Álem • 04 Mamyr, 2020

Ábý-Dabı men Ankara: qarym-qatynas ýshyǵa tústi

124 retkórsetildi

Túrkııa men Birikken Arab Ámirlikteri taǵy da táji­kel­esip qaldy. Taǵy da deıtinimiz, buǵan deıin eki memlekettiń Taıaý Shy­ǵysqa qatysty kóp­tegen máselede múdde­leri saı kelmegen-di. Bul jolǵy daýdyń basy Lı­vııa­daǵy jaǵdaıdan bastaldy.

О́tken aptada BAÁ Syrtqy ister mınıstrligi málimdeme jasap, Túrkııany Lıvııadaǵy áskerı is-qımyldarǵa aralasyp, qarý-jaraq jetkizip otyr dep aıyptady. Sondaı-aq Arab Ámirlikteri Halıfa Haftar jetekshilik etetin Lıvııa ult­tyq áskerin qoldaıtynyn habarlady.

Basynan sóz asyrmaıtyn Anadoly mundaıda qarap qala ma? Túrkııa Syrtqy ister mı­nıstri­liginiń ókili Hamı Aksoı BAÁ-niń ekijúzdi saıasat us­tanatynyna toqtalyp, Ábý-Dabı bıligin Ankaraǵa mysyq tileý bolýyn toqtatýǵa shaqyrdy.

H.Aksoıdyń sózine súıensek, Arab Ámirlikteri Lıvııa­daǵy kóterilisshilerdi qarý-jaraqpen jáne jaldamaly áskermen qam­tamasyz etip otyrǵan kóri­nedi. Sonymen qatar ol BAÁ-ni Iemen, Sırııa jáne Somalı túbegindegi beı­bit­shilikti, qaýipsizdikti jáne tu­raq­tylyqty buzǵan qarýly toptar­ǵa qoldaý kórsetedi dep synady.

Esterińizge salsaq, Lıvııany talaı jyl bılep-tóstegen Mýa­mar Kaddafı óltirilgennen ke­ıin elde Jalpy ulttyq kon­gress qurylyp, bıliktiń ne­gizgi tiregi sanalǵan-dy. Alaı­da kongrestiń kóptegen sheshimi saıa­satkerlerdiń de, áske­rı­ler­­diń de tarapynan synǵa ushy­­rady. Aqyry 2014 jyly Lıvııa­da taǵy azamattyq soǵys bastaldy.

Qarýly qaqtyǵys júrgizip jatqan negizgi tarap ekeý. Birin­shisi – Ulttyq kelisim úkimeti 2015 jyly BUU Qaýip­sizdik keńesiniń kómegimen quryldy. Ony basqaratyn – premer-mınıstr Faıez ál-Sarraj. Ekinshisi – general Halıfa Haf­­­tar jetek­shilik etetin Lıvııa ulttyq áskeri.

BUU Qaýipsizdik keńesi talaı márte Lıvııadaǵy azamattyq soǵysty toqtatýǵa shaqyrǵan. Tipti, 2019 jyly bul elge qarý-jaraq jetkizýge embargo jarııa­lady. Alaıda keı memleketter as­tyr­tyn kómek kórsetip otyr­ǵan syńaıly. Máselen, Túr­kııa men Qatar tarapy Ulttyq keli­sim úkimetin jaqtaıdy. Al Saýd Arabııasy, Birikken Arab Ámir­lik­teri jáne Mysyr Lıvııa ult­tyq ás­kerine qoldaý kórsetip keledi.

Túrkııa men BAÁ-niń bir-birin synǵa alýynyń astarynda dál osy barrıkadanyń eki shetin­de bolýy sebep. Áıtse de, eki eldiń múddesi bir jerden shyq­­paýy birinshi ret emes. Bu­­ǵan deıin Sırııadaǵy soǵys kezin­de, Mysyrdaǵy búlikte, jý­r­­­­nal­ıst Jamal Hashoggıdiń óli­min­de de pikirleri ekige jaryldy.

Sondaı-aq Anadoly bıligi Ámir­likterdi Iemendegi qaqty­ǵysqa atsalysyp, qarapaıym tur­ǵyn­dardy óltirdi dep sy­naǵan. Budan bólek, Palestı­na­nyń ishki saıasatyna aralasyp, Túr­kııada 2016 jyly bol­ǵan bú­likti uıymdastyrýǵa qar­jy­laı qoldaý kórsetti dep esepteıdi.

Birikken Arab Ámirlik­teri óz kezeginde Túrkııany 2011 jyly bastalǵan «arab kóktemine» yq­pal etken memleketter qataryna jatqyzady. Sonymen qatar Egıpettiń burynǵy prezı­denti Muhamed Múrsıdi qoldaǵanyn da keshi­re almaı júr. Sırııadaǵy soǵys­ta da Túrkııa men BAÁ-niń múd­desi bir jerden shyqqan joq. Máselen, Ankara bıligi Bashar Asad úkimetine qarsy qoz­ǵa­lysty qoldaǵan. Al Arab Ámir­likteri Saýd Arabııasymen birge B.Asadty jaqtady.

Parsy shyǵanaǵyndaǵy daǵ­darysta da Túrkııa men Birik­ken Arab Ámirlikteriniń kóz­qarastary túıisken joq. Esteri­ńizde bolsa, 2017 jyly Saýd Ara­bııasy, BAÁ, Bahreın jáne Mysyr tarapy Qatardy terro­rısterdi qarjylandyrady dep aıyptap, ekijaqty kelisim­derdi buzyp, blokada jarııalaǵan edi. Sodan beri tórt memleket qursaýyn áli alǵan joq.

Túrkııa tarapy sol kezde Qatardy jaqtap, atalǵan memleketpen saıası, ekonomıkalyq jáne áskerı baılanysyn ny­ǵaıta tústi. Máselen, qazirgi tań­da Qatarda Anadolynyń áskerı bazasy ornalasqan.

Budan bólek, 2016 jyl­ǵy búlikte Birikken Arab Ámir­likterimen aradaǵy dıplo­matııalyq qarym-qatynastyń buzylýyna óz septigin tıgizdi. Atap aıtar bolsaq, Ankara bıligi Muhamed Dalandy búlik­ti uıymdastyrǵandar qataryna qosqan. Qazirgi tańda M.Dalan BAÁ-de jasyrynyp júr.

Al Jazeera arnasynyń habarlaýynsha, Arab Ámirlikteri Sırııadaǵy atysty toqtatý keli­­simin buzýǵa múddeli. Esteri­ńizge sal­saq, «Astana prosesi» nátı­je­sin­de Túrkııa, Iran jáne Reseı kepilger-memleket retinde Sı­rııa­daǵy atysty toqtatýǵa kelis­ken. Al Jazeera arnasynyń máli­metine saı, BAÁ Sırııa úki­meti osy kelisimdi buzsa, 3 ml­rd dollar tóleýge ýáde bergen kórinedi.

Qysqasy, Túrkııa men Birik­ken Arab Ámirlikteri arasyn­da­­ǵy alaýyzdyq áli talaıǵa so­zy­­­lat­yn túri bar. Eki tarap­tyń múd­desi saı kelmeýi Taıaý Shy­ǵys­taǵy soǵystan kóz ash­paǵan bir­neshe eldiń taǵ­dy­ryna qıyn tıip tur.

 

Sońǵy jańalyqtar

Aqmolada joldar jóndeledi

Aımaqtar • Búgin, 09:12

Esilde 45 otbasy baspanaly bolady

Aımaqtar • Búgin, 09:10

«Qazarhıv» basqarmasy qajet

Rýhanııat • Búgin, 08:10

Kaka «Qaıratpen» birge

Sport • Búgin, 08:04

Mamyq-maýsym

Rýhanııat • Búgin, 07:57

Zańdy qaıta qaraý kerek

Saıasat • Búgin, 07:48

Mańyzdy sheshim

Pikir • Búgin, 07:43

Úńgir (úshtaǵan)

Ádebıet • Búgin, 07:17

«Oqyǵan azamattyń» derti...

Ádebıet • Búgin, 07:15

Zulmattyń zardaby aýyr tıdi

Tarıh • Búgin, 07:10

Tarıhtyń taǵylymyna taǵzym

Tarıh • Búgin, 07:07

Endi sol zulmattar qaıtalanbasyn!

Pikir • Búgin, 07:00

Tramp býnkerge tyǵyldy

Álem • Búgin, 06:57

Temirtaýda qazaq baspasózi joq

Qoǵam • Búgin, 06:54

Ár aýyl­dyń óz «Groz­nyıy» bolǵan

Rýhanııat • Búgin, 06:50

Syrdaǵy egin sýsyz qalýy múmkin

Ekologııa • Búgin, 06:48

Uqsas jańalyqtar