Rýhanııat • 13 Mamyr, 2020

Qazaqy bolmys qaǵıdaty

435 retkórsetildi

Júrekte meıirim bolsa, qınal­ǵan janǵa qaıyrymdylyq tanytý qıyn emes-aý. Al ony jas talǵamaıtyn volonterlikpen astastyrý ásirese jastarǵa tán is. Atyraýdyń ár aýdanynda jastardyń tarapynan volonterlikke betburys ar­typ keledi. Osy iske bet bur­ǵandardyń bári – táýel­sizdikten keıin ómirge kelgen býynnyń ókilderi. Qazaqy bolmysqa tán bııazylyq qaǵıdatyn ustanatyn olar bul qadamyn kópke jarııa ete bermeıdi.

Jylyoı – Atyraýdaǵy ónerkásipti aýdannyń biri. Munda 121 jyl buryn Qarashúńgil ken ornynan qazaq munaıynyń alǵashqy tamshysy alynǵan edi. Qazir bul aýdannyń aýmaǵynda  kómirsýtegi qorynyń moldyǵymen álemge tanymal bolǵan Teńiz ken  orny bar. Alaıda bul aýdan­da turatyn turǵyndardyń bárin birdeı baqýatty deýge bolmaıdy. Má­selen, aýdan ortalyǵy – Qulsary qalasynda turmysy tómen otbasylar kezdesedi. Sonyń biri – kópbalaly Baqtygúldiń otbasy. Toǵyz jyl bu­ryn kúıeýi ómirden ótken. Tórt ba­la­synyń ekeýi múgedek. Al baspanasy  ábden tozǵan. Terezedegi áınektiń ornyn plenka almastyrypty.

– Birneshe jyl buryn  kórshiles dosym  Abylaı Tólepovpen birge volonterlik isti qolǵa alǵan edik. Muqtaj jandarǵa qolǵabys berýdi kózdep, bastapqyda óz qaraja­ty­myz­dy jumsadyq, – deıdi qulsary­lyq Dıas Ibataev. – Keıin bizdiń qata­rymyzǵa ózge dostarymyz da qosyldy. О́zimiz turatyn №8 aýyl­daǵy qarapaıym turǵyndarǵa azyq-túlik alyp berip júrdik. Jaqynda Baqty­gúldiń otba­syndaǵy ahýalmen tanysqan soń, jańa baspana salyp berýdi jón kórdik. О́ıtkeni bul otbasynyń kómekke zárý ekenine kóz jetkizdik.

Kópbalaly otbasy tura­tyn baspana elý jyl buryn saman kir­pishten salynypty. Volonterler qulaýdyń az-aq aldynda turǵan úıdegi kópbalaly otbasynyń turmysy týraly shaǵyn rolık túsirip, áleýmettik jelide jarııalady. Qarjy jınaý úshin arnaıy qor qurdy. Bul jomart júrekti jandardy beıjaı qal­dyr­ǵan joq. Volonterler  qorǵa tús­ken qarjynyń esebin áleýmettik jeli­de ashylǵan paraqshada jarııalap otyrady.

– Biz áýeli bul otbasyna úı jaldap berdik. Sodan soń eski úıdi buzyp, ornyn tazaladyq. Baqtygúldiń otbasymen aqyldasyp, jańadan boı kóteretin baspananyń jobasyn jasadyq. Jobaǵa sáıkes, jańa úıde tórt bólme bolady. Buǵan asúı bólmesin qosyńyz. Úıdiń jalpy aýmaǵy 120 sharshy metrdi quraıdy. Sebebi bul otbasynda  kóp bala bary eskerildi, – deıdi Dıas Ibataev. 

Qazir qulsarylyq volonterler bastaǵan úıdiń qabyrǵasy bıiktep keledi. Bir ereksheligi, muqtaj jan­darǵa kómek kórsetýdi qolǵa al­ǵan jastardyń bári – táýelsizdiktiń qur­dastary. Olar jaqynda tórt balasymen baspana taýqymetin tart­qan jesir anany jańa úıge qo­nys­tandyrmaq. Aldaǵy ýaqytta da osyndaı qaıyrymdylyq sharalaryn  jalǵastyrýdy kózdepti.

Mundaı el súısinetin isti  Atyraý qalasynyń irgesindegi Damby, Ja­ńatalap, Qurmanǵazy, Qyzyl balyq aýyldarynyń janashyr jas­tary da jandandyryp keledi.  Olar byltyr  Jańatalap aýylynyń seksen jastaǵy turǵyny, jalǵyz basty ana Aısha Qunanovaǵa úsh bólmeli úı turǵyzyp bergen edi. Aýyl tur­ǵyndary tarapynan qoldaý tapqan osyndaı ıgi isti bıyl da qolǵa aldy.

– Jaqynda bizge Zaroslyı aýylynda turatyn muǵalim kópbalaly Nurly Omarovanyń otbasyndaǵy qıyndyq týraly habarlady. Biz bul otbasyna arnaıy baryp, jaǵdaıymen jete tanystyq. Bul otbasynyń segiz balasy  bar. Balalarynyń úlkeni  16 jasta, al kishisi áli bir jasqa tolmaǵan. Otaǵasynyń  turaqty jumysy joq.   On jyldan beri qulaǵaly turǵan bir bólmeli saraıdy panalap keledi, – deıdi aýyl jastaryn qaıyrymdylyq iske jumyldyryp júrgenderdiń biri  Ánýarbek Bataev.

Onyń aıtýynsha, segiz balaly otbasy járdemaqymen ǵana kún kórip otyr. Al janashyr jastar qoldaýǵa muqtaj otbasynyń  jaǵdaıy jóninde áleýmettik jelidegi «Jańatalap jas­tary» paraqshasynda  habarlap, qarjy jınaýdy bastady. «Kóp túkirse – kól» degendeı, muqtaj ot­basyna kómek berýge nıetti jandar az emes eken. Qaıyrymdylyq jasaýdy paryzy sanaıtyn kópshilik qajetti qarjyny tez jınady. Sóıtip, segiz balaly otbasy úshin  bes bólmeli úı satyp alyp berdi.

Aýyldastarynyń áleýmettik turmysy jaqsarǵanyn qalaǵan jas­tar  qalǵan qarjyny taǵy bir otbasyna úı alyp berýge jumsady. Tórt balasy bar jalǵyzbasty ana osy kezge deıin Qurmanǵazy aýylynda jaldamaly úıde turyp kelgen. Ony aýyldastary  jaldap beripti. Qazir  qaıyrymdylyq isti qolǵa alǵan jas jigitter  satyp alynǵan úılerge  jóndeý jumystaryn júrgizip, qonys toıyna daıyndap  jatyr.

Dana Abaıdyń: «Paıda oılama, ar oıla» degenine qazaqtyń qanynda bar qaıyrymdylyqty volonterlik  isimen dáleldep júrgen kórkem mi­nezdi jastardyń ıgilikti isi dálel bola alady. О́ıtkeni olar qoldaý kútken  kópbalaly otbasylardy kól-kósir qýanyshqa keneltip, baspana baqytyna bólegeli otyr.

 

ATYRAÝ

 

Sońǵy jańalyqtar

Jigittiń jaqsysy

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar