Qoǵam • 11 Mamyr, 2020

Adamı kapıtaldy damytý – basym baǵyttardyń biri

18 retkórsetildi

Álemdik ekonomıka jáne saıasat ınstıtýtynyń (ÁESI) Qazaqstandaǵy júıelik reformalardy modernızasııalaý jáne iske asyrý jónindegi analıtıkalyq zertteýler negizinde júrgizilgen ashyq talqylaý sessııalarynyń barysynda Zertteý jáne konsaltıng ortalyǵy (CRC) adamı kapıtaldy jáne eńbek naryǵyn damytýdaǵy jumys nátıjelerin usyndy.

Zertteýdiń negizgi tujyrymdary men keńesteri onlaın translıasııa aıasynda usynyldy. Negizgi baıandamashylar: Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy Qorynyń joba jetekshisi Gúlbaný Pazylhaırova, Zertteý jáne konsaltıng ortalyǵynyń seriktesteri Ánýar Boranbaev jáne Qýanysh Jaıyqov. Is-sharany TALAP qoldanbaly zertteý ortalyǵynyń dırektory Rahym Oshaqbaev júrgizdi.

Is-sharaǵa shaqyrylǵan ulttyq sarapshylar: Alpysov Ermek – Ulttyq ekonomıka vıse-mınıstri, Shoqan Laýmýlın – Kembrıdj ýnıversıtetiniń Damýdy zertteý ortalyǵynyń ǵylymı qyzmetkeri, Gúlmıra Raısova – Qazaqstan Respýblıkasynyń HR-menedjerleri qaýymdastyǵynyń Úılestirý keńesiniń tóraıymy, Toǵjan Qojalıeva – HAQ azamattyq qozǵalysynyń bastamashysy; Sergeı Domnın – «Ekspert Qazaqstan» jýrnalynyń bas redaktory; Ernar Jarkeshov – Whiteshield Partners halyqaralyq konsaltıngtik kompanııanyń qazaqstandyq ókildiginiń dırektory.

Tanystyrý barysynda zertteý avtorlary adamı kapıtaldy damytýǵa jańa kózqaras usyndy. Zertteý avtorlarynyń pikiri boıynsha, bul tujyrymdama bilim berý men densaýlyq saqtaý máselelerin talqylaý sheńberinen tys bolyp tabylady – adamnyń «jumsaq» daǵdylarynyń qalyptasýy men sapasyna tikeleı áser etetin qundylyqtar men beıresmı ınstıtýttardyń áserin qarastyrý qajet.

Tyńdaýshylardy adamı kapıtaldy damytýdaǵy negizgi máselelermen tanystyrý úshin demografııa, tabys, jumyspen qamtý jáne bilim berý salasyndaǵy negizgi «turaqty» faktorlar týraly nátıjeler usynyldy. Qazaqstandyqtardyń qundylyq portretin taldaý nátıjelerine jáne halyqtyń keńistiktik sıpattamalaryna erekshe nazar aýdaryldy. Syrtqy faktorlardyń áseri de taldandy: jahandyq tendensııalardyń eki toby – talanttar úshin jarys jáne daǵdylardy qaıta qurý – adamı kapıtaldy damytý.

Zertteý avtorlary negizgi qorytyndy retinde qazirgi Yshinshi modernızasııany tejelep turǵan «tıimsiz» qundylyqtar men beıresmı ınstıtýttardy ózgertýdiń mańyzdylyǵyn atap kórsetedi. Keńistik turǵysynan adam kapıtalynyń geterogendi ekeni anyqtaldy – is júzinde el tórt úlken aımaqqa bólinip tur, bul jaǵdaı biryńǵaı saıasattyń tıimdiligin tómendetedi jáne baǵyttalǵan tásildi qajet etedi.

Anyqtalǵan máselelerdi eskere otyryp, sheshimderdiń eki toptamasy usynyldy: keńistikti qaıta oılastyrý - «eldiń jańa kartasy» jáne kóldeneń saıasat - áleýmettik kapıtaldy damytý.

Tanystyrylymynan keıin sarapshylar zertteý tásilderine jáne onyń nátıjelerine oń baǵa berdi, sonymen qatar odan ári zertteýdi jetildirýge baǵyttaryn usyndy.

Sonymen, E.Alpysov ortalyqsyzdandyrý jáne ınstıtýttardy nyǵaıtý jónindegi usynystarmen kelisti: «Iá, ortalyqsyzdandyrý qajet, jergilikti bılikke kóbirek qýat berý kerek. Qazir biz de sol boıynsha jumys istep jatyrmyz. Biz qazirgi ýaqytta ákimshilik-aýmaqtyq bóliný jáne bıýdjettik prosedýralardy jeńildetý máselelerin talqylap jatyrmyz».

Vıse-mınıstr sondaı-aq keńistikti damytýǵa baılanysty bastamalardy keńeıtýge keńes berdi: «Eń úlken máselelerdiń biri – monoqalalardan eldi kóshirý. Bizde qazir Jańaózen máselesi bar – adamdar bul qaladan tolyǵymen ketkileri kelmeıdi. Meniń oıymsha, biz osy aımaqta qonys aýdarý baǵdarlamalaryn jasaýymyz kerek».

Adamı kapıtaldy qundylyqtar prızmasy arqyly qarastyrýdyń mańyzdylyǵyn G. Raısova qoldady: «Uıymdar transformasııa jolyna túsip, bir nárseni qatty ózgertkisi kelse, olar kóbinese minez-qulyq kózqarastaryna tireledi. Ásirese kóshbasshylar deńgeıinde: kóshbasshy-baǵynyshty ózara is-qımyl, kóshbasshylyq stıl, mádenı stıl. [...] «Róldik modelderdi ımporttaý» ólsheýi – mádenıetti ózgertý úshin óte kúshti qural. Biraq "jarqyn juldyz" dep atalatyn jaqsy tásil bar, tásildiń máni ózińizdiń ortańyzda ynta, jasampazdyq jáne demeý qundylyqtaryn kórsetetin adamdardy tabý».

T. Qojalıeva eńbek jáne jumyspen qamtý salasyndaǵy áleýetti sheshimderdi usyndy: «Tájirıbe kórsetkendeı, bizdiń qazaqstandyqtar ózderiniń bilimine baılanysty sheteldik mamandarmen básekege qabiletti. Bizge sheteldik kompanııalarǵa kadrlardy daıarlaýǵa kóńil bólýge bolady. Qytaı buryn osy strategııany ustanǵan-tyn. Biz qandaı kadrlar daıarlaý kerektigin túsingen kezde, qandaı bilim berý júıesin reformalaýymyz kerek ekenin túsinetin bolamyz».

Vebınardyń qorytyndy kezeńi aýdıtorııanyń suraq-jaýap sessııasy boldy. Halyqtyń qundylyqtaryn ózgertý jáne tehnologııalyq úrdisterdiń adamı kapıtaldy damytýǵa áseri týraly máseleler talqylandy.

Sońǵy jańalyqtar

Júzdegen turǵynǵa jumys tabyldy

Aımaqtar • Búgin, 12:44

Qaraǵandy: Tarıh taǵylymyna taǵzym

Aımaqtar • Búgin, 10:15

Ǵataýlın qalaı halyq jaýy boldy?

Tarıh • Búgin, 10:00

Aýylda sport kesheni salynýda

Aımaqtar • Búgin, 09:28

QHL qyrkúıekte bastalady

Sport • Búgin, 08:09

Resmı shara bir jylǵa shegerildi

Sport • Búgin, 08:04

Stadıonǵa barýǵa ruqsat

Sport • Búgin, 07:45

Dala folklorynyń antologııasy

Rýhanııat • Búgin, 07:23

Jyr-dastandar – jańa formatta

О́ner • Búgin, 07:20

Sýret. О́zgeris. Qubylys

Rýhanııat • Búgin, 07:17

Baqyttyń berik bosaǵasy

Rýhanııat • Búgin, 07:13

Jańatastyq jas sheberler

Aımaqtar • Búgin, 07:09

Júıeli jumys jeńiske jetkizedi

Aımaqtar • Búgin, 07:08

Iz qaldyrǵan iri tulǵa

Qoǵam • Búgin, 07:06

Qosaevtar áýletiniń qasireti

Rýhanııat • Búgin, 06:56

Ǵasyr zulmaty

Qoǵam • Búgin, 06:55

Uqsas jańalyqtar