2016 jyly elordamyzda memleketimizdiń jastar shyǵarmashylyǵyn qoldaý maqsatynda ashylǵan Astana Musical teatry basy-qasynda bolyp, úsh jyl boıy osy mádenıet jaǵyna jetekshilik jasadym. Respýblıkamyzdyń túkpir-túkpirinen kásibı joǵary bilimi bar «mýzykalyq teatr ártisi» mamandyǵyn ıegergen, talantty jastardy jınadyq. Olardyń sany jetpisten asatyn. Kókirekterinde úkili úmiti men aıaýly armandary mol jastar jańa múmkindikter men óner álemindegi qabiletterin kórsetý úshin arman qala – Nur-Sultanda bas qosty.
Astana Opera, Astana Ballet teatrlarynyń baǵyty – álemdik jáne otandyq klassıkalyq opera men balet qoıylymdaryn kásibı bıik deńgeıde sahnalaý. Al Astana Musical teatrynyń maqsaty – álem keńistigindegi jastardyń kórkemdik suranysyna ıe zamanaýı janrdy elimizde damytý boldy. Jańadan ashylǵan jas teatr – EKSPO halyqaralyq kórmesiniń baǵdarlamasyna elordamyzdyń 20 jyldyǵyna arnalǵan jobalarǵa erekshe at salysty. Ásirese elimizdiń óneriniń tarıhynda tuńǵysh ret avtorlyq quqyǵy zańdastyrylǵan J.Presgýrvıktiń «Romeo men Djýletta» mıýzıklin qazaq tilinde sahnaladyq. Qazaq tiline aqyn G.Salyqbaı kórkem aýdarma jasaǵan «Romeo men Djýletta» mıýzıklin Beıbitshilik pen kelisim saraıynyń sahnasynda EKSPO kórmesin tamashalaýǵa jıylǵan kópshilikke 30 kún boıy toqtaýsyz usynyp, 40 myńǵa jýyq kórermen tamashalady. Kelesi jyly R.Konchanteniń Notre Dame de Paris mıýzıkli sahnalandy.
Elbasy N.Nazarbaevtyń «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasyn júzege asyrý maqsatynda Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń qoldaýymen «Jahandaǵy Qazaqstan mádenıeti» jobasy aıasynda Astana Musical teatrymen «Qyz jibek» etno-folklorlyq mıýzıklimen Eýropaǵa gastroldik týrneniń daıyndyǵyna kiristik. «Qyz jibek» – qazaqtyń qasıetti boıtumary. Ultymyzdyń tamyry tereńde jatqan folklory men etnografııasy, mýzykasy men teatr óneri – Ǵ.Músirepov pen E.Brýsılovskııdiń «Qyz jibek» operasynda estetıkalyq birtutas kórkem dúnıe retinde erekshe úılesim tapqan. Sonaý 1936 jyly qazaq óneriniń Máskeýdegi dekadasy kezinde talaılardyń tańdaıyn qaqtyrǵan «Qyz jibek». Keıin 1970 jyly rejısser S.Qojyqov túsirgen kórkem fılm bolyp álemdi aralaǵan – «Qyz Jibek». «Qyz Jibek» týyndysynyń qasıeti sol, ol óner keńistigindegi talaı jastyń taǵdyrlaryn ómir aıdynynda bir arnaǵa toǵystyrdy.
Operadaǵy Qyz jibek pen Tólegen beınesi – Kúlásh pen Qanabek Baıseıitovterdi tabystyrdy. Al fılmde basty keıipkerlerdi somdaǵan Quman Tastanbekov pen Merýert О́tekeshova óner áleminde ǵana emes, ómirde de bir-birine shynaıy ǵashyq bolyp, shańyraq kóterdi. Ulylar men tarlan talant ıeleri júrgen jol – jas urpaqqa da mıras bolýy zańdy. Eýropanyń eń úzdik sahnalarynda óner kórsetý baqyty buıyrǵan jastar – kúni-túni damylsyz «Qyz jibek» etno-folklorlyq mıýzıkliniń daıyndyǵyna kiristi. Maqsatymyz aıqyn. Qazaqstannyń zamanaýı óneri men mádenıetin Eýropanyń talǵampaz kórermenine bıik deńgeıde dáripteý.
Halyq ártisteri Quman Tastanbekov pen Merýert О́tekeshovany repetısııa alańyna shaqyrdyq. Jastardyń horyn tyńdap, bıin kórip, Quman aǵa arqalanyp Merýert jeńgemizge arnap án saldy. Mıýzıklge qatysatyn jetpisten astam jas ekeýine súısine qarady. Fılmde somdaǵan júrekterine eń jaqyn beıneleri bolǵandyqtan, ekeýi kezek-kezek Tólegen men Jibektiń tabıǵatyn, minezin, maqsatyn, bolmysyn erekshe ińkárlikpen túsindirdi.
Araǵa bir aı salyp, biz jolǵa jınalyp jatqan sátte qorytyndy ázirlik barysyn kórýge taǵy keldi. Tólegendi oınaıtyn Orazaly men Jibek rólindegi Inabatqa, bir aı buryn eskertip aıtyp ketken dúnıeleriniń qorytyndysyn kórip, ekeýiniń dýettik arııalaryn bar zeıinderimen tyńdady. Men de rejısser emes, bir sát Quman aǵamnyń janynda kórermen bolyp róldegi eki shákirtime qarap otyrdym.
Kenet... osyǵan deıin baıqamaǵan kózqarastar men sezim shyndyǵyna kýá boldym. Tólegen-Orazaly – Jibek-Inabatqa shynaıy ǵashyqtyq sezimin ánmen jetkizip tur. Inabat tebirenip, taǵdyryn Orazalyǵa tabystaıdy... Sondaı móldirlikke toly shynaıy sahnalar, bizdi eriksiz baýrady. Men kórgendi, men baıqaǵandy Quman aǵa men Merýert apamyz da ańǵarypty. О́mir kórgen úlken kisiler – Orazaly men Inabatqa: «Aınalaıyndar, ónerde de, ómirde de baqtaryn jansyn, bizdiń jolymyzdy bersin!» dep aq batasyn berdi.
Sóıtip óner shyndyǵyn jasaımyz dep tyrysqan ǵashyqtar beınesindegi eki jastyń kókeıkesti maqsattaryn Jaratýshy Iemiz de qabyl etken shyǵar, ómirdegi shynaıy mahabbatqa ulasty.
Parıj, Kann, Berlın, Vena, Brıýssel, Máskeý sahnalaryn Uly Dalanyń mahabbat gımni ispettes, «Qyz jibektiń» ánderi terbetti. О́ner saparymyz abyroımen máresine jetti.
Bir jyldan soń Orazaly men Inabat bas qosty. Eki jasty – arman qalamyz astanada tanysyp tabysty. Naýryz merekesindegi myńdaǵan halyqtyń aldynda eki jastyń nekeleri qıyldy. Alash óneriniń ańyzy atanǵan, Qazaqstannyń Eńbek Eri Asanáli Áshimov el aldynda qos jasqa aq batasyn berdi.
Altaıdyń arý qyzy Inabat – Atyraýǵa kelin bolyp tústi. Jyloıdyń jampoz jigiti Orazaly – Tarbaǵataıǵa kúıeý boldy.
Bir jyldan soń perzent súıdi.. Qýanyshymyzda shek joq. Keste tiger sábıdiń esimi – Jibek. Eki balasyn «Qyz jibek» tabystyrǵan soń, Jyloıdaǵy Igilik aqsaqal shóberesiniń esimin Jibek bolsyn dep sheshýi de, kóregendiktiń belgisi. Kishkentaı Jibektiń aıy ońynan, kúni solynan týyp – aıaýly qyz bolyp óssin! Baýy berik bolsyn! Árıne qazirgi álemdegi ahýal tek bizdiń elimiz ǵana emes, basqa memleketterde de karantın jarııalaýǵa májbúr etti. Bul kúnderde aıaqtalar. Jibekti besikke salý da kýá bolarmyz. Qyz jibekti – qasıetti boıtumar deýim teginnen-tegin emes! Elordamyzda maqsat-murattary oryndalyp, armanshyl eki jasty bir arnaǵa toǵystyrǵan búginginiń Tólegeni men Qyz jibegi – Orazaly men Inabattyń jas shańyraqtaryn árqashan mahabbattyń ómirsheń áni terbetsin!
Ashat MAEMIROV,
Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, fılosofııa ǵylymdarynyń doktory
