Qoǵam • 04 Mamyr, 2020

Sardoba apaty

1271 retkórsetildi

О́tken jumada, ıaǵnı 1 mamyrda qalyń nóser jańbyr jaýyp, qatty jel soǵýy saldarynan О́zbekstandaǵy Sardoba sý qoımasynyń bógeti buzyldy. Eldi mekenderge, kommýnıkasııalyq jelilerge, egistikterge zaqym kelip, sý qoımasyna jaqyn mańdaǵy mahallalardyń turǵyndary qaýipsiz jerge kóshirilgen.

Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»

Qazaqstanǵa shekaralas Syr­darııa oblysynda ornalasqan sý qoımasy bógetiniń bu­zylýy Túrkistan oblysy Maq­taaral aýdanyna da eleýli zala­lyn tıgizdi. Alǵashqy kúni aýda­nyń 4 eldi mekenin sý basyp turǵyndary qaýipsiz aımaqqa kóshirilgen bolatyn. Al senbi kúni sarqyndy sýdan aýdan ortalyǵy – Myrzakentke de  qaýip tóngendikten, 12 myń­nan astam turǵyn túndeletip Atakent kentine kóshirildi.

Turǵyndardyń kóshýin qamta­masyz etý maqsatynda 68 avtobýs bólinip, bir mezette shamamen 7-8 myń adam Atakent, Asyqata kentterine tasymaldandy. Sarqyndy sý Myrzakent kentiniń irgesine jaqyndap qalǵandyqtan, arnaıy shtab kelisimimen halyqty kóshirý týraly sheshim qabyldanǵan. Sondaı-aq keshe, ıaǵnı 3 mamyr kúni tańǵy 5.00-den bastap 250 úıi sýǵa batqan Ferdoýsı aýy­ly baǵytynan Jańajol aýyl­dyq okrýginiń «О́rgebas» eldi me­kenine qaraı sý kele bastaǵan­dyqtan, turǵyndardyń barlyǵy (1451 turǵyn) kóshirildi. Tóten­she jaǵdaıǵa baılanysty aýdan­nyń Atakent, Maqtaaral, Jam­byl eldi mekenderinde 18 eva­kýa­sııalyq oryn ázirlendi. Qaýipti aımaqtaǵy azamattar men úı janýarlaryn qaýipsiz jerge kóshirý sharalary uıymdastyryldy.

Bul jumystarǵa Keles, Jetisaı, Shardara, Saryaǵash aýdandarynyń ákimshilikteri atsalysýda. Desek te, aýdan­da sý basyp qalý qaýpi bar aýyldar áli de az emes.

 

Jaǵdaı Prezıdenttiń baqylaýynda

Memleket basshysy alǵashqy sátte-aq Maqtaaral aýdanyndaǵy zardap shekken otbasylarǵa kómek kórsetýdi tapsyrdy. Sondaı-aq Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev О́zbekstan Prezıdenti Shavkat Mırzııoevpen telefon arqyly sóılesip, Sardoba sý qoımasy bógetiniń buzylý saldaryn joıý boıynsha baýyrlas ári tatý kórshi ózbek halqyna kómek kórsetýge daıyn ekenin jetkizdi. О́z kezeginde Shavkat Mırzııoev Qasym-Jomart Toqaevqa qoldaý bildirgeni úshin alǵys aıtyp, atalǵan apat Qazaqstan­nyń ońtústigindegi birqatar eldi mekenge de zııan tıgizgenine ókinish bildirdi. Osyǵan oraı О́zbekstan Prezıdenti sý tasqynynan zardap shekken aýdandardy tezirek qaıta qalpyna keltirý maqsatynda birlesken sharalar qabyldaýǵa nıetti ekenin aıtty. Eki memleket basshysy arasyndaǵy birlikke negizdelgen dıalog zardap shekken aýdan turǵyndaryna joǵary deńgeıdegi qoldaýdy sezdirgeni anyq. Qaýiptiń aldyn alý, eń bastysy adam ómirin saqtaý maqsatyndaǵy oblystyq, jergilikti ákimdik pen jaýapty qyzmettegilerdiń jedel qımyly óz nátıjesin berdi de.

Tosyn oqıǵany retimen baıandasaq, 2 mamyr, saǵat tańǵy 4:30 kezinde Maqtaaral aýdanynyń shekarasynda ótkizý qýaty sekýndyna 120 tekshe metr bolatyn «SGK» kanalyna 300 mıllıon tekshe metr sý kelip quıylǵandyqtan aýdanda jergilikti deńgeıdegi tótenshe jaǵdaı qalyptasty.  Oblystyq mańyzy bar Myrzakent-Jeńis-Jańa turmys avomobıl jolyn sý alyp ketýi saldarynan kólikter júre almaı qaldy. Sondaı-aq Myrzakent, Ferdoýsı, Atakent kentine qarasty Jantaqsaı eldi mekenderi turǵyndaryn evakýasııalaý qajettiligi týyndady. Aıta ketelik, Myrzakent pen Atakent eldi mekenderiniń ara-qashyqtyǵy – 35 shaqyrym. Myrzakent eldi mekeninde 14 532, Ferdoýsı eldi mekeninde 2377 turǵyn, al Jantaqsaı eldi mekeninde 700 turǵyn bar. Apatty-qutqarý jumystaryna Túrkistan oblysy Tótenshe jaǵdaı departamenti jeke quramynan 138 adam, 8 tehnıka, Shymkent qalasy «OSO» MM 5 adam, 2 dana qaıyq, 1 tehnıka, Shymkent qalasy TJD-den 2 dana vahtalyq avtobýs, jeke quramnan 12 maman, 4 dana MP-100 motopompasy, 2 úrlenbeli qaıyq, 10 L-1 jıyntyǵy (súńgýirler kıimi) jumyldyrylǵan. Sondaı-aq Ulttyq gvardııanyń 6506 bólimshesinen 300 adam men tıisti tehnıkalar, aýdandyq polısııa bóliminiń 7 tehnıkasy men 70 qyzmetkeri, jergilikti atqarýshy organnan 40 qyzmetker, 5 tehnıka tartyldy.

Maqtaaral aýdanyndaǵy jaǵdaıdy baǵalaý úshin óńirge shuǵyl jetken Ishki ister mınıstriniń orynbasary Iýrıı Ilın, Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar vıse-mınıstri Sergeı Gromov, Aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstri Nurbek Daıyrbekov jáne Ulttyq ulan qolbasshysynyń orynbasary Arlen Búrkitbaev sý basý qaýpi bar aýmaqty áýeden baqylady. Ishki ister mınıstrligi Tótenshe jaǵdaılar komıteti tóraǵasy Vladımır Bekker basqarǵan jedel shtabtyń habarlaýynsha, qutqarý jumystaryna Túrkistan oblysy, Shymkent qalasynyń Tótenshe jaǵdaılar departamentteriniń, Ulttyq ulannyń, Qorǵanys mınıstrliginiń, aýdandyq polısııa bóliminiń, jergilikti atqarýshy organdardyń 635 qyzmetkeri men 60 dana tehnıkasy jumyldyrylǵan. Qaýipsiz jerge kóshirilgen turǵyndar azyq-túlik, ystyq tamaqpen tolyq qamtamasyz etilgen. Sondaı-aq evakýasııalanǵan halyqty indetten saqtaý boıynsha barlyq shara qolǵa alyndy. Turǵyndarǵa antıseptık, betperde, qolǵap tegin taratylyp, ár azamattyń dene qyzýy teplovızormen tekserilgen.

 «Arys algorıtmine» sáıkes jumys isteıdi

О́zbekstan Respýblıkasy TJM málimetine sáıkes, 1 mamyr 20:15 shamasynda «Sardoba» sý qoımasy Qazaqstan Respýblıkasy aýmaǵyna sý aǵyzýdy toqtatqan. Sý qoımasynyń qurylysy 2010 jyly bastalyp, 2017 jyly aıaqtalǵan, syıymdylyǵy 922 mln tekshe metr. Arnadan asqan sý Aqaltyn aýdanyndaǵy Abaı kanalymen Jızaq oblysyndaǵy Arnasaı kóline aǵyzylǵany da kórshi el tarapynan habarlandy. Degenmen, túnimen aqqan sarqyrama sý  «SGK» kanalyna jınalǵan. Atalǵan kanaldyń sý jiberý qýattylyǵy sekýndyna 120 tekshe metr.  Biraq kanalǵa túnimen sekýndyna 180 tekshe metr sý aǵyp kelgen.  Osyny eskergen oblystyq tótenshe jaǵdaı jónindegi tıisti qyzmetter Maqtaaral aýdanyndaǵy 4 eldi mekennen 5400 adamdy jedel evakýasııalaýǵa májbúr boldy. Birqatar turǵyndar óz kólikterimen týǵan-týystaryna barýdy qalasa, qalǵandary Atakent kentindegi mektepterge jaıǵastyryldy. Maqtaaral aýdany ákimdigi shuǵyl shtab quryp, iske kiristi. Eńbekshi aýyldyq okrýgine qarasty Jańa turmys eldi mekeni, Jańa jol aýyldyq okrýgine qarasty Jeńis, Nurly jol eldi mekenderine sý basý qaýpi týyndap, turǵyndardy qaýipsiz jerge kóshirý úshin aýdan ortalyǵy Myrzakent kentinde ornalasqan 4 mektepte barlyǵy 2200 oryn daıyndaldy. Aýdanǵa shuǵyl jetken oblys ákimi О́mirzaq Shókeev jaǵdaıǵa qanyqqan soń  málimdeme jasap, evakýasııalanǵan turǵyndar byltyrǵy Arystyń tájirıbesine sáıkes tıisti medısınalyq qyzmet, azyq-túlik sekildi barlyq zattarmen qamtamasyz etiletinin aıtty. «Eldi mekenderdegi barlyq turǵyn úıdi polısııa qorǵaıtyn bolady. Ázirge turǵyndardyń maldary qaýipti aımaqtan túgel shyǵaryldy. Endi turǵyndardyń úıleri, múlikteriniń bári kúzetiledi. Nurly jol, Ferdoýsı, Jantaqsaı, T.Jaılybaev eldi meken­derin­de tótenshe jaǵdaıdy turaqtandyrý úshin jaqyn aradaǵy aýdandardyń kúsh­teri jumyldyryldy. Aıtalyq Nurly jol eldi mekenine Shardara aýdanynyń ákimdigi, Ferdoýsı, Jantaqsaı aýyldaryna Keles aýdany, T.Jaılybaev aýylyna Saryaǵash aýdany jaýapty bolyp bekitildi. Sondyqtan turǵyndarǵa dúrligip, dúrbeleń  jasap, jolǵa shyǵýdyń qajeti joq. Barlyǵy uıymdasqan túrde rettelip, óz qalpyna keledi. Bul jergilikti aýqymdaǵy tótenshe jaǵdaı. Sondyqtan bul jerde Arystaǵy tájirıbege saı algorıtmde jumys isteıtin bolamyz. Bul tótenshe jaǵdaıdy ıgerýge oblystyń tolyq múmkinshiligi bar», dedi О́mirzaq Shókeev.

Joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı, adam shyǵynyn boldyrmaý barlyq qyzmetter úshin birinshi orynda tur. Degenmen, oqys oqıǵa da oryn aldy. О́zbekstandyq azamat sý tasqyny kezinde kanaldaǵy sýmen Maqtaaral aýdanyna aǵyp kelgen. Oblystyq Qoǵamdyq densaýlyq basqarmasynyń basshysy Marat Pashımov kezekti brıfıng barysynda ózbekstandyq azamattyń túnde kanal jaǵasynan tabylǵanyn aıtty. Belgili bolǵandaı, ol óziniń atymen birge sýǵa aǵyp ketken. Sol sýdyń aǵysymen Maqtaaral aýdanynyń Jeńisti aýylyna jetkende, turǵyndar ony baıqap qalǵan. Sóıtip ony jabylyp júrip sýdan shyǵaryp alǵan. Maqtaaral aýdandyq aýrýhanasyna jatqyzylǵan 50 jastaǵy er adamǵa alǵashqy medısınalyq kómek kórsetilgen, jaǵdaıy jaqsarǵan soń  eline qaıtqan.

 Kórshi el der kezinde eskertpedi

Búginde Maqtaaral aýdanynda sý basqan eldi mekenderde aýyl sharýashylyǵyna kelgen shyǵyn da eseptelýde. Aýdan ákimi Baqyt Asanovtyń aıtýynsha, 5 myń gektarǵa jýyq aýyl sharýashylyǵy alqaby sý astynda qalǵan. Onyń 3 myń gektaryna  egistik daqyldary egilgen. Sondaı-aq ol qyzyl sýdyń kóp alqapqa jaıylýyna О́zbekstan tarapynyń apat jaıly der kezinde eskertpeýi de sebep bolǵanyn málim etti. «О́zbekstannyń bılik ókilderi resmı túrde habarlasyp, qalyptasqan jaǵdaı týraly bizge aıtpady. Dambynyń buzylǵandyǵy jóninde áleýmettik jeliden bildik. Bastapqyda kanalǵa sekýndyna 120 tekshe metr sý kelse, keshke qaraı sýdyń deńgeıi 180 tekshe metrge deıin kóterilip ketti. Sosyn jaǵdaıdy baqylaýǵa alyp, jan-jaqqa habarlastyq. О́zdigimizshe áreket jasaı bastadyq», deıdi B.Asanov.

1

Keltirilgen shyǵyndy zerdeleý, zertteý jumystarynyń nátıjesinde sý tasqyny kezinde Jańa jol men Eńbekshi  aýyldyq okrýgterindegi 3 eldi mekende 1682 gektar aýyl sharýashylyǵy daqyldary zardap shekkeni anyqtalyp otyr. Aldyn ala boljamdyq esep boıynsha 181,1 mln teńgeniń shyǵyny eseptelingen. Sondaı-aq joǵaryda atalǵan 4 eldi mekende 5335 mal basy tirkelip, onyń ishinde 799-y zardap shekken, kelgen shyǵyn – 249 mln teńge. Veterınarlyq 61 dáriger Jantaqsaı, Ferdoýsı eldi mekenderindegi 3686 maldy evakýasııalaý jumystaryn tolyq aıaqtaǵanymen, sý basyp qalǵan aımaqtarda qansha maldyń sýǵa ketkenin naqty anyqtaý ázirge múmkin bolmaı otyr.

Sý basqan aımaqqa kirý múmkin emes ekendigin málimdegen mamandar buzylǵan qoımadan kelip jatqan qashyrtpa sýdyń kólemi azaımaı otyrǵanyn da jetkizdi. Sol sebepti tótenshe jaǵdaı salasynyń qyzmetkerleri sý basqan aýyldardaǵy sý deńgeıiniń kóterilgen, kóterilmegenine kóz jetkizý úshin tıisti zerdeleý jumystaryn júrgizýde.

 

Túrkistan oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Aqmolada joldar jóndeledi

Aımaqtar • Búgin, 09:12

Esilde 45 otbasy baspanaly bolady

Aımaqtar • Búgin, 09:10

«Qazarhıv» basqarmasy qajet

Rýhanııat • Búgin, 08:10

Kaka «Qaıratpen» birge

Sport • Búgin, 08:04

Mamyq-maýsym

Rýhanııat • Búgin, 07:57

Zańdy qaıta qaraý kerek

Saıasat • Búgin, 07:48

Mańyzdy sheshim

Pikir • Búgin, 07:43

Úńgir (úshtaǵan)

Ádebıet • Búgin, 07:17

«Oqyǵan azamattyń» derti...

Ádebıet • Búgin, 07:15

Zulmattyń zardaby aýyr tıdi

Tarıh • Búgin, 07:10

Tarıhtyń taǵylymyna taǵzym

Tarıh • Búgin, 07:07

Endi sol zulmattar qaıtalanbasyn!

Pikir • Búgin, 07:00

Tramp býnkerge tyǵyldy

Álem • Búgin, 06:57

Temirtaýda qazaq baspasózi joq

Qoǵam • Búgin, 06:54

Ár aýyl­dyń óz «Groz­nyıy» bolǵan

Rýhanııat • Búgin, 06:50

Syrdaǵy egin sýsyz qalýy múmkin

Ekologııa • Búgin, 06:48

Uqsas jańalyqtar