzý qolǵa alyn­ǵan. Olardyń barlyq shyǵyny memleket tarapynan óteledi.

Osyǵan deıin Ystanbul áýejaıynda shetelde jazasyn ótep jatqan 1000-ǵa jýyq afrıkalyqtyń qalyp qoıǵany týraly aqparat keldi. Olardy óz memleketteri de qabyldaı al­maıtynyn habarlady. So­dan bizdiń elimiz olardy Ka­ra­­búk oblysyna jetkizip, óz qaraýyna aldy. Oǵan da jas­tar­dyń volonterlik shtabtary kómektesti.

– Memleket onlaın baı­l­anysqa kósh­ti, osy oraıda basqa qan­daı sharalar qolǵa alyndy?

– Jastar onlaın baǵ­dar­la­ma­larǵa jumylyp, túr­li baǵ­­darlamalardy júr­gizip ja­­t­yr. Úıdegi azamat­tar­dyń jaǵdaıyna da kóńil ból­dik. Jastar uıymy retinde jas­tardyń ýaqytyn tıimdi ótki­zýge qatysty baǵ­dar­la­ma­­lar­dy bastadyq. Búginde barlyq respýblıka boıynsha túrli onlaın jarystar, ma­rafondar ótip jatyr. Úz­dik­­terine syılyǵymyz da bar. Bapkerler ar­naıy vıdeo­lar daıyndap áleý­mettik je­lidegi túrli top­­t­ar arqyly ta­ratyp, sol arqyly jas­tar­dyń den­saý­­lyǵyn da nazardan tys qal­dyr­ǵan joq­pyz. Bul kezeńniń óteri sózsiz, alaıda jańa ke­zeń­ge deni saý jastarmen aıaq basýymyz mańyzdy. Olar­dyń psıhologııalyq den­saý­lyǵyna da kóńil bóldik. Art-terapııany negizge alyp, mýzykaǵa den qoıdyq. Túrli kýrstar júr­gizilip jatyr. Bul sa­baq­tar respýblıkalyq arnalardan tikeleı efırde kór­se­tiledi. Oǵan qosa otbasymen sa­paly ýaqyt ótkizýge qatys­ty pedagogtar jasaǵan baǵ­­darlamalar taratylýda. Iаǵnı oqýshylar men stýdentter tek oqý baǵdarlamasymen shek­te­lip qalmaýy úshin tań­daý múm­kin­digin usyndyq.

Ramazan aıynda respýblıka boıynsha Quran oqý kýrsyn bastadyq. 4 adamnan qurylǵan toptar birdeı ýaqytta Quran oqıdy. Erejege sáıkes, 1 aı ishinde bir top Qurandy to­lyq oqyp bitirýi kerek. Men tu­ryp jat­qan Samsýn qala­syn­da 16 top Quran oqýda.

Sonymen qatar oblys­ta­ǵy 81 jastar uıymy, respýb­lı­kanyń qaı aıma­ǵyn­da qan­daı shara bolyp jat­qa­ny­nan ońaı aqparat ala ala­tyn baǵdarlama jasap shy­ǵardyq. Ony shetelde de qol­da­na ala­­­syz, júktep alyp, bar­lyq baǵdarlamaǵa qaty­sý múm­kindigine ıe bola­syz. Onda mektep baǵdarlamasyn oqytýdan bastap, til úırený, túrli aspaptarda oınaý, sport úıir­me­leri de bar. Bul da jas­tar­­dyń áleýmettenýine jol ashady. Baǵdarlamaǵa 1000 túr­li is-shara qosylǵan. Kish­ken­­taı balaqaılarǵa erte­gi oqý baǵ­darlamasy iske qo­syl­­dy. Kúnine jarty saǵat túrli ertegi oqylady. Sonymen qatar erek­she qajettiligi bar aza­mat­tar­ǵa habar taratý da qa­ras­tyrylǵan. Iаǵnı ár baǵ­dar­la­ma­nyń sýrdo aýdarmasy bar.

Jastardyń memleket úshin mańyzdy kezeńde kó­mek kór­se­te alýy jaqsy múm­­­kindik. Bul kezeńdi tek bir­lesip, ere­je­lerdi saqtaý arqy­ly je­ńe­tinimiz anyq. Ár jas ózin memleketke kerek ekenin sezi­nip, kómek bere alatynyn tú­singen kezeń boldy deı ala­myn. Bul birligimizdi ny­­ǵaı­typ, jastardyń oı ushqyr­­ly­ǵyn damytýǵa jol ashty. Tek tótenshe jaǵdaı emes el bola­sha­ǵyna úlken úles qo­sa­tyn jo­ba­larǵa ju­my­­latyn kún alys emes dep senemin!

– Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken

Cvetlana ǴALYMJANQYZY,

«Egemen Qazaqstan»