Rýhanııat • 08 Mamyr, 2020

Adam balasynyń bir-birinen ózgesheligi jaıly ólshemder

159 retkórsetildi

Adam jaman isterge nápsige baǵynyp, onyń jeteginde ergendikten barady. Áıgili tórt halıfanyń biri Álı ıbn Tálip: «Qorqynyshtyń qorqynyshy nápsige ıe bolmaý. Nápsiniń jeteginde ketý adamdy aqıhattan alastatyp aqyretti umyttyrady» degen eken.  

Islam qaǵıdasymen qaraǵanda, «baqytty adam» dep óz nápsisine ıe adamdy aıtady eken.  Iаǵnı, musylman úshin adamnyń adamnan artyqshylyǵy nápsisin tizgindeı alýymen ólshenedi. Ondaı pendeni «Abzal adam» deıdi. Ataqty sahaba Ábý ıbn Járrah «Adamnyń abzaly dep ­– Allany tanyp, aqyret úshin amal jasaǵan adamdy aıtady» depti.  

Al, ataqty ǵalym Ibn Rajab bolsa adam balasyn eki topqa bólipti. Birinshi toptaǵylar – bul ómirdiń ótkinshi ózine syılyq pen jaza taǵaıyndaý úshin jaralǵanyn sezinbeıdi. Olar dúnıe qyzyǵyna berilip nápsige qul bolýdan bas tartpaıtyndar. Olardyń bul dúnıemen baılanysy kóp bolǵandyqtan qoshtasýy da qıyn bolady. Ekinshi toptaǵylar - ólimnen keıin suraqtyń bolatynyn sezinetin pendeler.

Al, úlken ilim ıesi Álı ál-Murtada bolsa adamdardy úsh topqa bólipti. Birinshisi – rabbanı ǵalymdar, ekinshisi – qutqarylý jolyna túsken ilim izdeýshiler, úshinshisi - árkimge eliktep ózin nurlandyra almaǵandar.  

Abaı atamyz adamdyqtyń deńgeıin ımanmen ólshegen. О́ziniń qara sózderinde: «Tolyq musylman bolmaı – tolyq adam bolmaıdy» - dep, kesip aıtqan.

Sol sııaqty kóne qytaı oıshyly Kýnzy (Konfýsıı) adam úsh túrli bolady, deıdi. Dana adam – asyp taspaıdy, Jaqsy adam – kúı talǵamaıdy, Batyl adam – qoryqpaıdy, depti. Osy  qytaı jurtynyń taǵy bir ǵulamasy, dao iliminiń negizin qalaýshy Chjan – Szy: óziniń arǵy teginen ajyramaıtyn adamdy Aspan adamy dep atapty. О́ziniń rýhanı bastaýynan bólinbegen adamdy Qasıetti adam depti. Shyndyqtan bólinbegen adamdy Kemel adamǵa jatqyzǵan.

Al, nemistiń ataqty fılosof ǵalymy Artýr Shopengaýer adamnyń qasıetterin: týa bekzada, qaltalylar arıstokratııasy, talanttyń tektiligi dep úshke bólgen. Sol sııaqty  orys jazýshysy Lev Tolstoı marqum pende balasy úshin danalyqqa (adamı uly qasıetke) jetýdiń úsh joly bar, depti. Birinshisi – oı arqyly jetý, bul shapaǵatty jol, ekinshisi – tájirıbe arqyly jetý, bul aýyr jol, úshinshisi – elikteý arqyly jetý, bul eń jeńil jol degen eken.

 

Sońǵy jańalyqtar

Búgin «Tarzannyń» týǵan kúni

Sport • Búgin, 16:29

Aptap ystyqta qalaı qorǵanamyz?

Aımaqtar • Búgin, 14:57

Balalar arasynda baıqaý uıymdastyryldy

Aımaqtar • Búgin, 13:27

Úsh oblysta egis jumystary aıaqtaldy

Aımaqtar • Búgin, 13:00

«Baqytty balalyq» onlaın konserti ótti

Aımaqtar • Búgin, 12:20

Qaraǵandy oblysynda 24 adam KVI juqtyrdy

Aımaqtar • Búgin, 12:13

Qazaqstanda jol sapasy qashan jaqsarady?

Qazaqstan • Búgin, 12:00

Aqmolada joldar jóndeledi

Aımaqtar • Búgin, 09:12

Esilde 45 otbasy baspanaly bolady

Aımaqtar • Búgin, 09:10

«Qazarhıv» basqarmasy qajet

Rýhanııat • Búgin, 08:10

Kaka «Qaıratpen» birge

Sport • Búgin, 08:04

Mamyq-maýsym

Rýhanııat • Búgin, 07:57

Zańdy qaıta qaraý kerek

Saıasat • Búgin, 07:48

Mańyzdy sheshim

Pikir • Búgin, 07:43

Uqsas jańalyqtar