160 myńnan asa adam eńbek etedi
Dúnıe júzine jaılaǵan pandemııa əlemniń qarjy-ekonomıkalyq ımmýnıtetin əlsiretip, əbden eseńgiretkeni ras. Bul kollapstan qutqaratyn ortaq vaksına tabylmaǵandyqtan ər memleket ekonomıkasyn óz betinshe emdep jatyr. Qazaqstannyń óndiristik ónerkəsip segmentinde taý-ken metallýrgııa kesheniniń alar orny bólek. Aıtalyq, ishki jalpy ónimniń 6,4 paıyzy osy salaǵa tıesili. Indýstrııa jəne ınfraqurylymdyq damý mınıstrliginiń aqparatyna súıensek, byltyr ónim kólemi 5 trln teńgege jýyqtaǵan. Onyń ishinde ken oryndarynda shıkizat óndirisi 3,7%-ǵa jəne metallýrgııa ónerkəsibi 4,1%-ǵa artty. Qazir osy salada shamamen 160 myńnan artyq adam eńbek etedi. Desek te elimizde engizilgen tótenshe jaǵdaı rejimi óndiris oryndaryndaǵy jumysty turalatyp, sharýanyń shatqaıaqtaýyna əkelip soqty. Bul az bolǵandaı, baǵaly jəne óndristik metaldar naryǵynda shıkizat baǵasynyń quldyraýy men suranystyń azaıýy metallýrgterdi tyǵyryqqa tiredi. Osy rette Taý-ken óndirý jáne taý-ken metallýrgııa kásiporyndary qaýymdastyǵy janynan qurylǵan jedel shtab daǵdarysqa qarsy sharalar paketin əzirlep, onyń Úkimetke joldanǵanyn habarlady.
«Bul sharalar memlekettik bıýdjetten qosymsha qarajatty talap etpeıdi. Birinshi kezekte kompanııalardyń aınalym qarajatyn tolyqtyrý kózdelip otyr. Atap aıtsaq, bul amaldar QQS jedel qaıtarýǵa, korporatıvtik tabys salyǵy boıynsha avanstyq tólemderdi keıinge shegerýge, rentabeldiligi tómen ken oryndaryna belgilengen Paıdaly qazbalardy óndirý salyǵy mólsherlemesin jedel tártipte tómendetýge, rezıdenttik sertıfıkattardy berýdi keıinge qaldyrýǵa, sondaı-aq býhgalterlik jáne salyqtyq esep maqsatynda qujattardyń kóshirmesin paıdalanýǵa ruqsat alýǵa baǵyttalǵan», - dedi Taý-ken óndirý jáne taý-ken metallýrgııa kásiporyndary qaýymdastyǵy atqarýshy dırektorynyń orynbasary Maksım Kononov.
Osy máselelerdiń basym bóligi Úkimet tarapynan qoldaý tapqanyn naqtylady uıym ókilderi. Budan buryn tabıǵı monopolııa sýbektilerin satyp alýdy ońtaılandyrýǵa qatysty məselede rettelgen-di. Əıtse de sala mamandary aldaǵy ýaqytta taý-ken metallýrgııada ahýal qıyndap, ónimderdiń baǵasy arzandaıdy dep alańdaýly. Sondyqtan Taý-ken óndirý jáne taý-ken metallýrgııa kásiporyndary qaýymdastyǵy daǵdarysqa qarsy ekinshi paketti daıyndaýǵa kiristi. Soǵan səıkes, metall ónimderin memleketke satý kózdelgen. Osy arqyly kásiporyndar aınalymdaǵy qarajatty joǵaltpaı, óndiristi jalǵastyrýǵa múmkindik alady deıdi M.Kononov.
Baǵaly metaldar naryǵyndaǵy qatysýshylardyń sanyn keńeıtý usynyldy
TMKQ (Taý-ken óndirý jáne taý-ken metallýrgııa kásiporyndary qaýymdastyǵy) atqarýshy dırektorynyń birinshi orynbasary Tólegen Muqanovtyń aıtýynsha, altyn óndirý ónerkásibin qoldaýdyń da birqatar sharalary ázirlendi. Mysalǵa, TJ kezeńinde qaıta óńdeý fabrıkalary men zaýyttardyń qurylysyna arnalǵan jabdyqtardy jəne materıaldardy jetkizýde ımporttyq bajdyń mólsherlemesin nól koeffısıentine túzetý usynyldy. Bul taý-ken óndirýshi kásiporyndardyń jaǵdaıyn turaqtandyryp, álemdik daǵdarysty ońaı eńserýge septesetinine senimdi sala ókilderi. Sonymen qosa salyq zańnamasyna ózgeris engizý usynyldy. Sol boıynsha salyq tóleýshiniń tabysynan hedjdeý operasııalaryndaǵy (təýekelderdi saqtandyrý) shyǵystar men shyǵyndardy shegerý quqyǵy qarastyrylǵan. Búginde baǵaly metaldar naryǵynda baǵanyń qubylmalyǵy tym joǵary. Sondyqtan yqtımal təýkelden saqtaný men altynnyń úzdiksiz óndirisin qamtýda hedjdeý tıimdi qural bolyp sanalady.
Budan basqa Reseı tájirıbesine səıkes, baǵaly metaldar naryǵyndaǵy qatysýshylardyń sanyn keńeıtý usynysy aıtyldy. Nege deseńiz, altyndy memlekettiń atynan satyp alý quqyǵyna ıe Ulttyq banktyń shıkizat óndirýshi kásiporyndardyń jobalyq əri kredıttik táýekelderin baǵalaýǵa kelgende múmkindigi shekteýli. Sol sebepti naryqta qatysýshylardyń qatary artsa, mundaı təýekelderdi aldyn alýǵa bolady dep aıtady sarapshylar.
Geologııalyq barlaýǵa ıýnıorlyq kompanııalardy tartý kerek
Bul sektordaǵy taǵy bir kúrmeýli məsele - geologııalyq barlaý. Halyqaralyq tájirıbe kórsetkendeı, geologııany sapaly, obektıvti jáne ashyq məlimetsiz damytý múmkin emes. Sol sekildi damyǵan elderde paıdaly qazba ken oryndarynyń 20-50%-y shaǵyn ıýnıorlyq kompanııalardyń kómegimen anyqtalatynyn kórsetip otyr. Osy oraıda TMKQ atqarýshy dırektorynyń orynbasary Erbol Zakarıanov geologııalyq məlimetterdiń tolyq elektrondy bazasyn quryp, «Memlekettik qupııalar týraly» Zańy boıynsha memlekettik qupııalardan bólek, barlyq materıaldar ashyq bolýy tıis ekenin aıtady.
«Eń bastysy geologııalyq barlaý jumystary iri kólemde jáne jeke sektordyń kúshimen júzege asyrylýy qajet. Ol úshin birinshiden, geologııalyq barlaý jumystaryn QQS-nan bosatyp, ekinshiden barlaý qyzmetin júrgizýde iri, orta jáne shaǵyn kompanııalardy yntalandyrý maqsatynda KTS-nan jáne basqa da salyq júktemelerinen bosatqan artyq bolmaıdy. О́ıtkeni, qazir memleketke baǵdarlamany iske asyrý úshin qarajat tabý qıynǵa soǵady. Bul rette salyqtyq yntalandyrý tapqan jeke bastamalardyń keń óris alýyna jol ashady», - dedi oraıda TMKQ atqarýshy dırektory Nıkolaı Radostoves.
Ekologtardyń ashýyna tıdi
Aýyr ónerkəsip ıeleri pandemııany alǵa tartyp, jańa Ekologııalyq kodeksti engizýdi keıinge qaldyrýdy ótindi. Biraq ta bul otandyq ekologııalyq uıymdardyń ashýyn týdyryp, salalyq mınıstrlik koronavırýs tıisti zańdy engizýge tosqaýyl bolmaıtynyn jetkizdi. Onsyz da Qazaqstannyń óndiristik aımaqtaryndaǵy qorshaǵan ortanyń konıýnktýrasy məz emes deıdi jaýapty organ ókilderi.
«Qazir barlyǵymyzǵa da qıyn jaǵdaı ekeni túsinikti. Alaıda bul ýaqytsha qubylys. Tótenshe jaǵdaı jáne karantın bir aıǵa sozylar, al iri kásiporyndar on jyldap túk bitirmeıdi. Ozyq qoljetimdi tehnologııalarǵa kóshý - Temirtaý, Balqash, О́skemen jəne Qaraǵandy sekildi ekologııasy nashar qalalardaǵy ahýaldy jaqsartýdyń jalǵyz múmkindigi. Basqa sheshimder men tetikterdi kórip otyrǵan joqpyz. Taý-ken metallýrgııalyq keshenin alyp qarasaq, 2008-shi jylǵy daǵdarystan keıin metaldardyń baǵasy 40%-ǵa joǵarylady. Pandemııa Ekologııalyq kodeksti keıinge qaldyryp, onyń merzimderin qaıta qaraýǵa «qaqpaq» bola almaıdy. Ýákiletti organ retinde ony qajet dep esepteımiz», - dedi Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar vıse-mınıstri Ahmetjan Pirimqulov.
«Atameken» aldymen ShOB-qa qoldaý kórsetýge shaqyrdy
Qalyptasqan kúrdeli kezeńde ulttyq ekonomıkanyń eńsesin tikteý ońaıǵa túspeıtini anyq. Sodan bolsa kerek, Úkimet əýeli júıe quraýshy sektorǵa basa mən beriletinin jetkizdi. Soǵan baılanysty Ulttyq ekonomıka mınıstrligi biryńǵaı tizimdi əzirleýge kirisken edi. Mine osy məsele otandyq iskerlik ortanyń narazylyǵyn týǵyzdy. «Atameken» Ulttyq kəsipkerler palatasy aldymen shaǵyn jəne orta bıznesti tyǵyryqtan shyǵaryp, sodan keıin iri bıznestiń problemasyna kirisý kerek dep sanaıdy.
«Prezıdenttiń tapsyrmasymen qıyn jaǵdaıda qalǵan kəsipkerlerge kómek kórsetildi. Olardyń tizimi belgili. Atap aıtqanda, qyzmet kórsetý jəne shaǵyn bıznes uıymdary. Al óńdeý salasyndaǵy kompanııalarǵa, tamaq jəne jeńil ónerkəsip segmentindegi kəsiporyndarǵa mundaı kómek əli kórsetilgen joq. Olardyń məselesin sheshpeı, iri kompanııalardyń sharýasymen aınalysý meniń oıymsha durys emes. Ulttyq palataǵa qarasty barlyq iri bıznes komıtet basshylarynyń qatysýymen jınalys ótkizdik. Osy jıynǵa Taý-ken óndirý jáne taý-ken metallýrgııa kásiporyndary qaýymdastyǵynyń atqarýshy dırektory Nıkolaı Radostoveste qatysty. Bul qaýymdastyq palatymyzdyń músheligine kiredi. Biz olarǵa qurmetpen qaraımyz. Alaıda 4 mln halqymyz 42 500 teńge kóleminde jərdemaqy alyp, shaǵyn jəne orta bıznes aıaqqa turmaǵan qezeńde, Radostoves myrzaǵa óz saýalyn kótermeı qoıýǵa usynys aıttym. Bul usynysty barlyq əriptesterim qoldady», - dedi «Atameken» UKP basqarma tóraǵasy Abylaı Myrzahmetov.
Joǵaryda aıtqanymyzdaı, taý-ken metallýrgııa kesheni otandyq ekonomıkanyń kúre tamyry. Atalǵan sektordy turaqtandyrý memleket úshin strategııalyq turǵyda mańyzdy. Deı turǵanymen shaǵyn jəne orta bızneste 3,5 mln-ǵa taqaý adam eńbek etetinin eskersek, bul salanyń mańyzdylyǵy da kem emes ekenin ańǵarýǵa bolady. Qalaı desek te, memlekettik qoldaýdy kimniń birinshi alatyny Prezıdent pen Úkimettiń pərmeninde.
