Aımaqtar • 09 Mamyr, 2020

Toǵyzaq aıdahary týraly ne bilemiz?

217 retkórsetildi

1941 jyly Tobyl óńirine Ýkraına men Reseıden birneshe zaýyt-fabrıka evakýasııalandy. Solardyń biri – Máskeý mańyndaǵy Egorevsk qalasynan kóship kelgen «Komsomoles» áskerı zaýyty. Qazirgi Qarabalyq aýdanynyń bertinge deıin Komsomol aýdany bolyp kelýi de osy kásiporynmen baılanysty. Zaýyttyń óndiristik qurylǵylary 1941 jyldyń kúzinde 52 vagonǵa tıelip ákelinip, Toǵyzaq stansasyna túsirilgen.  1942 jyly tolyqtaı iske qosylyp, mına jáne áskerı tehnıkanyń qosalqy bólshekterin shyǵara bastaǵan. Munda 15-17 jas aralyǵyndaǵy jasóspirimder jumys istepti. Zaýyt shyǵarǵan eń basty qarý túri – T-34 tankine arnalyp jasalǵan ATO-41, ATO-42 avtomatty otshashqyshtary. Talaı qandy shaıqastarda ajdahadaı jalyn shashyp jaýdyń úreıin ushyryp, qutyn qashyrǵan bul qarý odaq kóleminde osy Toǵyzaqta ǵana shyǵyp turǵan.

T-34 tankine Toǵyzaq otshashqyshy qondyrylyp, 1942 jyly jańa úlgidegi «Ot-34» tankteri alǵash maıdan shebine shyǵady. «Ot-34» dep atalǵan shynjyr taban ot tankterdiń ádettegi tankten artyqshylyǵy da osy otshashqyshynda eken. 10 sekýnd ishinde 3 dúrkin qyzyl jalyn atyp, 130 metr qashyqtaǵy nysanany dál túsip órteı alatyn ot tankter sheshýshi shabýyldarda jaıaý ásker kúshin demeý úshin paıdalanylǵan. Talaı joıqyn urystarda jaýdyń aldyrmas ambrazýrasy men qurysh qursanǵan áskerı tehıkasyn otqa orap, jan saqtamaq bolǵan fashıst soldattaryn  okop ishinde tirideı úıtip jibergen Toǵyzaq otshashqyshy «Aıdahar» degen laqap atqa ıe bolady. О́ıtkeni bir mezette pýlemetten oq jaýdyra otyryp, kómeıinen jalyn qusyp, jolyndaǵynyń bárin jaıpap óte shyǵatyn «Ot-34» tanki dushpannyń kózine aýzynan tozaq otyn shashyp jan alýǵa kele jatqan alyp ajdahany elestetken desedi.

Soǵys jyldary Toǵyzaq zaýytynan  1170 otshashqysh shyqty. Búginde bul otshashqyshtyń bir úlgisi Qostanaı oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıinde saqtaýly tur. Murajaıdyń ǵylymı-ádistemelik bóliminiń meńgerýshisi Názıma Otashevanyń aıtýynsha, Toǵyzaq áskerı zaýyty 1944-shi jyldan bastap transheıalyq oq-dári otshashqyshtaryn shyǵara bastaǵan. Al 1945 jyly soǵys aıaqtalǵan soń Toǵyzaq mehanıkalyq zaýyty bolyp qaıta qurylyp, beıbit eńbek maqsatyndaǵy traktorlar men aýylsharýashylyq tehnıkalaryna arnap qosalqy bólshekter shyǵara bastaǵan.

 

Qostanaı oblysy

Sońǵy jańalyqtar

Jigittiń jaqsysy

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar