Aımaqtar • 14 Mamyr, 2020

Almalyda araq-sharap atymen joq

205 retkórsetildi

Ultymyzda ejelden bir rýly eldiń basyn biriktirip, qandaı da daý-damaılar bolsa, sol aýyldyń betke ustar aýzy dýaly, ot tildi, sóziniń salmaǵy bar aqsaqalynyń ózi sheship, bárin oryn-ornymen jaıǵastyryp otyrǵanyn jaqsy bilemiz.

Sózi ótimdi, tutas eldi aýzyna qarata alatyn aqsaqal-bılerimiz qazir de joq emes. Jýyrda bir aýyldyń uıytqysy bolyp otyrǵan osyndaı aqsaqaldyń deregin estip, izdep barǵan edik. Jetisaı aýdanynda Maqtaly aýyldyq okrýgine qarasty 2000-ǵa jýyq turǵyny bar Almaly degen aýyl bar. Bul aýyl osy tóńirekke keıingi kezde «araq-sharapsyz aýyl» dep tanylyp júr. Dúkenderinde tentek sý satylmaıdy, toı-jıyndarda qoıylmaıdy. Árıne, Keńes dáýiriniń qudiretimen qanymyzǵa sińip, boıymyzdy bılep alǵan mundaı ishimdikten bir aýyl jurty birden bas tartýy qıyn sharýa. Toıyńnyń sánin kirgizip, qonaqtaryńdy jadyrańqy kóńil kúımen shyǵaryp salyp júrgen ashy sýdy toı mázirinen alyp tastaý degenimizdi erlik deýge keler. Alaıda aýyl aqsaqaly Eleýsin Jastaevtyń aýyldastaryna aıtar ósıeti men talaby osy. Eleýsin aqsaqal – Almaly aýylyndaǵy «Hazireti Bilál» meshi­tiniń ımamy. Bir eldi mekenniń tur­ǵyndaryn bir aýyz sózimen-aq birik­tirip, uıymshyldyqty, tatý­lyq­ty, týyp-ósken jerdiń kıeli topyraǵyn qur­mettep, aýyldyń atyn jaqsy ja­ǵy­nan shyǵarýdy dáriptep júrgen jana­shyr qarııa.

Almaly aýdan ortalyǵynan edáýir qashyqta ornalasqan. Turǵyndar úshin aýdan ortalyǵyna kelip saýda-sattyq jasaý ońaı emes. Sondyqtan bolar aýyl­dy azyq-túlikpen qam­ta­ma­syz etip otyrǵan dúkender qa­ta­ry jetkilikti. Basynda araq satýdy da kózdegen dúken ıeleri boldy. Eleýsin aqsaqal mundaı haram jolmen tabys tabý berekesiz bolatynyn túsindirip, kásipkerlerdi raıynan qaıtarǵan. Imandylyq jolynda júrgen aqsaqaldyń sózin aýyl­dyq­tar da qoshtaǵandyqtan ba, álde bátýaly sózdiń qudireti me áıteýir «shaı­tan sý» satyp nápaqa tabamyn degen­der búginde dúken sórelerine araq qoımaıdy.

Budan bólek, el bolǵan soń aǵaıyn-týys, kórshi-qolań, quda-jekjat, kelin men eneniń arasynda túsinis­peý­shilik bolyp turatyny belgili. Mundaıda úlken daýǵa aınaldyryp, ýshyqtyrmaı, aqsaqaldar kelisimge shaqyryp otyrady. Bul jaıynda aýyldaǵy «Dostyq» mektebiniń dırektory Rahmet Tileýbekov bylaı deıdi:

– Eleýsin aqsaqaldyń aýyl tur­ǵyndary úshin bedeli óte joǵary, bárimiz de qurmetteımiz. Jýyrda ózim basshylyq jasap otyrǵan mektebimizde erli-zaıypty áriptesterim otbasylyq jaǵ­­daıǵa baılanysty arazdasyp qal­­dy. Aldynda da bir ursysyp qal­ǵan jerinde qudalardyń aldynan ótip, «Bir ashýyńyzdy berińiz. Endi qaıtalanbaıdy», dep ózimiz tatý­lastyrǵan bolatynbyz. Endi qaıtadan qudalardyń aldyna barýǵa betimiz joq. О́ıtkeni quda «Endi ursysatyn bolsa, qaıta aldyma kelýshi bolmańdar», dep nyqtap aıtqan bolatyn. Bir kúni Eleýsin kókemiz meni shaqyryp, bul jaǵdaıdan habary bar ekenin aıtty. Men qalaı sheshetinimizdi bilmeı amalym quryp turǵanyn aıtyp edim, onda bul iske ózim aralasaıyn dep Asyqata kentine baryp, barlyǵynyń tigisin jatqyzyp sheship keldi. Tipti, qudalar sotqa da berip qoıǵan eken. Sotty da toqtatyp, erli-zaıyp­tylardy qaıta jarastyrdy. Búginde aýylda qandaı daý bolsa da osy aqsa­qaldarymyzdyń arqasynda sotqa deıin jetpeı, ózimizde sheshimin taýyp keledi. Aýylymyzda urlyq, tonaý sekildi qylmystyń túrleri de azaıdy.

Taǵy bir jaǵdaıdy aıta keteıin. Byl­tyr Oraza aıynda aýyldyqtar biri­nen soń biri aýyz bekitkenderge aýyzashar berip jatty. Sonda esiginiń aldynda dúkeni bar bir aǵaıyn: «Erteń biz­diń úıge aýyzasharǵa kelińizder», dep jınalǵan kópshilikke habar berdi. Eleý­sin aqsaqal: «Seniń úıińe barmaı­myn», dep kókten jaı túskendeı etip kesip aıtty. Álgi aǵaıyn: «Nege bar­maı­syz? Báriniń úıine barasyz da, meniń úıime kelmeısiz be?» dep qyza­rańdap ashýlanyp qaldy. Sonda Eleýsin kókemiz: «Sen araq satyp, aýyl azamattaryn ýlap, kúnáhar boldyń. Endi kelip bizge aýyzashar bermeksiń be? Mundaı jolmen berilgen aýyzasharǵa baryp men de kúnáhar bolmaıyn?» dedi. Álgi aǵaıyn osy sózden keıin unjyrǵasy túsip ketti. Úıine baryp dúkendegi araqtyń bárin aldyryp tastap, odan keıin satpaıtyn boldy.

– Aýylda haram sý satyp, toıǵa qoıý máselesiniń tyıylǵanyna qan­sha ýaqyt boldy?

– Bes-alty jyldyń kólemi boldy desem qatelespespin. Eleýsin kókemiz Mekkege qajylyqqa baryp kel­gen soń aýyldyń rýhanı ty­nys-tirshiligin qolǵa ala bastady. Oǵan deıin araq ishý de, janjaldasý da, urlyq-qarlyq degender ózge aýyldardaǵydaı bizde de oryn alyp turatyn. Qazir ol kezben salystyrýǵa kelmeıdi. Buryndary túngi saǵat 2-3-ter shamasynda da birin-biri súıregen mastar qulaqqa túrpideı tıetin sózder aıtyp, aıqaılasyp, jaǵa jyrtysyp kóshede ketip bara jatatyn. Qazir ondaı joq. Aýylda ımandylyqqa bet buryp, namazǵa jyǵylǵandardyń da sany artyp keledi.

Endigi jerde Eleýsin kókemiz ózi bastamashy bolyp, aýyldan jastarǵa arnap shaǵyn fýtbol alańyn ashsaq dep júr. Buıyrtsa, aýyl jastary qoly bos kezinde sonda baryp fýtbol oınap, densaýlyqtaryn shy­nyqtyratyn bolady. Jalpy aıt­qanda, jastarymyzdyń da tártibi ja­man emes.

Al osy aýyldan ashylǵan «Týǵan jerge myń alǵys!» qaıyrymdylyq qorynyń jetekshisi Azamat Qojabaev ta Rahmet aǵanyń sózin qoshtady.

– О́zim sý sharýashylyǵynda jumys isteıtin bolǵan soń ózge de aýyl­darǵa baryp, aralas-quralas júre­miz. Sonda óz aýylym men ózge aýyldardy salystyryp baıqaımyn. Adam­darynyń peıili qandaı, kúnkó­risteri durys pa degendeı. Aıtaıyn degenim, bizdiń aýyl ózge aýyldar­men salystyrǵanda áldeqaıda ynty­maqty, turǵyndary eńbekqor ekeni kórinip turady. Máselen, bir aýyldarda qaraýsyz paıdalanylmaı sora basyp jatqan jerler bar. Bizdiń aýylda ondaıdy kórmeısiń. Kóptegen jastar qalaǵa, shetelge jumys isteýge ketip jatady. Al bizde jastarymyz óz aýylymyzda da eńbektenip, dıqanshylyǵyn jasap, mal baǵyp, kúnderin kórýde. Aýylymyzda 230 otbasy tútin tútetip otyr. Maqtaly aýyldyq okrýgi dep aty aıtyp turǵandaı, bizdiń óńir aýdannyń ózge jerlerine qaraǵanda maqtany kóp ósiredi. Bizdiń aýyldyń ózinde 3-4 maqta qabyldaıtyn pýnkt bar. Sondaı-aq baý-baqsha daqyldaryn ósirýdi de jaqsy meńgerýde.

– Aýyldan «Týǵan jerge myń alǵys!» degen ataýmen qaıy­rym­dy­lyq qoryn ashypsyzdar. Qordy ashýǵa ne túrtki boldy?

Qorymyzdyń ashylǵanyna bıyl ekinshi jyl. Árıne, munyń ózindik sebebi bar. Qasıetti Ramazan aıynda mal basyn qurbandyqqa shalǵan azamattar etin tarataıyn dese, kimge bererin bilmeıdi. Jaǵdaıy joq-aý dep bireýge aparyp berse, olar namystanyp, daý shyǵarypty. Sodan meshitke kelip aqsaqaldarmen, aýyldyq okrýg ákimimen aqyldasa kelip, okrýgimizdiń ortalyǵyndaǵy ákimshilik ǵımaratyna osyndaı «Týǵan jerge myń alǵys!» degen qor ashylǵanyn jazyp qoıdyq. Rasymen de, kómekke muqtaj jandar bar eken. Qorǵa jınalǵan qarjylaı bolsa da, azyq-túlik, kıim-keshek bolsa da áıteýir keregin alyp jatady. Sondaı muqtaj jandardyń búginde tizimin jasap, qorǵa ne tússe, bólip berip otyramyz. Jalpy, okrýgimiz boıynsha 21 muqtaj otbasy bar eken. Al bizdiń Almalyda 2 otbasynyń jaǵdaıy qıyn edi, jaqynda bireýi jumysqa ornalasyp, túzeldi. Endi qalǵan bireýin aıaqqa turǵyzsaq, bizdiń azamattyq paryzymyz oryndalady dep oılaımyn.

Eleýsin aqsaqal áli de tyń, aýy­ly­nyń yntymaǵy men kórkeıýi úshin áli talaı isterdi qolǵa alsam degen josparlary da joq emes. Eń bastysy, aqsaqal degen mártebeli atqa daq túsirmesem deıdi. Endigi jerde Almaly aýylynyń tynys-tirshiligi ózge de aýyldarǵa úlgi bolyp, ıgi bastamanyń jalǵasyna kýá bolamyz dep seneıik.

 

Elmıra О́SERBEKOVA

 

Túrkistan oblysy,

Jetisaı aýdany

 

Sońǵy jańalyqtar

Júzdegen turǵynǵa jumys tabyldy

Aımaqtar • Búgin, 12:44

Qaraǵandy: Tarıh taǵylymyna taǵzym

Aımaqtar • Búgin, 10:15

Ǵataýlın qalaı halyq jaýy boldy?

Tarıh • Búgin, 10:00

Aýylda sport kesheni salynýda

Aımaqtar • Búgin, 09:28

QHL qyrkúıekte bastalady

Sport • Búgin, 08:09

Resmı shara bir jylǵa shegerildi

Sport • Búgin, 08:04

Stadıonǵa barýǵa ruqsat

Sport • Búgin, 07:45

Dala folklorynyń antologııasy

Rýhanııat • Búgin, 07:23

Jyr-dastandar – jańa formatta

О́ner • Búgin, 07:20

Sýret. О́zgeris. Qubylys

Rýhanııat • Búgin, 07:17

Baqyttyń berik bosaǵasy

Rýhanııat • Búgin, 07:13

Jańatastyq jas sheberler

Aımaqtar • Búgin, 07:09

Júıeli jumys jeńiske jetkizedi

Aımaqtar • Búgin, 07:08

Iz qaldyrǵan iri tulǵa

Qoǵam • Búgin, 07:06

Uqsas jańalyqtar