Ekologııa • 29 Sáýir, 2020

Qorshaǵan ortanyń tepe-teńdik qalpyn saqtaý qajet

17 retkórsetildi

Ertis ózeni jaǵalaýyndaǵy jaıylmanyń qurǵaq shópteri kúnde órtenýde. Oblystyq Tótenshe jaǵdaılar departamentiniń málimetinshe, qazirgi kúnderi Ertis ózeniniń jaıylmasynda jalpy kólemi 22 gektar qurǵaq shóp, qamys, butalar órtengen. О́rt sóndirýshiler: «Qurǵaq shópti ádeıi órteıtinderdiń tizimin endi BAQ-ta arnaıy jarııalap, olarǵa zań júzinde shara qoldanbasa, tabıǵatty qorǵap qalý múmkin emes», deıdi.

О́tken aptada Q.Sátbaev atyndaǵy sý arnasy arqyly jiberilgen 100 mıllıon tekshe metr Ertis ózeniniń sýy Shiderti ózenine quıylyp, ja­­ıylymǵa jetti. Sonyń sal­darynan Ekibastuz qalasy aýyl­dyq aýmaǵy, Aqtoǵaı aýdany Basqamys, Shuǵa, Ja­laýly, Jolboldy aýyldyq aýmaq­tarynyń 21 myń gektar shabyndyq alqaptary sýǵa toldy.

Osydan on jylǵa jýyq ýaqyt buryn Buqtyrma men Shúlbiden jiberiletin sý kó­lemi azaıyp, jergilikti sharýa­shylyqtar zııan shekken edi. Ertis ózeni jaǵasyndaǵy jaıylymdarǵa sý kelmeı, aýyl aýmaqtary qurǵap ketti. Tipti, mal azyǵyn jınaý qıyn­dap, shóp óspeı, jaıylymdar qysqardy. Jaıylymǵa sý jaıylmaı, qurǵaqshylyq saldarynan alqapta ósetin shóp kólemi azaıa bastady. Jaǵalaýdyń tez qurǵap ketýi óńirdiń kóptegen aýyl aýmaǵyna ekologııalyq turǵydan zardabyn tıgizdi.

– Tabıǵatqa janashyr­lyqpen qaraý kerek. Jyl saıyn Shyǵys Qazaq­stan ob­lysyndaǵy sý qoımala­ry­nan Ertis ózenine tabıǵatty qorǵaý maqsatynda sý jibe­rilýde. Bıyl da Shúlbi sý qoımasynan 14 sáýirden 10 mamyrǵa deıin sý jiberý týraly sheshim ar­naıy komıssııanyń otyrysynda qabyldandy. Sý jaıylýdyń jalpy kólemi 6 shaqyrymdy quraıdy, búkil jaıylma alqaby sýǵa tolady degen sóz. Oblys ortalyǵynyń ońtústigindegi Ertis ózeni ja­ǵalaýyndaǵy jaıylmalarǵa sý kelip jetti, – deıdi oblystyq Jer qoınaýyn paıdalaný, qorshaǵan orta jáne sý resýrs­tary basqarmasynyń bas­tyǵy Qadyljan Sátıev.

Komıssııa otyrysynda Er­tis ózeni arqyly jaıy­lym­­­darǵa jiberiletin sý kóle­mi, ólshemderi, merzimderi anyqtalǵan. Aldyn ala aýa raıy boljamdary alynyp, sý qoı­malary jiti tekserilýde. О́ıt­keni 2017 jyly shyǵys­taǵy sý qoımalary erneýinen asyp-tolyp, maýsym aıynda Ertis ózenine ekinshi márte sý jiberilgeni bar. Sodan óńirdegi alqaptar shylqyldaǵan sý ishinde qalyp, shybyn-shirkeı qaptap, shóp shabý, shóp jı­naýǵa múmkindik bolmady.

Basqarmanyń málimetinshe, bıyl Ertis ózenine sý ji­berý kezinde aýyldarǵa tasqy­n qaýpi az. Degenmen de, «saq­tyq­ta qorlyq joq», qazir kúni-túni ózen boıynda 14 gıdro­logııalyq bekettiń maman­­dary sý deńgeıin táý­lik boıy ól­shep, tekserip, baqy­laýda.

Sonymen birge Q.Sátbaev atyndaǵy sý arnasy arqyly Ertis sýy ekologııalyq maq­satta kóktemde Pavlodar, Qa­­ra­­ǵandy, Aqmola oblysta­ry­nyń jaıylymdaryna jiberiledi. Shiderti ózenine 100 mıllıon tekshe metr sý, Nura ózeni arqyly Qorǵaljynǵa 40 mıllıon tekshe metr sý quıylady.

– Shiderti ózeninen shyqqan sý О́leńti, Áýlıekól, Shilikti, Shyǵanaq, Shıqyldaq kólderin toltyrady. Shabyndyq ta jaı­nap sala beredi. Qysqy mal azyǵy qory mol bolady. Bul sýarmaly shabyndyqta joǵary shóp ónimdiligin alýǵa, mal sharýashylyǵynyń jem-shóp qoryn jaqsartýǵa, aýyl turǵyndarynyń óz qajet­tilikterine pishen daıynda­ýyna múmkindik beredi. Aýyl­­dyqtar balyq aýlaıdy. Jerasty sýynyń sapasy jaq­saryp, qudyq sýy tazalanady, – deıdi basqarma mamany A.Turǵynbekov.

Jalpy, Shiderti sýarý jú­ıesi Keńes ókimeti tusyn­da jasalǵan. Jyl saıyn Ekibas­tuz, Aqkól, Sarǵamys, Komsomol aýyldyq aýmaqtary, Aqtoǵaı aýdanynyń 22,7 myń gektar jeri sýarylyp kelgen. Bul júıe 1996 jylǵa deıin jumys istep, keıin sý bosatý toqtatylady.

2005 jyly ǵana Úkimet sheshimimen Q.Sátbaev arnasynan Shiderti ózeniniń tómengi jaǵyna 50 mıllıon tekshe metr sý jiberilip, kók quraq qaptap ósti. Mamandar bul sýdyń da jetkiliksiz ekenin eseptep kórdi. Bul esepteýden soń, Úkimette 2009 jyldan bastap 100 mıllıon tekshe metr sý bosatý týraly arnaıy teh­nıkalyq-ekonomıkalyq ne­gizdeme jasalyp, sheshim qabyl­danǵan. Arnadan bo­satylǵan sýǵa Ekologııalyq jobalaý jáne monıtorıng ortalyǵy JShS-niń mamandary baqylaý jasaıdy.

Jalpy Q.Sátbaev atyn­daǵy kásiporynnyń arna sýyn Pavlodar, Aqmola, Qaraǵandy oblystary paıdalanýda. Sý arnasynyń 1 mlrd 200 mln tekshe metr sý berýge múm­kin­digi jetedi. Qazir bar-joǵy 440 mıllıon tekshe metr sý ǵana jiberilýde. Iаǵnı óz múm­­kindiginiń úshten birin ǵana paıdalanýda degen sóz. To­lyq paıdalaný úshin úsh óńir­­degi aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy sýarmaly alqap­tardy kóbeıtý qajet eken.

– Arnanyń sýyn paıdalanatyn sýarmaly alqaptyń kólemi nebári 8 234,5 gektar. Onyń 6 844,9 gektary Pavlo­dar oblysyna, 1 389,6 gektary Qaraǵandy oblysyna tıesili, – deıdi sý arnasynyń mamandary.

Al paıdalanylmaı jatqan jerdiń bári jekeniń qolynda. Bul sýarmaly alqaptardyń kólemin arttyrýǵa kedergi eke­ni sózsiz.

Ekinshiden, jaıylma al­qap­taryna sýdyń kelýi – Er­tis ózeni jaǵasyndaǵy kók­­tem kezinde qurǵaq shópti ór­tenýden saqtaıdy. Úkimet qaýlysyna sáıkes Ertis óze­niniń jaıylma alqaptary erek­she aýmaq retinde qorǵaýǵa alynǵanymen kóktemde qurǵaq shóptiń órtenýi, «bireýlerdiń» órteýi jıiledi.

Shyǵystaǵy sý qoıma­larynan jáne Q.Sátbaev atyn­­daǵy kásiporyn arnasy­nan sý jiberý jumysyn elimiz­diń Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi qarjylandyrady. Arnaıy tarıf boıynsha 1 tekshe metrge 14 teńgeden bólinedi.

Al tabıǵatqa zııan keltirý­shilerge – qorshaǵan ortanyń tepe-teńdik qalpyn buzbaı, Ertis ózeni jaǵalaýynda or­na­lasqan aýmaqtaǵy jasyl ekologııany saqtaý, ortaıyp qalǵan kólderdi toltyrý úshin atqarylyp jatqan maqsatty jumystardy túsindirý qajet  sııaqty.

 

Pavlodar oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Portret (Úshtaǵan)

Ádebıet • Búgin, 08:51

Ár adam – jerdiń tutynýshysy

Ekologııa • Búgin, 08:48

Osyndaı elim bar!

Pikir • Búgin, 08:42

Ár eldiń óz damý joly bolady

Saıasat • Búgin, 08:40

Baılamy bekem bátýaly sóz

Saıasat • Búgin, 08:37

Keı óńirde vırýs órshı tústi

Koronavırýs • Búgin, 08:24

StopMusor ekologııalyq jobasy bastalady

Ekologııa • Búgin, 08:22

Toıymsyzdyq – tas joldyń sory

Qoǵam • Búgin, 08:14

«Meniń Týym» aksııasy ótti

Aımaqtar • Búgin, 08:09

Elimizdiń basty qundylyqtary

Saıasat • Búgin, 08:06

Sharalar qatań saqtalýy tıis

Tennıs • Búgin, 08:04

«Barys» – úzdikter qatarynda

Hokkeı • Búgin, 08:03

Ushty, ushty, shatyr ushty!..

Qoǵam • Búgin, 07:56

Yntymaqtastyq yrysymyzdy eseleıdi

Pikir • Búgin, 07:45

Almatyda aqyn kóp...

Ádebıet • Búgin, 07:44

«Aqbilek». Jan jarasy...

Ádebıet • Búgin, 07:42

Shuǵyla-nurdy betke alyp...

Rýhanııat • Búgin, 07:38

Abaıǵa arnalǵan músháıra

Abaı • Búgin, 07:36

Jalǵyz kompanııa Alataýdy ıgere ala ma?

Ekonomıka • Búgin, 07:28

Tarıh tarazysyndaǵy tórt jaıt

Tarıh • Búgin, 07:15

Salǵyrttyq san soqtyrmasyn

Qoǵam • Búgin, 07:10

Kósh basynda – Meıvezer

Kásipqoı boks • Búgin, 07:10

Eldik nyshandar tarıhy

Qazaqstan • Keshe

Uqsas jańalyqtar