Álem • 03 Mamyr, 2020

Álem halyqtary tilin tazalap jatyr

504 retkórsetildi

Birer aıdan beri qazaqtyń tili bóten tilmen bylǵansa, aıyppul salý qajettiligi bizdiń elde de kóterilip jatyr. Buǵan da shúkir  deımiz. Endigi tilek, tıisti oryndar osy másele zańdastyrylar kezde qalǵyp ketpeýin tileıik. Sebebi alys-jaqyn kórshilerimizdiń bári ana tilin tazalaýǵa áldeqashan kirisip ketken.

Osydan birer jyl buryn  Reseı zııalylary «tilimiz bóten sózben bylǵanyp bara jatyr» dep bıligine naz aıtyp, «orys sózderin shet tilindegi sózdermen almastyryp jazatyn jazýshylardy, muǵalimderdi jáne jýrnalısterdi jazalaıtyn, bolmasa olarǵa aıyppul salatyn jańa zań qabyldaıyq» dep úndeý tastaǵan bolatyn.

Reseıdiń Memlekettik dýmasynyń orys zııalylarynyń aıtqanyna qulaq túrgeni belgili boldy.

Dýmanyń Mádenıet jáne til komıteti memlekettik, qoǵamdyq oryndarda orys tilin buzyp sóıleıtinderdiń, orys tiline shet tilin aralastyra sóıleıtinderdiń Zańmen jazalaý týraly Zańmen bekitetinin aıtyp jatyr.  Bul sheshimge qulaq aspaǵandarǵa 2 myńnan 50 myń rýblge deıin aıyppul salynady.

Mundaı sheshim qabyldaýǵa nıet tanytqandardyń alǵashqysy da, sońǵysy da biz emespiz. Fransýzdar osydan jeti jyl buryn ana tilinde aǵylshyndyq boıaýdyń basym bolyp bara jatqanyna alańdap, buǵan zańmen shekteý qoıdy. RF bıligi ókilderi álemniń barlyq tilderin qurmetteıtinin, Pýshkın men Tolstoı sóılegen Uly orys tiline degen qurmeteteriniń sheksiz ekenin aıtyp jatyr. Sondyqtan reseılikter qasıetti tiliniń eóz aldarynda shubarlanyp, qurdymǵa ketýine jol bere almaımyz degen nıetine álem túsinistikpen qarap otyr.  

Kórshi el bul sheshimdi oryndaýda evolıýsııalyq joldy tańdap alǵan tárizdi.   Jáne daıyndyqpen keldi bul sheshimge. Sebebi osydan bes-alty jyl buryn Reseı jerindegi eńbek mıgranttarynan orys tilinen emtıhan alý týraly sheshimdi zańdastyrdy. Jobaǵa sáıkes, mıgrant orys tilin bilý deńgeıin dáleldeý úshin 1991 jylǵa deıingi kezeńde alǵan orta nemese arnaıy bilimi jaıly attestatyn, joǵary oqý ornyn támamdaǵany jaıly dıplomyn kórsetýi tıis. Eger osy ekeýiniń eshbiri de bolmasa, orys tili boıynsha memlekettik synaqtan ótkeni jaıly sertıfıkat usynýy kerek.

Jyl basynda О́zbekstanda shetelde jumys istegisi keletin mıgranttardy aldyn –ala daıyndaýy kýrstary ashylǵanyn jazǵanbyz. Mysaly, baryp jumys istegisi keletin mıgrant orys tilin, Qytaıǵa baryp jumys istegisi keletinder qytaı tiliniń álippesimen elinde tanysýy kerek.  

Kórshi elge qarap kósh túzegen asa jaqsy qasıet emes. Biraq kókeıge qonatynyn qaperge ala júrgen jaqsy. Sebebi Ázimbaı Ǵalı osyǵan deıin jýrnalıstermen kezdesken kezde Qazaqstandaǵy mıgranttar orys tildi aýdıtorııanyń qataryn tolyqtyratynyn, bul ana tilimizdiń qoldanys aıasyn odan saıyn shekteıtinin aıtqan. Qazaqstanda orys tildi aýdıtorııanyń ana tilimizge qysym jasaýy qaýiptiń basy.

Osy rette Qazaqstanǵa kelip jumys istegisi keletin mıgranttardy qazaq tilinde sóıleýge mindetteıtin bapty bizde de qoldanatyn kez kelgen sııaqty. Abaıshalasaq, «Bóten tilmen bylǵansa sóz arasy, ol adamnyń bilimsiz beısharasy»  ekenin qazaq úkimetine uǵynatyn kez kelip jetti...

Karantınnen oqshaýlanǵan álem tek týǵan elińde ǵana, týǵan shańyraǵyńda ǵana tynystaı alatynyńdy kórsetti. Álem halqy demin de ana tilimen tynystaýǵa bet alyp jatyr. Qamsyz júrgen biz ǵana...  

Sońǵy jańalyqtar

Toıymsyzdyq – tas joldyń sory

Qoǵam • Búgin, 08:14

El tańbasyna – erekshe qurmet

Aımaqtar • Búgin, 08:12

«Meniń Týym» aksııasy ótti

Aımaqtar • Búgin, 08:09

Sharalar qatań saqtalýy tıis

Tennıs • Búgin, 08:04

«Barys» – úzdikter qatarynda

Hokkeı • Búgin, 08:03

Ushty, ushty, shatyr ushty!..

Qoǵam • Búgin, 07:56

Almatyda aqyn kóp...

Ádebıet • Búgin, 07:44

«Aqbilek». Jan jarasy...

Ádebıet • Búgin, 07:42

Shuǵyla-nurdy betke alyp...

Rýhanııat • Búgin, 07:38

Abaıǵa arnalǵan músháıra

Abaı • Búgin, 07:36

Jalǵyz kompanııa Alataýdy ıgere ala ma?

Ekonomıka • Búgin, 07:28

Tarıh tarazysyndaǵy tórt jaıt

Tarıh • Búgin, 07:22

Salǵyrttyq san soqtyrmasyn

Qoǵam • Búgin, 07:10

Kósh basynda – Meıvezer

Kásipqoı boks • Búgin, 07:10

Eldik nyshandar tarıhy

Qazaqstan • Keshe

Uqsas jańalyqtar