El turmysyn kóterý erekshe jaýapkershilik júkteıdi

Ardagerler arnaýly zańmen qorǵalady

Jalpy otyrystyń basynda Or­ta­lyq saılaý komıssııasynyń múshe­sin taǵaıyndaý máselesi qaralyp, bul laýazymǵa Joǵarǵy palata bas­shysynyń usynysy boıynsha Serik Sydyqov bekitildi.

Alqaly jıynnyń kún tártibi boıynsha ardagerler máselelerine qatysty úsh zań jan-jaqty talqy­lanyp, qabyldandy. Aldymen Eń­bek jáne halyqty áleýmettik qor­ǵaý mınıstri Birjan Nurymbetov Par­lament Májilisinde maquldanǵan «Ar­da­gerler týraly» zań jobasyn sena­torlardyń nazaryna usynyp, qujat ardagerlerdi áleýmettik qor­ǵaýǵa baılanysty qoǵamdyq qaty­nastardy retteıtin zańnamalyq akti­lerdi júıeleý, qaıta qaraý já­ne ardagerlerdiń jańa sanattaryn qalyptastyrý maqsatynda ázirl­en­genin atap ótti.

Bul zańmen qatar «Qazaqstan Res­pýblıkasynyń keıbir zańna­malyq aktilerine áleýmettik qamsyz­dandyrý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» iles­pe zań jobasy eki oqy­lymda qaral­dy. Atalǵan qujat­tyń maqsaty – ar­da­gerler men Otan aldyndaǵy áskerı jáne aza­mattyq boryshyn óte­gen adam­dardyń quqyqtary men áleý­mettik múddelerin qorǵaý salasyn­daǵy máselelerdi retteý. Qolda­nys­taǵy zańnamaǵa sáıkes memleketten jeńildikter men kepildikter alatyn ardagerlerimizdiń sany 169 myń bolsa, qosymsha kózdelip otyrǵan mem­lekettik qoldaý sharalarymen 180 myń­nan astam ardager qamtylady.

Sondaı-aq depýtattardyń bas­tamasymen quqyqtyq normalardy «Ardagerler týraly» zańǵa sáıkes keltirý maqsatynda ázirlengen Salyq kodeksine jáne Salyq ko­dek­sin qoldanysqa engizý týraly zańǵa ózgerister engizý týraly zań jobasy eki oqylymda qaralyp, maquldandy. Qujatta UOS qatysýshylary men olarǵa teńestirilgen tulǵalardy kólik, múlik salyqtary, sottarda mem­lekettik baj tóleý, azamattyq hal ak­tilerin tirkeý kezinde jáne taǵy basqa salyqtardan, memlekettik bajdar­dan bosatý usynylady.

Áleýmettik máselelerdi retteýge baǵyttalǵan

Budan keıin depýtattar «Qazaq­stan Respýblıkasynyń keıbir zańna­malyq aktilerine eńbek másele­leri boıynsha ózgerister men tolyq­ty­rý­lar engizý týraly» zań jobasyn jan-jaqty talqylady. Bul qujat Qazaq­stan Respýblıkasynyń 2010-2020 jyldarǵa arnalǵan quqyqtyq saıasat tujyrymdamasyna sáıkes áleý­met­tik áriptestermen jáne múd­deli memlekettik organdarmen bir­lesip ázirlendi jáne eńbek qatynas­taryn, eńbek qaýipsizdigi men eńbekti qor­ǵaýdy retteýge baǵyttalǵan.

Áleýmettik baǵyttaǵy maqul­dan­­ǵan taǵy bir qujat «Qazaqstan Respýb­lıkasynyń keıbir zańnama­lyq aktilerine kóshi-qon prosesterin retteý máseleleri boıynsha ózge­ris­ter men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy boldy. Muny da senatorlar eki oqylymda qarady.Atalǵan zań jobasyn tanys­tyr­ǵan Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Birjan Nurymbetov zań jobasyn qabyldaýdyń mindeti kóshi-qon zańnamasyn jetildirý ekenin atap ótti. Al kóshi-qondy retteýdi kózdeıtin qujatta Mem­leket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasy boıynsha «oralman» sózin «qandas» sózine aýys­tyrý týraly túzetýler engizildi.

Senatorlar Qazaqstan Respýb­lı­kasynda beıbit jınalystardy uıymdastyrý jáne ótkizý tártibi týraly zań jobasyn, sondaı-aq zańnamaǵa beıbit jınalystardy uıymdastyrý jáne ótkizý tártibi máseleleri jónindegi túzetýlerdi birinshi oqylymda maquldady. Bul qujattardyń negizgi maqsaty – azamattardyń beıbit jáne qarýsyz jınalýǵa, jınalystar, mıtıngiler men demonstrasııalar, sherýler men pıketter ótkizýdiń konstıtýsııalyq quqyǵyn júzege asyrý.

Aqparat jəne qoǵamdyq damý mınıstri Dáýren Abaev qolda­nys­taǵy beıbit jınalystar men mıtıngter ótkizý tártibi týraly zańnyń qabyldanǵanyna 25 jyl ótkenin, jańa zań qabyldaý ýaqyt talaby ekenin aıtty. Sondaı-aq ol mınıstrlik zań jobasyn ázirleý barysynda qoǵamdyq pikirdi, áleýmettik jelilerdi zerdelegenin, áleýmettik zertteýler júrgizgenin, qarama-qaıshy pikirlerdiń kópti­ginen barlyq múddeli tarapty qana­ǵattandyratyn ońtaıly sheshim tabý ońaı bolmaǵanyn atap ótti. Zań jobasyn ázirleý barysynda AQSh, Ulybrıtanııa, Fransııa, Aýstralııa, Sıngapýr, Japonııa, Shvesııa jáne Reseı sııaqty elderdiń atalǵan saladaǵy zańnamalary muqııat zerdelengen eken.

Atalǵan qujatta zańnamaǵa beıbit jınalystardyń bazalyq qaǵıdattaryn engizý kózdeledi. Olar – zorlyq-zombylyqsyz sıpat; zańdylyq; memlekettik qaýipsizdikti, qo­ǵam­dyq tártipti, densaýlyq saqtaý­dy, basqa adamdardyń quqyq­tary men bostandyqtaryn qorǵaýdy qamtamasyz etý; qatysý eriktiligi.

Kún tártibiniń sońyna qaraı depý­tattar Áriptestik týraly negiz­demelik kelisimdi (2014 jylǵy 4 mamyrdaǵy Qazaqstan Respýblı­kasynyń Úkimeti men Azııa damý banki arasyndaǵy Qazaqstan Res­pýb­lıkasyn ekonomıkalyq ártarap­tan­dyrý jáne onyń ornyqty damýy­na, jalpy ósýine járdemdesý maq­satynda yntymaqtastyqty kúsheı­tý jónindegi áriptestik týraly negizdemelik kelisimge túzetýler men tolyqtyrýlar) ratıfıkasııalady.

Baqylaý tapsyryldy

Senat Tóraǵasy Darıǵa Nazar­baeva jalpy otyrysty qorytyn­dylaı kele, kópshilikti alańdatyp otyrǵan birqatar máselege toqtaldy.

– Búgingi jaǵdaıda halyq jáne ekonomıkanyń barlyq salasy memlekettiń qoldaýyna muqtaj. Álemdik ekonomıkadaǵy keleńsiz ahýal men resýrstardyń shekteýli bolýyn eskeretin bolsaq, ártúrli ssenarııler men boljamdardy qarastyryp, naqty múmkindikter men rezervterge baǵa berýimiz qajet. Úkimettiń is-qımyl josparynyń negizgi erejelerin Parlamenttiń, óńirlerdiń, ekonomıka salalary men qoǵam ókilderiniń qatysýymen talqylaý qajet dep esepteımin. Bul talqylaýsyz qabyldanǵan qujat bolmaýy kerek. Bul máseleler búkil qoǵamdy tolǵandyrady. Árıne bul jerde basymdyq beriletin máseleler bar. Birinshi kezekte – azyq-túlik jáne sanıtarlyq-epıdemııalyq qaýipsizdik, sondaı-aq ımportty almastyrý máseleleri. Munaıdan túsetin tabystardyń tómendeýi eksport múmkindikterin aıtarlyqtaı qysqartady, ıaǵnı kóp nárseni biz ózimiz jasap úırenýimiz kerek, – dedi Darıǵa Nazarbaeva.

Senat Tóraǵasy Agroónerkásip keshenin damytý strategııasyna erekshe kóńil bólý qajet eke­nin aıtyp, álemniń kóptegen eli ash­tyqtyń yqtımaldyǵynan qaýip­tenip jatqanda, bizde jınalǵan ónim­derdi ne isterimizdi bilmeı otyr­ǵanymyzdy atap ótti. Bul rette Túrkistan oblysyndaǵy qy­ryq­qabat ónimine baılanysty jaǵdaıdy mysalǵa keltirdi.

Darıǵa Nazarbaeva qysyltaıań kezeńniń basqa da máselelerine toq­talyp, sóziniń sońynda Parla­ment barlyq deńgeıdegi bılik organ­dary­nyń tótenshe jaǵdaıdaǵy áre­ket­terine egjeı-tegjeıli taldaý júr­gizip, júıeli qorytyndy shyǵarý kerek ekenin atap ótti.