Saksafon kómeıinde syńsyǵan án

Muqan Tólebaevtyń «Qarlyǵashy», Nurǵısa Tilendıev pen Tumanbaı Molda­ǵalıev tandemi týdyrǵan «Qustar áni», «Kýá bol», Shámshi Qaldaıaqov pen Ǵafý Qaıyrbekovtiń «Ana týraly áni»...

 Qulaǵymyz tanys áýendi birden tanyp, eltıtinimiz bolmasa, mýzykalyq saýatymyz shamaly, saksafonshy jigittiń sheberligine baǵa bere almaımyz. Biraq talǵamyna tántimiz. Jas ta, kári de sál aıaldap, qulaq qoıyp, qaltasynyń túbindegi bolmashy baqyryn qaǵaz jáshikke tastap jatqanyna qaraǵanda, kópshilikke unaıtyn sııaqty.

Saýda ortalyǵynyń biriniń kireberisinde bir orys qarııa baıan tartyp otyratyn. Ol da jurttyń talǵamyn jaqsy bilip alǵan. Alǵashqy qońyraý men Sońǵy qońyraý qarsańynda qazaqsha «Ustazymdy», oryssha «Mekteppen qoshtasý valsin tartyp turady. Arýlar kúnine oraı syılyq alýǵa baryp «Anashym» ánin estigenim esimde. Biraq keıin ol qaıyrshy qarııa kórinbeı ketti. Saýda úıiniń ákimshiligi qýyp jiberdi me, álde ózi ketti me, bilmeımiz.

Jerasty joly men saýda úıiniń kireberisinen estıtin ánderdi efırden tyńdamaǵaly kóp bolypty. Mýzykalyq arnalardy de ádeıi jarty saǵattaı sholyp shyqqan edik. Hıp-hop janryndaǵy dúnıeler kópteı kórindi. Zamanyna qaraı tyńdarmannyń talǵamy da sol baǵytqa ózgergen shyǵar. Biraq qazirgi kompozıtorlar túk shyǵarmady, burynǵylardan búgingige azyq bolarlyq mýzykalyq mura qal­mady degenge kim senedi? Nege solar­dy jańǵyrtpasqa? Osydan on shaqty jyl buryn Erbolat Qudaıbergen «Men qazaqpyndy» rep janrynda shyrqap, búkil hıt-sherýlerdiń kóshin bastap edi ǵoı.

Erterekte ózbektiń áıgili «Iаlla» an­sambli qazaqtyń «Qaratorǵaı» degen ánin shyrqaǵany esimizde. «Tamashaǵa» qonaqqa kelgen «Iаllanyń» ánin jergilikti qazaqtar qalaı tamsana tyńdap, tánti bolǵanyn qazir Youtube-ten kórýge bolady.

«Qaratorǵaı» kezinde Zataevıchtiń nazaryna ilinip, «Qazaq halqynyń 1000 ánine» engen. О́tken ǵasyrdyń alǵashqy shıreginde ómirden ozǵan Sholpan Omarovaǵa tıesili deıtin bul ándi «Iаlla» qalaı tańdaǵany belgisiz. Áıteýir, sózi móldirep quıyla qal­ǵan, sazy syńǵyrlaǵan ánge ózgeshe yrǵaq berip, shyǵystyq naqyshqa salǵanda tipti qulpyryp ketti.

Kompozıtor, jazýshy, pýblısıst, mýzykatanýshy... О́nerdiń san salasyna qulash uryp, erekshe qoltańbasyn qaldyryp kele jatqan tulǵa Ilııa Jaqanovty halyq eń aldymen kompozıtor dep tanıdy degen oıdamyz. Ilııa Jaqanov adamzattyń Aıtmatovynyń «Jámıla», «Qosh bol, Gúlsary», «Shynarym meniń, shyraılym meniń» atty povesteriniń jelisi boıynsha «Jámılanyń áni», «Danııardyń áni», «Asylym», «Áselim-ánim», «Bıbijan» atty sıkldyq ánderin shyǵardy. Olar qyrǵyz-qazaqqa keń taraǵany sonshalyq, aıyr qalpaqty aǵaıyn kompozıtorǵa Shyńǵys Aıtmatov atyndaǵy halyqaralyq syılyqty berdi. Qyrǵyzstannyń «Dáneker» ordenimen marapattady. О́nerde shekara bolmaıtyny álmısaqtan belgili ǵoı. Tóskeıde maly, tósekte basy qosylǵan qazaq-qyrǵyzdyń ádebıeti men ániniń de aralasyp jatqanynyń bir kórinisi osy boldy.

Ataqty «Dos-Muqasan» Aqan seriniń «16 qyzyn» qalaı jańǵyrtqany da esimizde. «Mańmańger» de toqsanynshy jyldary estrada janrynda shyrqalyp júrdi.

О́kinishke qaraı, keıingi jyldary ózimizdiń altyn qordaǵy jańǵyrǵan ánderdi emes, ózge elderden kelgen qańǵyrǵan án­der­di jıi estıtin boldyq. Irgemizdegi ózbek, qyr­ǵyzdy aıtpaǵanda, túrik, rýmyn, arab án­derin bizdikiler barymtalaýdy sheber meńgerip alǵan. Oǵan namystanbaıdy. Namys­­tan­baq túgili, tanymal ánshiler «Jyl pl­agıaty» degen arnaıy nomınasııaǵa talasyp, jeńim­pazdy jabylyp quttyqtap jatqanyn da kórdik. «О́zi uıalmaǵan kisiniń betin shıedeı qylady» degen osy bolsa kerek.

Bógenbaı dańǵylynyń boıyndaǵy jer asty jolymen ótken aptada birneshe ret ótkenbiz. Saksafonshy jigit kórinbedi. Karantınde jatqan shyǵar dedik. Efırde estimegen ánimizdi eń bolmasa jer asty jolynan tyńdap júr edik.