Rýhanııat • 01 Mamyr, 2020

Birlik – halqymyzdyń basty baılyǵy

93 retkórsetildi

Bıyl elimiz Qazaqstan halqy Assambleıasynyń 25 jyldyǵyn atap ótýde. Sondaı-aq biz 1 mamyr – Qazaqstan halqynyń birligi kúnin de 25-shi ret atap ótemiz. Bul mańyzdy eki oqıǵanyń qatar kelýi jaı ǵana sáıkestik emes, zańdylyq. Onyń sebebi mynada: Merekeniń máni men maǵynasy Qazaqstan halqy Assambleıasy qyz­metiniń máni men maǵy­nasyna tolyq sáıkes kele­di, bul – jalpyulttyq bir­­likti nyǵaıtý, etnos­ara­lyq qaty­nastar­dyń turaq­tylyǵy men úılesimi, Qazaqstan halqynyń máde­nıet­aralyq únqatysý men qoǵam­dyq kelisim negizinde birigýi.

 

Búginde Qazaqstan halqy Assambleıasy ult­aralyq kelisimge qol jetkizýdiń jal­pyǵa tanylǵan biregeı ınstıtýty, qoǵam­dyq keli­sim men jalpyulttyq birlik­tiń qazaqstandyq úlgisiniń ózegine aı­nal­dy. О́tken jyldar ishinde ol ózi­ne júk­tel­gen mıssııany laıyqty oryn­­dap, ózi­niń qoǵamdaǵy saıası jáne etnostyq turaq­tylyqtyń ne­giz qalaýshy faktor­lary­nyń biri retin­degi mańyzdy rólin tanytýy eli­mizge áleýmettik-ekonomıkalyq jáne saıası qaıta qurýlardyń ora­san zor baǵdarlamasyn – táýel­siz Qa­zaq­standy baıyppen, dáıek­tilik­pen jáne eń bastysy, tabyspen qurý­dy júzege asyrýǵa múmkindik berdi.

«Syndarly qoǵamdyq dıalog – Qazaq­stannyń turaqtylyǵy men órken­deýiniń negizi» atty Qazaqstan halqyna Jol­daýynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev atap ótken­deı, «Biz berik birliktiń ar­qa­synda óz táýelsizdigimizdi nyǵaı­typ, halyqtyń ál-aýqatyn jaq­sartý úshin jaǵdaı jasadyq. Bul ýaqyt jasampazdyq pen progress, beıbitshilik pen kelisim kezeńi boldy. Bizdiń damý jolymyz búkil álemde qazaqstandyq model nemese Nazarbaev modeli retinde moıyndaldy».

Qazaqstan halqynyń birligi mere­kesin qarsy ala otyryp, biz qazaqstandyq model jetis­ti­gi­niń negizgi faktory Qazaq­stan­­nyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy N.Á.Na­zarbaevtyń saıası kósh­bas­­shyl­yǵy men erik-jigeri bol­ǵa­nyn eshqashan umyt­paýymyz ke­rek.

Árıne memleket pen qoǵamdy damytý­dyń birde-bir strategııalyq máselesi sessııada talqylanbaı ót­ken emes. «Qazaqstan – 2030» Damý strategııasy, «Qazaqstan – 2050» Strategııasy, Ulttyq birlik doktrınasy, «Máńgilik el» jalpyulttyq patrıottyq ıdeıasy, «100 naqty qadam» Ult jospary, «Rýhanı jańǵyrý» baǵdar­la­masy – bul Assambleıa sessııalary alańyn­da búkil­halyqtyq talqylaýdan ótken má­se­lelerdiń qysqasha jáne tolyq emes tizimi.

Assambleıany qurý ıdeıasyn Qazaq­­stannyń Tuńǵysh Prezıdenti – El­basy N.Á.Nazarbaev 1992 jyl­­­­ǵy 14 jeltoqsanda Qazaqstan ha­­lyq­­­tarynyń forýmynda aıt­qan bo­­la­tyn. HHI ǵasyrdyń táji­rı­besi bıi­gi­nen etnosaralyq qaty­nas­­tardy ret­­teý­diń basty teti­gin qurý ıdeıa­syn Nur­sultan Nazar­­baevtyń qan­sha­lyqty kóre­gen­dikpen usynǵanyn senimdi túr­de aı­týǵa bolady – «biz jańa qo­ǵam­­dyq ıns­tı­týt – Qazaq­stan halyq­­tarynyń keli­­si­mi men birligi As­samb­­leıasyn qura alar edik. Bul Qazaq­standaǵy ultara­lyq keli­­sim­di búkilhalyqtyq ny­ǵaı­tý min­­detin sheshe­tin saıası emes, úk­i­m­et­tik emes uıym bolar edi... Jáne mun­daı As­samb­leıa Qazaq­­stan ha­lyq­­tary­nyń barlyq arman, murat­­­t­ary men múd­deleriniń bar­lyq spektrin kór­se­tetin saıası emes organ bolar edi».

1995 jyldyń 1 naýryzynda ol óziniń Jarlyǵymen kon­sýl­ta­tıv­tik-keńesshi organ retin­de Qazaq­stan halyqtary Assamb­leıa­syn (sol kezde ol osylaı atalatyn) qurdy. Al 1995 jyldyń 24 naý­­ry­zynda ótken Assambleıanyń I ses­­sııa­synda onyń mıssııasy aı­­qyn­dalyp, etnosaralyq qaty­­nas­tar salasyndaǵy memlekettik saıa­sat­­­­tyń aldynda turǵan maqsattar men aýqymdy mindetteri jarııa etildi.

Sonda, I sessııada sóılegen sózin­­de N.Á.Nazarbaev: «Ýaqyt sy­ny­­nan óte bil­gen qazaq halqynyń baı da kúrdeli tarıhy bar. Qazir ol Qazaq­standa turatyn barlyq ha­lyq­­tarǵa bizdiń birligimizdiń túp-tamy­ryn jaqsyraq túsinýine kó­mek­­tesip, kez kelgen tarıhı kiná artý­larǵa jol bermeý­ge tıis. О́ıt­keni ótkenge kóz sala otyryp bo­la­­­shaqt­y kóre bilgen jón» degen bolatyn.

Nursultan Ábishuly naq osy sózinde Qazaqstannyń ulttyq saıa­satynyń usta­nym­­daryn tolyq aı­qyn­dady.

Sol tarıhı sessııaǵa qatysýshy­lar Pre­zı­­dent­tiń jınalǵandarǵa, al olar arqyly ha­­lyq­qa, árqaısynyń jáne barlyǵynyń el­­diń bolashaǵy úshin jaýapkershiligin uǵy­­ný­ǵa shaqyrǵan úndeýin eske alady: «jaýap­­­­ker­shilik degen ótkendi este saqtaı oty­­ryp, bolashaqqa kóz júgirtýdi, basqa ha­lyq­­­tarmen tatý jáne jarasty ómir súrý­­­di, olardyń mádenıetin, dástúrlerin, salt­­­taryn kurmetteýdi bildiredi. Qazaqtar «Be­reke basy – birlikte» dep tegin aıtpasa kerek.

Jáne búginde biz Qazaqstannyń Tuńǵysh Pre­zı­dentine el basshyly­ǵynda bolǵan 30 jyl ishinde kez kel­gen ózgeristerge, geo­saıası jaǵ­daılarǵa jáne etnosaralyq má­se­­leni saıası karta retinde paıdalaný múm­kindigine qaramastan, bul máselede óziniń qaǵıdattarynan aınymaǵan saıası erik-jigeri úshin zor qurmet kórsetýge tıispiz.

25 jyldyq sııaqty ataýly kúnderde ádette qorytyndy shyǵa­ry­lyp, qazirgi jaǵ­daıǵa taldaý ja­salady jáne bolashaqqa jos­par qury­lady. О́tken 25 jyl boıy qo­ǵam­­dyq kelisim men jalpyulttyq bir­lik­ti nyǵaıtý jónindegi saıasat ınkl­ıýzıvti sı­pa­tqa ıe bolǵanyn jáne qoǵam ómiriniń bar­lyq salasyn qamtyǵanyn túsinýimiz qajet.

Sondyqtan da qazaqstandyq shy­naıy ómirdiń árbir áleýmet­tik bólinisinen biz aýyl sharýa­shy­lyǵynan, qyzmetter kór­setý men medısına salasynan bastap halyq­­aralyq qatynastar men jahandyq saıasatqa deıingi beıbit­shilik pen kelisim saıasatynyń nátıjelerin tabamyz.

Bizdiń etnostarymyzdyń Qazaq­stan­nyń birtutas halqy bolyp tabysty birigýi birinshi jáne daýsyz nátıje bolyp tabylady.

Etnosaralyq ıntegrasııanyń qazaq­­stan­­dyq modeli áýel bas­tan azamat­tyq qaǵı­dattarda quryl­­dy. 1996 jyly «Qo­ǵam­­dyq keli­sim – Qazaqstannyń demo­­kra­tııa­lyq damýynyń negizi» degen taqy­ryppen ótken Assamb­leıa­nyń III sessııa­synda N.Á.Na­zar­baev osy qaǵıdattar týraly: «Bizdiń jaǵdaıda etnos­ara­lyq yqpaldasýdyń bazasy jalpy­azamattyq tıistilik, qazaq­stan­dyq memlekettilik taǵdyry bar adam­dardyń ózin ózi saıası turǵydan aıqyndaýy bolýy tıis» dedi.

Qazaqstan etnostyq shyǵý tegi ártúrli jáne túrli dinı nanym­daǵy adamdardyń azamattyq yq­pal­dasýy jolymen senimdi túrde júrip keledi. Munyń bir dále­li – bizdiń elimizdiń bir de bir etno­sy oqshaý­laný strategııasyn tań­da­­ma­ǵany, óziniń erek­she etnostyq már­tebesi týraly máse­le qoımaǵany.

Kerisinshe, etnostyq shyǵý tegi ártúrli adamdar Qazaqstan azamattaryna tıesililigin maqtan tutady, onyń damýyna ózderiniń eleýli úlesterin qosyp keledi.

Beıbitshilik pen kelisim saıa­satynyń 25 jyldyǵynyń taǵy bir mańyzdy nátıjesi halyq bir­li­gine qol jetkizý bolyp tabyla­dy. Biz bul sózde qandaı tereń praktıkalyq jáne saıası maǵyna jatqanyn kóp jaǵdaıda túsine bermeımiz! Al 2001 jyly, Táýel­sizdigimizdiń al­ǵashqy onjyl­dyǵyn atap ótý barysynda Nursultan Ábishuly Assambleıa sessııasynda: «Rýhanı biregeılik bizdiń otandastarymyzdyń azamat­tyq jáne saıa­sı birligin tolyq­tyryp, XXI ǵasyrda memleket táýel­sizdi­gin nyǵaıtýdyń jáne qoǵamdy birik­tirýdiń taǵy bir irge­tasy bolyp tabylady... Bizdiń maq­sat­tarymyz bir jáne ortaq úıimizdi jaılas­tyrýǵa, Qazaqstandy qolaı­ly jáne gúldengen memleket retinde kórýge umtylys-jigerimiz birdeı» dep atap ótti.

Osyndaı tásildiń arqasynda biz qun­dylyqtardyń biryńǵaı júıesi, qazaq­standyq azamattyq biregeılik, rýhanı mádenıet ortaq­tyǵy negizinde qalyptasqan qoǵamymyzdyń etnoáleýmettik tutas­tyq retindegi birligine qol jetkizdik. Mundaı birlik dárejesi qazaq­standyq qoǵamǵa saıa­sı, mádenı tutastyqty qamtamasyz etýge múmkindik beredi.

Beıbitshilik pen kelisim saıa­­saty­­nyń úshinshi daýsyz nátı­­jesi  Qazaqstan halqy Assam­b­leıa­­synyń el etnostary ara­syndaǵy etnosaralyq qatynas­tardy úılestirýdegi tabysy jáne etnostardyń qazaq halqynyń aınala­synda Qazaqstan halqynyń bir­­tutas halqyna kirigýi mindet­terin tabys­ty sheshý boldy. Qazaq­stannyń Negizgi Zańy­nyń kiris­pesinde «ortaq tarıhı taǵdyr birik­tir­gen, baıyrǵy qazaq jerinde mem­­le­kettilik qura otyryp» dep jazylǵandaı.

2007 jyly konstıtýsııalyq reforma nátıjesinde Assambleıa óziniń ataýyn ózgertedi, «halyqtar» sózi Qazaqstan «halqy» degen sózben almastyrylady. Bul bizdiń elimizdegi ult qurý úderisindegi, qoǵam­dyq kelisim men Nursultan Nazar­baevtyń jalpyulttyq birligi qazaqstandyq úlgisiniń evolıý­sııasyndaǵy túbegeıli ilgeri­leýlerdi kórsetedi.

Shartty túrde ony qalyptas­tyrý men damytýdyń 4 negizgi kezeńin bólip kór­setýge bolady.

Birinshi kezeń (1989 jyldan 1995 jylǵa deıin). Etnomádenı birlestikter qurý bastalǵannan bastap 1995 jylǵy Kons­tıtýsııany qabyldaý jáne Qazaq­stan halqy Assambleıasyn qurý nátı­jesinde qazaqstandyq modeldi zańna­ma­lyq jáne ınstıtýttyq resim­deý bastalǵanǵa deıin sıpattalady.

Ekinshi kezeń (1995 jyldan 2002 jylǵa deıin). Qazaqstandyq etnostar­dyń salt-dástúrlerin, til­deri men máde­nıetin saqtaý qundy­lyqtary men aza­mattyq qaǵıdatyn úılesimdi ushtas­tyrý negizinde qazaqstandyq biregeı­lik­tiń negizgi parametr­leri aıqyndaldy.

Qa­zaq­­­standyq qoǵamnyń egemen­dik­ti, mem­le­ket­tilikti, ba­ıyr­ǵy qazaq jerinde mem­leket quraýshy qazaq halqynyń aına­lasyn­da jáne el taǵ­­dyry úshin tarıhı jaýap­­ker­­shi­lik­te shoǵyrlanýy qamtamasyz etildi.

Úshinshi kezeń (2002 jyldan 2007 jyl­ǵa deıin). Etnosaralyq qatynas­tar­­dyń qazaqstandyq úlgisin qalyptas­tyrý jónindegi nysanaly saıasatty qam­tıdy.

Birqatar baǵdarlamalyq qu­jat­­­tar ázir­lenip, qabyldandy – Qazaq­­stan halqy As­samb­leıasy­­nyń 2011 jylǵa deıingi stra­te­­gııa­­sy, Til­derdi damytý men qol­­­daný­­­dyń mem­lekettik baǵdar­lama­sy, 2006-2008 jyl­dar ara­ly­ǵynda Etnos­aralyq jáne kon­fes­­sııa­ara­lyq kelisimniń qazaq­­stan­dyq úlgi­sin jetildirý baǵdarlamasy iske asy­ryl­dy.

Tórtinshi kezeń 2007 jyly bastaldy.  Bul kezeńde eldiń etnos­tyq bederinde bolǵan túbegeı­li ózge­risterdi beıneleý úshin Assam­bleıanyń ataýy ózgertildi. Bul týraly Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaev 2008 jylǵy 23 qazandaǵy Assambleıanyń XIV sessııasynda jasaǵan baıandamasynda atap ótip, qoǵamdyq kelisim men jalpyulttyq birliktiń qazaqstandyq úlgisiniń negizgi bes qaǵıdatyn tujyrymdady.

Birinshi qaǵıdat. Etnostyq, konfes­sııa­lyq, mádenı, tildik áralýandyq bizdiń baǵa jetpes baılyǵymyz bolyp tabylady. Ol bizdiń qoǵamnyń ıdeolo­gııalyq, adam­ger­shilik, rýhanı negizin quraı­dy, qoǵam­nyń turaqty damýy úshin tyń qýat beredi.

Ekinshi qaǵıdat. Memleket Qazaq­standyq etnostardyń máde­nıeti men tilderin damytý úshin nysanaly túrde barlyq jaǵdaı jasaıdy.

Úshinshi qaǵıdat. Tolerant­tylyq pen jaýapkershilik ulty­myzdyń mańyzdy qundylyqtaryna aınaldy.

Tórtinshi qaǵıdat – qazaq halqynyń shoǵyrlandyrýshy róli. Qazaq halqy árqashan ult­tyń uıytqysy bola bildi. Ol bola­shaqta da bizdiń qoǵamymyzdy birik­tirý­shi bolyp qalýy tıis. Bul qazaq halqyna eldiń bolashaǵy úshin aıryqsha jaýapkershilik júkteıdi.

Besinshi qaǵıdat – Qazaqstan halqy­nyń birligi – Qazaqstan halqy Assamb­leıasynyń ataýynda kórsetilgen. Bizdiń Konstı­týsııa­myz «Biz, ortaq tarıhı taǵdyr biriktirgen Qazaqstan halqymyz» degen sózdermen bastalady.

Bul qaǵıdattarǵa 2013 jylǵy sáýirde «Qazaq­stan – 2050» Strategııasy: Bir ha­lyq – bir el – bir taǵdyr» taqyrybymen ótken Qazaqstan halqy Assambleıasynyń XX ses­sııa­synda Nursultan Nazarbaevtyń sóı­legen sózinde «Assambleıa – tutastaı Qazaq­stan halqy! Barlyq on jeti mıl­lıon!», al Assambleıa tarıhy – el tarıhy, ha­lyq tarıhy» dep aıryqsha saıası mán beri­ldi. Sonymen qatar Tuńǵysh Prezı­dent jańa jaǵdaıda Assambleıanyń HHI ǵa­syr­­daǵy mıssııasy tarylyp emes, keńe­ıip kele jatqanyn, ol shyn máninde jal­py­­aza­­­ma­t­tyq, saıasattan tys jáne jal­py­hal­yq­­tyq ıns­tıtýtqa aınalýy tıis ekenin atap ótti.

Assambleıa búgingi tańda qoǵam­dyq kelisim men birlikti nyǵaıtý, halyqty birtutas saıası ultqa biriktirý mindetterin iske asyrýdy qamtamasyz ete otyryp, qoǵam­­nyń suranystaryna jaýap beredi jáne Elbasy qoıǵan negiz­gi mindetterdi oryndaıdy. Assamb­leıa qoǵamdyq kelisim máselelerin mańyzdy qundylyq dep sanaıtyn barlyq adamdardy birik­tiredi. Olardyń qatarynda myń­nan astam etno­mádenı uıym­dar, óńirlerdegi «Qazaq tili» qoǵam­­dary, jastar qozǵalystary, son­­daı-aq, respýblıka boıyn­sha 2753 Qo­ǵamdyq keli­sim keńesi men 1801 Analar ke­ńe­si bar. Qa­zir­gi kezeńde, Elbasynyń tapsyr­ma­sy­men qu­rylǵan osy qury­lym­dar, birinshi k­ezek­te jergilikti qoǵam­dastyqtar deń­ge­ıin­de «halyq únine qulaq asatyn mem­le­ket­tiń» tu­jy­rym­damasyn jetkizedi jáne «keri baılanys» tetigin qamtamasyz etedi.

Jalpy alǵanda, Assambleıanyń jumysy­na elimizdiń 400 myńnan astam azamaty turaqty túrde tartylǵan. Volonter­ler jylynda 22 myńnan astam adamdy qamtıtyn QHA «Jańǵyrý joly» res­pýb­lıkalyq jastar qozǵalysyna birikti­ril­gen 138 jastar uıymyna úlken mindet júk­telip otyr.

2015 jyly qabyldanǵan Qazaq­stan­nyń «Qaıyrym­dy­lyq týraly» jańa zańynyń negizinde el­degi turaqtylyqty, qoǵamdyq keli­­sim men jalpyulttyq birlikti ny­ǵaı­tý baǵytyn­daǵy QHA-nyń áleý­­mettik fýnksııasy retinde bar­­lyq qaıyrymdylyq qyzmetti damy­týǵa járdemdesý belgilengen. Osy ba­ǵyt­ta 2019 jyly 11,4 myń­­ǵa jýyq is-shara ótkizildi, 667 myń adamǵa kómek kór­setildi, kór­setil­gen kómek somasy 4 mlrd teńgeden asty.

Assambleıa músheleriniń Arys qalasyn­da zardap shekkenderge kómek kórsetý barysyndaǵy ju­my­sy respýblıkalyq aýqym­daǵy gýmanıtarlyq operasııa boldy.

Eń aýyr alǵashqy kúnder men aptalarda QHA músheleri Arys qalasyna 156 mln 297 myń teńge, sondaı-aq 200 tonnaǵa jýyq azyq-túlik pen birinshi kezektegi qajetti zattardy, qurylys materıaldaryn jiberdi.

«Mektepke jol» aksııasy aıasynda Assambleıa 46 myń oqýshyǵa 514 mln teń­ge­ge kómek kórsetti, bul aksııa aýdandar men aýyldyq okrýgter deńgeıinde ótkizildi.

«Biz bir­gemiz!» qaıyrym­dylyq aksııa­­syna etno­­máde­nı birlestikter, Qoǵam­dyq keli­­­­sim keńes­teri, QHA Kásip­­ker­ler qaýym­­­­dasty­ǵy, «Jań­ǵy­rý joly» jastar qoz­ǵa­lysy, Assam­b­leıa­­­nyń volonterlik qozǵa­ly­sy or­­ta­­lyqtary qatys­ty. 300 myń­ǵa jýyq adamǵa 276 mln teńgeden astam so­maǵa kómek kórsetildi.

Damýdyń revolıýsııalyq emes, evolıý­sııalyq jolyn qamtamasyz etý úshin Assambleıa medıasııany paıdalana otyryp, daý-janjaldardyń aldyn alý jumys­taryn júrgizedi, 2019 jyly medıasııa ınstıtýtyn damytý jónindegi jol kartasy iske asyryldy. N.Á.Nazarbaev óziniń «Táýel­sizdik dáýiri» kitabynda bylaı dep jaza­dy: «Assambleıa alǵash ret azamattyq ókil­dik­tiń qoǵamdyq qyzmeti, jańa áleý­met­tik lıft jáne qaıyrymdylyq qaýym­das­tyǵy retinde jumys isteı basta­dy. Áleýmettik-turmystyq negiz­degi qaq­­ty­­ǵys­tardyń aldyn alý úshin QHA me­­dıa­­sııa­­synyń ınklıýzıvti jelisi qu­ryl­dy». «Qazaq­stan halqy Assamb­leıasy týra­ly» Zańnyń 6-babynyń 11-tar­maq­­sha­sy­na sáı­kes Assambleıa qyz­meti­niń negiz­gi baǵyt­tarynyń biri etnos­ara­lyq qaty­nastar salasyndaǵy kelis­peý­shi­lik­ter men daýlardy retteý, qaqty­ǵys­ty jaǵdaı­lar­dy boldyrmaý jóninde usynym­dar ázir­leý jáne praktıkalyq sharalardy iske asyrý jáne olardy sheshýge qatysý bolyp tabylady.

Nur Otan partııasymen birlese Nur-Sul­tan, Taldyqorǵan, Qyzyl­orda qala­laryn­da «Tatýlasý orta­lyqtary» birles­ken qanatqaqty jobasy júzege asyrylýda. 47 tatýlasý ortalyǵy, 1016 tatýlasý kabı­neti ashyldy, onyń ishinde 308-i sottardyń ǵımarattarynda ornalasqan.

QHA medıatıvtik jelisiniń quramynda 1 respýblıkalyq, 28 óńirlik medıasııa keńesi, 503 medıasııa kabıneti bar. QHA aıasynda 926 medıator jumys isteıdi, olar 2019 jyly 23,5 myńnan astam daýdy sheshýge qatysty, onyń ishinde 8 myńy keńester berý deńgeıinde sheshildi.

Etnosaralyq qatynastardyń qazaqstan­dyq úlgisiniń mańyzdy jáne biregeı erek­shelikteriniń biri – Parlamenttegi QHA-dan saılanatyn Qazaqstannyń Parlamenti Má­ji­li­siniń 9 depýtaty Qazaqstan halqy Assam­b­­leıasynyń kepildi ókildigi bolyp tabylady.

Qazaqstan halqy Assambleıasy quryl­ǵan­nan bergi shırek ǵasyr ishinde ol halyq­aralyq qoǵam­dastyqtyń Qazaqstan­dy oń baǵa­laýyna yqpal etetin halyqara­lyq moıyndaýǵa ıe bolǵan ınstıtýtqa aınaldy. BUU Bas hatshylary Kofı Annan jáne Pan Gı Mýn elimizge saparlary barysynda Assambleıa jumysyn joǵary baǵalap, ony «BUU-nyń mınıatıýrasy» dep atady, sarapshylar kelisim arqyly jáne biriktirýshi bastamalardy nyǵaıtý jolymen barlyq ulttyq toptardyń damýyna negizdelgen ustanymnyń durys ekenin jazady.

Qazaqstannyń ulttyq múdde­lerdi qaıshylyqsyz úıles­tirýdi júzege asyrý táji­rı­besi­niń qanshalyqty dárejede ba­ǵa­lanatyndyǵyn 2010 jyly bizdiń astanamyzda ótken EQYU sammıtiniń kún tártibinde qarasty­rylǵanyna qarap paıymdaýǵa bola­dy, onda toleranttylyq týra­ly jáne dıskrımınasııaǵa jol bermeýge qatysty erekshe máse­le qamtylǵan. Al 2019 jylǵy 2 qyr­kúıekte EQYU Az ulttar isteri jónindegi Joǵarǵy komıssary Lamberto Zanermen kezdesý barysynda Qazaqstanda júrgi­zilip otyrǵan etnos­aralyq jáne kon­fessııaaralyq kelisim salasyndaǵy saıasatqa joǵary baǵa berildi.

 * * *

Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasynyń 1995 jylǵy 18 qazandaǵy Jarlyǵymen bekitilgen Qazaqstan halqynyń birligi merekesiniń 25 jyldyǵyn atap óte otyryp, N.Á.Nazar­baev­tyń bastamasymen jáne Jarlyǵy negizinde 2016 jyldan bastap jyl saıyn 1 naý­ryzda merekelenetin Alǵys aıtý kú­nin aıryqsha atap ótýge bolady. Bul mereke barlyq etnostardyń bir-birine jáne XX ǵasyrdyń 30-40 jyldary Qazaqstanǵa jappaı jer aýdarý kezeńinde túrli etnostardyń ókilderine meıirimdilik kórsetken jáne qabyldaǵan qazaqtarǵa alǵysyn bildiredi.

Alǵys aıtý kúni – Qazaqstanda júr­gi­zi­lip otyrǵan tatýlyq pen kelisim saıa­saty­­nyń sımvoly. Onda «Máńgilik el» jal­py­­­ult­tyq ıdeıasynyń tóńiregine birigý­di ny­ǵaı­týdyń uly gýmanıstik negizi qalan­ǵan.

 * * *

Búgingi tańda qoǵamdyq kelisim men jalpyulttyq birliktiń qazaqstandyq úlgisin damytýdyń jańa kezeńi bastaldy. Ýaqyt bir orynda turmaıdy, ómir ótedi, kún tártibi ózgeredi, alaıda memlekettik jáne qoǵamdyq ómirdiń barlyq kezeńinde qoǵamnyń birligin saqtaý máselesi basty máselelerdiń biri bolyp qala beredi.

2019 jyly Prezıdenttik ókilettigin merziminen buryn tapsyrǵan Nursultan Nazarbaev beıbitshilik pen kelisim saıasaty­nyń jalpyulttyq kepili – Qazaq­stan hal­qy Assambleıasynyń Tóraǵasy bolyp qala beredi. Bizdiń barshamyzǵa Elbasynyń mo­l tájirıbesi kórsetip otyrǵandaı, etnos­­tyq, dinı, óńirlik jáne áleý­mettik bederi kúr­deli, kóp quram­dy memleketterde el­diń birligi máselesi árqashan kún tárti­bin­de turady. Sondyqtan álem elderi­niń táji­rı­besi kórsetkendeı, bizdiń basty min­deti­miz – bizdiń áralýan­dyǵymyz «oqshaý­laý syzyǵyna» aınalmaýyn qamtamasyz etý.

Prezıdent Q.Toqaev óziniń «Syndar­ly qoǵam­dyq dıalog – Qazaqstannyń turaq­ty­lyǵy men órkendeýiniń negizi» atty Joldaýynda bul jumystyń baǵytyn naqty túrde aıryqsha atap ótti: «Qazaq halqynyń memleket qurýshy ult retindegi rólin eskere otyryp, etnosaralyq kel­isim men dinaralyq ózara túsinistikti nyǵaıtý­dy jalǵastyrý qajet».

Memleket basshysy Q.Toqaev qoǵam­dyq kelisimdi nyǵaıtý mindetin belgileı otyryp, bul – búkil qoǵamnyń kúsh-jigeriniń nátıjesi dep esepteıdi. Qazaq halqy memleket qurýshy rólge ıe bolady, sonyń negizinde etnosaralyq kelisim men dinaralyq ózara túsinistikti nyǵaıtý jalǵastyrylady. Bul rette, «El birligi – onyń áralýan­dyǵynda» qaǵıdaty Memleket bas­shysy­nyń basty ustanymy bolyp qala bere­di, ol bizdiń elimizde barlyq etnostyq top­tar­dyń tilderi men mádenıetin damytý úshin jaǵdaı jasaýdy jalǵastyratyn bolady.

Bul, kelisim men turaqtylyqtyń negizi – syndarly qoǵamdyq dıalog arqy­ly qamtamasyz etý kózdeletin tereń pragmatı­kalyq ustanym. Memleket basshysy: «Elbasynyń «Halyqtyń birligi – bizdiń eń qundy ıgiligimiz» degen qanatty sózderi bizdiń turaqty ustanymymyz bo­lyp qala beredi. Kelisim men birlik, dana­lyq pen ózara túsinistik bizdiń alǵa jyl­jýy­myzǵa yqpal etedi», dep aıryqsha atap ótti.

Sondyqtan Elbasynyń myq­ty ári jaýapkershiligi joǵary adamdardyń bir­tutas ultyn qalyptastyrý jolyndaǵy strategııalyq baǵyty Qazaqstannyń kıeli jerinde halyqtyń birligi men yntymaǵyn, tatýlyq pen tynyshtyqty nyǵaıtýdyń jańa deńgeıinde jalǵasatyn bolady.

 

Janseıit TÚIMEBAEV,

Qazaqstan halqy Assambleıasy Tóraǵasynyń orynbasary

 

Sońǵy jańalyqtar

ForteBank: Bir dollar – 388 teńge

Qazaqstan • Búgin, 15:35

Áke rýhynan qýat alǵan qaısar jan

Rýhanııat • Búgin, 11:54

Uqsas jańalyqtar