Rýhanııat • 12 Mamyr, 2020

Rýhymyzdy ulttyq qundylyq asqaqtatady

17 ret kórsetildi

Adamdy adam etetin, onyń rýhanı dúnıesi. Yntymaqtastyq, qurmet, jaýapkershilik, adaldyq, eńbekqorlyq, kemeldený, etıka-ádep, tabandylyq, otansúıgishtik, kishipeıildilik, súıispenshilik, jomarttyq, ádildik, empatııa, qanaǵat, tazalyq, densaýlyq, batyldyq, ar men namys – adamnyń rýhanı dúnıesine jatady.

Osyndaı qundylyqtar – bul adam jáne qoǵam úshin ma­ńyz­dy, adamdarǵa ómirdiń qı­yn­­shylyqtaryna tótep berýge kó­mektesedi, áleýmettik shyn­dyqty retteýge múmkindik beredi.

HIH ǵasyrda uly aqyn Abaı­dyń «bes asyl isi» men fılosof Shákárimniń «Úsh anyǵynda» qazaq qoǵamyna qajetti qun­dy­lyqtardy soqyrǵa taıaq us­tat­qandaı túsindirip beredi. HH ǵasyrdyń basynda birlik, táýel­sizdik, erkindik, azattyq uǵym­dary basty qundylyq boldy.

Alashtyń ardaǵy, arysy, asyly, daýylpaz aqyny M.Dýlatov:

«Kózińdi ash, oıan qazaq,

kóter basty,

О́tkizbeı qarańǵyda

beker jasty»,

dep halqyn azattyqqa shaqyrsa, endigi bir óleńinde;

«Birlik joq, alty aýyzdy

halyqpyz ǵoı,

Qatardan sol sebepti

qalyp­pyz ǵoı»,

dep birlik pen ynty­maqtyń joq­tyǵynan qazaq qoǵa­mynyń alaýyz bolǵanyna ashynady.

Búginde egemen elimiz Elba­synyń dara jolymen kezeń-kezeńmen jańǵyrý ústinde ke­ledi. Birinshi jańǵyrýda kó­gimizde kók Baıraqty jel­biretip, El­tań­­­­bamyzdy aıshyqtap, Án­­­­ura­nymyzdy áýelettik. Ekin­shi jańǵyrýda uzaq merzimdi «Qa­­­zaqstan-2030» memlekettik stra­­tegııasyn qabyldap, damyǵan 50 eldiń qataryna qosyldyq. Úshin­shi jańǵyrýda álemniń 30 ozyq eliniń qataryna qosylý maq­satynda «100 naqty qadam» Ult josparyn oryndaýǵa ki­ristik.

Búginde álem Tórtinshi óner­kásiptik revolıýsııa dáýirine qa­dam basyp keledi. Jańa tehno­logııalyq qalyp bizdiń qalaı ju­mys isteıtinimizdi, azamattyq quqyq­tarymyzdy qalaı iske asy­ratynymyzdy, balalarymyz­dy qalaı tárbıeleıtinimizdi tú­be­geıli ózgertýde.

Búgingi bilim júıesine jańa dáýirdiń jaǵymdy jaqtaryn boıyna sińirgen sanasy ashyq, sanaly azamatty qalyptastyrý mindeti qoıylyp otyr.

Sanaly azamat degenimiz – Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa jetistikterin jáne birneshe tildi jetik meńgergen bilimdi, bilikti maman.

Sananyń ashyqtyǵy degenimiz – jahandaný men jańa tehnologııa ómirimizge alyp kelgen ózge­risterdi qabyldaýǵa daıyn bo­lý degen sóz.

Elbasy qoǵamdyq sanany jań­ǵyrtýǵa, ulttyń rýhanı qundylyǵyn qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasyn jarııalady.

«Rýhanı jańǵyrý» – bul jedel áreket emes, barlyǵymyzdyń, ásirese qazaqstandyqtardyń jas býynynyń qoǵamdyq sanasyn jańǵyrtý jónindegi uzaq, irgeli jumys.

Syndarly baǵdarlamaly maqalanyń «Týǵan jer», «Qazaq­stannyń kıeli jerleriniń geografııasy», «Jahandyq álemdegi zamanaýı qazaqstandyq mádenıet», «Qazaqstannyń 100 jańa esimi», «Jańa adamgershilik bilim. Qazaq tilindegi 100 jańa oqýlyq», «Mem­­­­lekettik tildi latyn álip­bıi­­ne kóshirý» jobalary arqyly sa­nany jańǵyrtýdyń sara joldary aıqyndaldy.

Osy jobalar boıynsha Y.Al­tynsarın atyndaǵy Ulttyq bilim akademııasynyń ǵylymı qyz­metkerleri ázirlegen «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasyn iske asyrý jaǵdaıyndaǵy Tárbıeniń tujyrymdamalyq negizderi» Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń 2019 jyly 15 sáýirdegi №145 buı­ry­ǵymen bekitildi.

Tárbıeniń tujyrymdamalyq negizderinde tárbıeniń segiz ba­ǵy­ty berilgen jáne oǵan adam boıyndaǵy qundylyqtar top­tastyrylǵan. Qundylyqtar arqyly qoǵamdyq sanany jań­ǵyrtýdyń alǵashqy baspaldaǵy – mektep. Qoǵamdyq sana mektepte qalyptasady. Ábý Nasyr ál-Farabı babamyzdyń «Adamǵa eń birinshi bilim emes, tárbıe kerek. Tárbıesiz berilgen bilim – adamzattyń qas jaýy» degeni búgingi kúni de ózektiligin joıǵan emes.

Sonymen búgingi kúni qoǵam­dyq qundylyqtar qandaı?

«Qoǵamdyq sanany jańǵyr­tý aıasynda qazirgi zaman­ǵy qa­zaqstandyq qoǵam qundylyq­tary» taqyrybynda kezeń-ke­zeń­men júrgizilgen saýaldama qorytyndysy uıat, ar, namys qundylyqtary búginde ózekti ekenin anyqtap berdi.

Jahandaný jaǵdaıyndaǵy jastardyń boıynan jaýap­kershilik, namys, otansúıgishtik qasıetin kórip júrmiz. Ásirese álemdik arenalarda óner kórsetip júrgen sportshylarymyz jar­qyn úlgisin kórsetýde. Buǵan álemniń túkpir-túkpirinde ótken dúbirli dodalarda oryn alǵan jaıttardy mysalǵa keltirýge bolady.

Az-kem aıaldap, ótkenge oı júgirteıikshi. 2017 jyly Re­seı­diń Sochı qalasynda sambodan ótken álem chempıonatynda, 2019 jyly Úndistannyń Bangalor qalasynda ótken Azııa chempıo­natynda, 2019 jy­­ly Arab tú­begindegi Ábý-Da­bı qalasynda karateden álem chem­pıonatynda tehnıkalyq aqaý­­lar saldarynan elimizdiń Ánurany úzilip qalǵan. Ar men na­mys synalar syn saǵatta je­ńis tuǵyrynda turǵan sportshylarymyz Ánurandy ilip áketip áýelete shyrqaǵan. Olar­ǵa dúnıe júzinen jınalǵan jarysqa qatysýshylar men kó­rermender uzaq shapalaq soǵyp sport­shylarymyzǵa tánti bolyp, qurmetin kórsetken. Bul sátterde qandaı qundylyqtar kórinis tapty?

Birinshiden, «Otan aldyndaǵy jaýapkershilik». Sportshy el úmitin aqtap jeńistiń bıigine kóterildi. El mereıin asyrdy.

Ekinshiden, namys. Álem aldynda týǵan eldiń rámizin qor­laýǵa jol bermedi. Ádilet­siz­dikke kónip tura berýge spor­tshy­nyń namysy jibermedi.

Úshinshiden, shynaıy patrıotızm. Sportshynyń je­ńis tuǵyryna kóterilýi men jan­kúıer­ler rámizge qurmet kórsetýi jan tebirentken kórinis.

Dańqty boksshymyz Gennadıı Golovkınniń ómiri tolǵan ónege. «Meniń ákem – orys, sheshem – koreı, ózim – qazaqpyn» degen sportshy sheteldik jýrnalıs­terge bergen suhbatynda shynaıy patrıot ekenin taǵy bir tanytty. Suhbat alýshy dańq­ty boksshynyń reseılik boks­shylarǵa qatysty pikirin bilgisi keldi.

«G.Golovkın: – Men Reseıden emespin.

Jýrnalıst: – Qazaqstan­nansyz, okeı!

G.Golovkın: – Ol Reseı emes, shatastyrmańyzdar».

Osy bir qysqa ǵana suhbattan otansúıgishtik, batyldyq, shyn­shyldyq qundylyqtary kórinis tapqan.

Mıllıondaǵan fanattary bar otandyq juldyzdar osyndaı ónegesimen zamanaýı jastardy eljandylyq, yntymaq, birlik, namys, tózimdilik, jaýapkershilik sııaqty asa qajet qundylyqtarǵa tárbıelep otyr.

Táýelsizdik jyldarynda eli­mizde sportpen qatar máde­nıe­timiz de qaryshtap damydy. О́ner­pazdarymyz el mereıin asyryp, jer-jahanǵa tanyldy.

Mádenıet álemi – qundylyq­tar álemi. Bul kúnde dúnıe júziniń dıdary Dımash pen Erjanǵa bu­rylǵany shyndyq. BAQ bet­te­rinen, ınternet jelisinen ana ti­limizdiń áýezdiligine tańdaı qa­­ǵyp, tamsanǵan sheteldikterdi kórgende, olardyń qazaq ánderin qosyla shyrqaǵanyn estigende tóbemiz kókke jetkendeı qýana­myz. Dımash pen Erjan arqyly Uly dalamyz án salyp turǵandaı kórinedi. Ánshilerimiz álemde qazaq halqynyń talǵamy bıik, ónerpaz halyq degen uǵym qalyp­tastyrdy desek te bolady.

Qoryta aıtqanda, Qazaqstan­nyń jarqyn bolashaǵynyń irge­tasyn qalaıtyn jastar, ós­ke­leń urpaqtyń ótkeni men bolashaǵyn aıqyn tanıtyn sanaly, tolerantty bolýy tıis. Osy turǵydan bilim berý júıesiniń basty min­deti – eń aldymen bil­imdi, ulttyq qundylyqtar men zamanaýı ıgi­likterdi óz boıy­na biriktirip, ushtastyra bile­tin, óz eliniń naǵyz janashyr azamattary retinde qalyp­tasýǵa tárbıeleý. Elbasy sózi­men aıtsaq, «myqty ári ja­ýap­kershiligi joǵary Birtutas ult bolý» jolynda maqsaty aı­qyn, mu­raty bıik, sanaly azamat qalyp­tastyrý.

 

Bolat BAIQASOV,

Y.Altynsarın atyndaǵy Ulttyq bilim akademııasynyń ǵylymı qyzmetkeri

Sońǵy jańalyqtar

Loýkoster quny qaltany qaqpaıdy

Aımaqtar • Búgin, 08:20

Jetinshi maýsymnyń jetistigi

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar