Rýhanııat • 09 Mamyr, 2020

Maıdanger habaryn Germanııadan aldy

30 retkórsetildi

Soǵystyń qııan-keski surapyl urystarynyń biri 1943 jyldyń qysynda Ońtústik Batys jáne Voronej maıdandarynda ótti. Nemis fashısteriniń sońǵy úlgidegi tank dıvızııalary Belgorod tasjolyna shyǵyp alyp, jantalasa alǵa umtyldy. Bul kezderde eki jaqtan da shyǵyn az bolǵan joq. Sol bir qıyn qystaý kezeńde Keńes áskerleri keıin sheginip, qorǵanysqa kóshken-di. О́tken jyly júz jasqa kelip dúnıeden ozǵan mańǵystaýlyq Nahý Baqtybaıuly osynaý aýyr syn saǵattarǵa kýá bolǵan.

Kóziniń tirisinde maıdanger Nahý Baqtybaıuly sol urys dalasyn bylaı eske alyp otyratyn: «Biz 1943 jyldyń qańtar aıynda Harkovke taıaý jerdegi Sokolovo selosynda soǵys qımyldaryna qatystyq. Birde batalon koman­dıriniń buıryǵymen eki-úsh jaýynger bolyp tańda birneshe shaqyrym jerdegi orman ishindegi «dala kýhnıasynan» tamaq ákelýge janushyra attandyq. Biraq tań atar-atpastan bizdiń shepke nemis tankileri jaıaý áskerin qalqalaı otyryp kútpegen jerden shabýyl jasaǵanyn bildik. Kelsek, bizdiń okopta tiri jan qalmapty. Bir batalon solaıymen joq. Jaý tankileri bizdiń jaýyngerlerdi tabandarymen taptap kete barypty. Men qasymdaǵy jerlesim, shetpelik Qońyr degen jigitti izdedim. Biraq ólikterdiń ishinde joq bolyp shyqty. Tutqynǵa túsip qalǵan bolar dep topshyladym. Sol joqtan joq, kóz jazyp qaldym. О́li-tirisin búginge deıin bilmeı kelemin».

Nahý aqsaqal kórgenin qalt jibermeıtin, estigenin umytpaıtyn adam edi. Qapyda aıyrylyp qalǵan jaýynger joldasy Qońyr týraly áńgimesin onyń Qaraqııa aýdany Jetibaı kentinde turatyn balasy Tilekbaı Qońyrovqa aıtqan. Sol Tilekbaımen oıda joqta biz ótken jyly sáýir aıynda kezdesip qaldyq. Ol – sary óńdileý kelgen, qaıyń deneli, suıyqtaý qara qasty, sózi ustamdy, oqtyn-oqtyn ázil shyny aralas qýaqylana da sóıleıtin kisi. Áńgime barysynda alys jaqtan jetken habarymen bólisti.

«Taıaýda osy Jetibaıdaǵy bir qaryndasym eki keshtiń arasynda qýanyp kele qaldy. «Aǵa, sizdiń ákeńizdi ınternet arqyly kórip-bildim» dedi. Onda «Qazbaev Qońyr 1896 jyly jyly týǵan. Áıeli Jubatqan Qazbaeva 1916 jyly týǵan. Germanııanyń Gan­nover qalasyndaǵy Shatalag ÝIS konslageri, tutqyn. №47009. О́lgen jyly – 1943 jyly 19 mamyr» dep jazylyp, sýretimen qosa berilipti. Marqum anam ákeńniń óli-tirisi týraly eń bolmasa «habarsyz ketti» degen bir aýyz habar da bolǵan joq deıtin. Men ákem maıdanǵa ketkende bir jarym jas­ta ekenmin. Biraq úmitsiz shaıtan degendeı ómir boıy ishteı kútip júrdim. Ákem sýretinde óńi júdeý, júzi túnerińki, saqal-murty, shashy ósip ketken, ústindegi óziniń ás­kerı kıimi sııaqty. Konslagerde úlkeıtilip jazylǵan tutqyndyq nómirin qolyna ustap otyr. Biraq qalaı qaıtys bolǵany týraly jazylmaǵan» dep sózin sabaqtady Tilekeń.

Osylaısha maıdanger Qońyr týraly bir habar alǵan ol birazǵa deıin kózine jas kelip, ákesi tirilip kelgendeı kúı keshipti. Bir maldy sadaqa jasap, arýaǵyna baǵyshtap Quran oqytqan. Qazir jasy 76-ǵa kelgen qarııa sonaý Germanııaǵa ákesiniń jatqan jer­di izdep barýǵa densaýlyǵy jaramaıtynyn aıtty.

«Germanııanyń kartasyn qa­rap shyqtym. Gannover Ger­ma­nııanyń batysyndaǵy, Leına degen ózenniń boıyndaǵy shaǵyn bir qala eken. Soǵys jyldarynda mal sharýashylyǵymen, egistikpen shuǵyldanǵan kórinedi. Ákem buryn Shetpedegi «Ushqyn» sovhozynda mal baqqan. Meniń bir tańǵalǵanym, atylsa da, asylsa da, árbir tutqynǵa qysqasha bir ómirbaıany men sýretin qosa anyqtamalyq qujat jasaqtaý, onyń muraǵatqa saqtalýy boldy. Mine, meniń ómir boıy kútken ákem týraly bar bilgenim osy» dep,Tilekbaı Qońyrov aýyr kúrsindi.

 

Allabergen Qonarbaev,

Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń múshesi

 

Aqtaý

 

Sońǵy jańalyqtar

Eriktiler balalardy quttyqtady

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar