Rýhanı sanaǵa sony serpin ákelgen baǵdarlamalyq maqala aıasynda eleýli ister atqarylyp, naqty jobalar júzege asty. Bul baǵdarlamada taıaý jyldardaǵy mindetterdi saralap kórsetken kezde jazýymyzdy birtindep latyn álipbıine kóshirý jumystaryn bastaýymyz kerektigin, qoǵamdyq jáne gýmanıtarlyq ǵylymdar boıynsha 100 oqýlyq jobasyn qolǵa alý qajettigin, otanshyldyqtyń kindik qanyń tamǵan jerge degen súıispenshilikten bastalatynyna baılanysty «Týǵan jer» baǵdarlamasyn bastaý oryndylyǵyn, búgingi zamandastarymyzdyń jetistikteriniń tarıhyna nazar aýdarý maqsatymen «Qazaqstandaǵy 100 jańa esim» jobasyn júzege asyrý jón bolatynyn aıtqany bul saladaǵy naqty isterge túrtki boldy.
Jalpy, halyqtyń rýhanı jańǵyrýy – máńgilik júretin úderis. Búgingi kúni baǵdarlamanyń 6 baǵyty boıynsha 13 arnaıy joba iske asyrylyp jatyr. Ulttyq qundylyqtardy júıelep, salt-dástúrimizdi, rýhanııatymyzdy jańǵyrtý maqsatynda atqarylǵan ıgi ister mol.
Búginde ómirdiń salty ózgeredi. О́mirdiń salty ózgerse, adamnyń qalpy da ózgerýi kerek. Bul arada dalalyq dara da dana dástúrlerge berik, sonyń arqasynda nebir qıyndyqtardy eńserip kelgen halqymyz dástúrshildik pen kertartpalyqtyń arajigin aıyra bilgeni abzal bolar edi deımiz. Dástúrdiń de ozyǵy bar, tozyǵy bar. Ozyǵynan úırengen, tozyǵynan jırengen jurt qana myna jahandyq jantalasta jeńip shyǵa alady. Jedel júrip jatqan jahandanýdyń arqasynda bizge ózgelerdiń tájirıbesin alyp, eń ozyq jetistikterin boıǵa sińirý múmkindigi berilip otyr.
Dástúrli qazaq qoǵamynda jas urpaqqa tárbıe berý prosesinde olarǵa tarıhı bilim berý negizgi mindet bolyp esepteldi. Elbasy Nursultan Nazarbaev «Qazaq bolmysynyń kelesi bir ereksheligi – onyń tarıhshyldyǵy. Qara halyqtyń tarıhtan habardarlyǵy meılinshe joǵary bolǵan. Kerek deseńiz, bilim ınstıtýttarynyń damyǵan júıesi bar búgingi kúnniń ózin buryńǵy qazaqtardyń sanasyndaǵy jappaı tarıhshyldyqpen salystyrýǵa bolmaıdy», dep jazdy. Tarıhı bilimi bar azamattyń mádenıetti, bilimdi, jan-jaqty adam bolyp ósetindigi belgili. О́z halqynyń tarıhyn bilgen jas óskin elin súıgen, halqynyń qamyn oılaǵan, jeriniń jańarýy, gúldenýi jolynda kúresker bolyp qalyptasady.
Elbasynyń atalǵan maqaladaǵy eń basty kóńil bólgen máselesi – tarıhı sanany jańǵyrtý. Tuńǵysh Prezıdent ony birneshe iri jobalar arqyly damytý qajet dep sanaıdy. Ol jobalardy tómendegishe kórsetip bergen: «Arhıv – 2025»; «Uly dalanyń uly esimderi»; «Túrki áleminiń genezısi»; «Uly dalanyń ejelgi óner jáne tehnologııalar mýzeıi»; «Dala folklory men mýzykasynyń myń jyly»; «Tarıhtyń, kıno óneri men televızııadaǵy kórinisi».
Bul atalǵan jobalar bizdiń elimizdiń tarıhı jylnamasyndaǵy aqtańdaqtardy qaıta qalpyna keltirýge jol ashqan 2003 jyly jarııalanǵan «Mádenı mura» baǵdarlamasynyń jalǵasy bolyp tabylady. Jalpyǵa birdeı tarıhı bilimge qol jetkizý men rýhanı jańǵyrý – tyǵyz baılanystaǵy ózara kiriktirilgen qundylyqtar. Olar qazaqstandyq patrıotızmdi qalyptastyrýǵa zor áser etýimen qatar ulttyq qaýipsizdigimizdiń, básekege qabilettiligimizdiń nyǵaıýyna úlken úles qosady.
Qazir ýaqytty bos ótkizýge, beıǵamdyqqa salynyp, erkinsýge tipti de bolmaıdy. Búgingi jaǵdaı Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev atap aıtqandaı, «Kún sanap ózgerip jatqan dúbirli dúnıede sana-sezimimiz ben dúnıe tanymymyzǵa ábden sińip qalǵan taptaýryn qaǵıdalardan arylmasaq, kósh basyndaǵy eldermen terezemizdi teńep, ıyq túıistirý múmkin emes» ekenin taǵy da atap ótti. Saıyp kelgende, qabyldanǵan «Mádenı mura», «Rýhanı jańǵyrý» jáne «Uly dalanyń jeti qyry» baǵdarlamalaryn júıeli túrde júzege asyrý, qazirgi Qazaqstannyń álemdik órkendeýiniń joly.
Samat ESQALIEV,
Astana IT University professory
