Ekonomıka • 15 Mamyr, 2020

Ortalyq Azııa elderiniń ıntegrasııasy týraly úmit olardyń múmkindikterine sáıkes kele me?

30 retkórsetildi

Halyqaralyq uıymdar Ortalyq Azııa elderiniń koronakrızıstik jaǵdaıdan shyǵýdyń bir nusqasy retinde aımaqtyq ıntegrasııany kúsheıtýdi usynady. Olardyń aıtýynsha, bes memlekettiń bul úshin birqatar artyqshylyqtary bar: aýmaqtyq jaqyndasý, jeńildetilgen logıstıka, múdde ortaqtyǵy jáne bir-birin azyq-túlik jáne shıkizat emes taýarlarmen qamtamasyz etý múmkindigi. Biraq bári aıtýǵa ǵana ońaı ekeni túsinikti.

Sarapshylar koronadaǵdarystyń  barlyq elderge áser etetinin, biraq ony qabyldaý  ártúrli ekenin aıtady:  Keıbir elder daýyl dese, ekinshi bir elder sýnamı dep jatyr. Belgilisi eshbir eldiń jeke-dara qarsylasa almaıtyny, birigip, sheshim qabyldasa ǵana belgili bir nátıjege qol jetýi múmkin.

Ekonomıkalyq sarapshy Sergeı Domnın keshe  Ortalyq Azııa elderi bas qosqan onlaın formatta ótken jıynda aımaqta  saýda jáne ınvestısııalyq belsendilik sonshalyqty joǵary emes, sondyqtan onyń tómendeýi aýyr zardaptarǵa ákeletinin aıtty. Ásirese azyq-túlik pen densaýlyqtyń qaýipsizdigin qamtamasyz etetin sektorlarda proteksıonızmniń joǵarylaýy qaýiptiń boıaýyn qalyńdatyp otyr.  Ortalyq Azııa elderi úkimetteri  aýyl sharýashylyǵy, farmasevtıka jáne medısınalyq maqsattaǵy buıymdar óndirisine ınvestısııalardy yntalandyrady. Alaıda, memleketter eksporttyq shekteýlerdi qashan alyp tastaıtynyna senim joq. Biraq bul qaýip tek bizdiń aımaq elderine ǵana emes, sonymen birge Qazaqstannyń barlyq saýda seriktesterine de tán»,- deıdi Sergeı Domnın.

Ma'no zertteý bastamalary ortalyǵynyń dırektory Bahtııar Ergashev (Tashkent, О́zbekstan) Qazaqstan men О́zbekstan  yntymaqtastyqty nyǵaıtý máselelerine  ekijaqty qatynastardyń kún tártibinde koronavırýstyq pandemııaǵa  basymdyq berdi.

О́zbekstandyq sarapshynyń pikirinshe, keıingi kezeńdegi ózara saýdanyń ósýine yqpal etetin jańa tetikterdi iske qosýdyń sátti halyqaralyq mysaldary joq. Ár eldiń bastamalarǵa áser etý deńgeıi ártúrli. Olarǵa ortaq tájirıbe degendi tyqpalaýǵa bolmaıdy.

«Bul úkimettik jáne saraptamalyq deńgeıde baıypty jumysty qajet etedi. Qateler bolýy múmkin ekenin joqqa shyǵarmaımyn. Ár el, ár aımaq osy tájirıbeni óz betinshe damytatyn bolady. Basqa bireýdiń tájirıbesi munda kóp kómektespeıdi»,-  dedi Bahtııar Ergashev.

Sarapshylar Ortalyq Azııa elderi sarapshylary ekonomıkalyq belsendiliktiń tómendeý qaýpin  nazarǵa alý qajettigin aıtyp jatyr.

Sergeı Domnın aıtyp ótkenindeı,  HVQ-nyń 2020 jylǵa qaraı Qazaqstannyń IJО́-niń boljamy 2,5%, Qyrǵyzstanda 4,0% tómendeıtinin eskertti.  Basqa elderde tómen ósim baıqalady: О́zbekstan men Túrkimenstanda - 1,8%, Tájikstanda - 1,0%.

Ma'no zertteý bastamalary ortalyǵy mamandarynyń pikirinshe, koronadaǵdarysqa  deıingi ekonomıkalyq ósý qarqynyn qalpyna keltirý úshin kem degende bir jarym jyl ýaqyt ketedi. «Bıylǵy jyly, eger pandemııa faktory bolmasa, el IJО́ ósýiniń kem degende 5,7% -5,8% deńgeıine jetip qalatyn edik»,- deıdi Bahtııar Ergashev.

Ortalyq Azııadaǵy bıznes bir-biriniń ekonomıkasyna az qarajat salatyny osy jıynda aıtyldy. «Naqty jobalar týraly áńgimelesý úshin aqsha qarajattarynyń qozǵalysy jáne qandaı jobalar paıda ákeletini týraly málimetter bolýy kerek. Qazaqstan Kaspıı aımaǵynda Ortalyq Azııadaǵy seriktesteriniń suranysyn eskere otyryp, qandaı mańyzdy saqtaý jáne ótkizý qabiletterin qurdy jáne bul múmkindikter sońǵy birneshe jylda qanshalyqty paıdalanyldy?» Osy máseleler tereń saraptalǵan joq»,- deıdi qazaqstandyq ekonomıkalyq baqylaýshy.

Bahtıer Ergashevtiń aıtýynsha, búginde О́zbekstannyń Qazaqstanǵa jáne kerisinshe Qazaqstannyń О́zbekstanǵa  usynatyn jobalary óte kóp.

Atap aıtqanda, kún elektr stansııalaryn salýǵa qazaqstandyq ınvestısııalarǵa qatysý josparlanǵan. О́zbekstanda qonaq úıler nemese qonaq úıler salýda qazaqstandyq ınvestısııalar kólemi artyp keledi. Úshinshi elderdiń naryǵyna ári qaraı eksporttaý úshin jemister men kókónisterdi qaıta óńdeý salasynda kóptegen jobalar júzege asyrylýda.
«Bul jobalar qazirdiń ózinde iske asyrylýda jáne olardyń sany artady. Bolashaqta qazaqstandyq ınvestorlar úshin basqa da qyzyqty usynystar bolatynyna senimdimin »,- deıdi Bahtııar Ergashev.

2020-2021 jyldary memlekettik ınvestısııalarǵa degen suranys artatynyn sarapshylar ótken jyldan bastap aıtqan. 2021 jylǵa boljam jasaý Bahtıer Ergashev úshin de qıyn. Onyń pikirinshe, dál qazir aımaqtaǵy ekonomıkalardyń qalpyna kelýi týraly saraptama jasaý úshin  naqty derekterdi bilý kerek.

«Kelesi jyly Ortalyq Azııa elderiniń IJО́ ósý jolyna túsedi dep kútýge bolady, biraq ol birtindep ár elde ár túrli bolady. Bul deńgeı 2020 jylǵy kórsetkishtermen salystyrǵanda joǵary bolady dep úmittenemiz»,-  dep boljaıdy Ma'no zertteý bastamalary ortalyǵynyń dırektory.

 

ALMATY

 

Sońǵy jańalyqtar

Portret (Úshtaǵan)

Ádebıet • Búgin, 08:51

Ár adam – jerdiń tutynýshysy

Ekologııa • Búgin, 08:48

Osyndaı elim bar!

Pikir • Búgin, 08:42

Ár eldiń óz damý joly bolady

Saıasat • Búgin, 08:40

Baılamy bekem bátýaly sóz

Saıasat • Búgin, 08:37

Keı óńirde vırýs órshı tústi

Koronavırýs • Búgin, 08:24

StopMusor ekologııalyq jobasy bastalady

Ekologııa • Búgin, 08:22

Toıymsyzdyq – tas joldyń sory

Qoǵam • Búgin, 08:14

«Meniń Týym» aksııasy ótti

Aımaqtar • Búgin, 08:09

Elimizdiń basty qundylyqtary

Saıasat • Búgin, 08:06

Sharalar qatań saqtalýy tıis

Tennıs • Búgin, 08:04

«Barys» – úzdikter qatarynda

Hokkeı • Búgin, 08:03

Ushty, ushty, shatyr ushty!..

Qoǵam • Búgin, 07:56

Yntymaqtastyq yrysymyzdy eseleıdi

Pikir • Búgin, 07:45

Almatyda aqyn kóp...

Ádebıet • Búgin, 07:44

«Aqbilek». Jan jarasy...

Ádebıet • Búgin, 07:42

Shuǵyla-nurdy betke alyp...

Rýhanııat • Búgin, 07:38

Abaıǵa arnalǵan músháıra

Abaı • Búgin, 07:36

Jalǵyz kompanııa Alataýdy ıgere ala ma?

Ekonomıka • Búgin, 07:28

Tarıh tarazysyndaǵy tórt jaıt

Tarıh • Búgin, 07:15

Salǵyrttyq san soqtyrmasyn

Qoǵam • Búgin, 07:10

Kósh basynda – Meıvezer

Kásipqoı boks • Búgin, 07:10

Eldik nyshandar tarıhy

Qazaqstan • Keshe

Uqsas jańalyqtar