El ekpeden emes, emniń durys jasalmaýynan qorqady

Bıylǵy jyly el turǵyndaryn vak­sınalaýǵa qazynadan 28 mlrd teńge shamasynda qarajat bó­li­­­­nipti. Bul aqshaǵa 19 túrli ım­­mý­nobıologııalyq prepa­rat pen 5 túrli shprıs satyp alynady eken. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Ta­ýar­lar men kór­seti­letin qyz­met­terdiń sapasy men qa­ýip­­sizdigin baqylaý komı­te­ti In­fek­sııalyq aýrýlardy epı­de­mı­ıalyq qadaǵalaý bas­qar­­ma­sy­nyń bas mamany Nurshaı Ázim­baevanyń aıtýynsha, Úkimettiń qaýlysyna sáıkes respýblıkalyq bıýdjettiń esebinen 17 ınfeksııalyq aýrýǵa qarsy vaksınalaý júrgizilse, 4 túrli ekpege jergilikti bıýdjetten qarajat bólinedi. Osy 21 ekpeniń 11 túri balalarǵa josparly túrde salynady.

Májilis depýtaty Záýresh Aman­­jo­lova barlyq ekpe min­det­ti jáne erikti bolyp naqty bóli­netinin, al ba­lalardyń bala­baqshaǵa barýy «ujym­dyq ım­mýnıtet­tiń» deńgeıine baı­la­nys­ty júzege asyrylatynyn aı­tady. Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý ulttyq or­ta­lyǵynyń In­fek­­sııalyq jáne pa­ra­zıttik aýrýlardy taldaý jáne mo­nı­torıng bóliminiń bas ma­many Gúlmıra О́tepova búginde Den­saýlyq saq­taý mınıstrliginde vaksınalaý máse­lesine qatysty jobalyq keńse qu­rylǵanyn jet­kiz­di. Eger zań jo­basy Senatta maqul­da­nyp, Prezıdent qol qoıatyn bolsa ár kezeń boıynsha jospar qurylyp, soǵan sáıkes jumys júre­tin bolady. Iаǵnı sanıtarlyq-epı­de­mııa­lyq salamattylyq sala­syn­­daǵy mem­­lekettik organ men ımmý­no­pro­­fı­laktıka máselesi boıynsha konsýltatıvtik komıssııanyń oty­rys­­tarynda árbir másele tal­qy­lanady. «Birinshi kezekte qan­daı qaǵıdalar men erejeler qabyl­danatyny qaralady. Iаǵnı profı­lak­tı­kalyq egý júrgizetin aýrýlardyń tizimi, olardy júrgizý ere­jesi jáne halyqtyń josparly egi­lý­ge jatatyn toptaryn anyqtaǵan Úkimettiń №2295 qaýlysyna ózgerister enedi. Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń egý máseleleri boıynsha buıryq­ta­ry qaıta qaralady. Budan bólek sıfr­lan­dyrý baǵytynda ımmý­no­pro­fılak­tı­ka ulttyq regıstriniń mobıldik qo­sym­sha­laryn iske asyrý, shuǵyl jelisi men res­mı saıty bar ımmýnoprofılaktıka máse­le­le­rimen aınalysatyn ortalyq qu­rý josparlanǵan», deıdi Gúlmıra О́tepova.

 Ata-analar beıresmı aqparatqa senedi

Bıylǵy jyldyń alǵashqy úsh aıynda respýblıka bo­ıynsha 18 076 adam ekpeden bas tartqan. Iаǵnı, bul kórsetkish ótken jyl­dyń osy kezeńimen salys­tyrǵanda 6,3%-ǵa ósip otyr. Jas shamasy boıynsha aıtatyn bolsaq, olar­dyń 60 pa­ıyzdan astamy 1 jasqa deıin­gi sábıler, 30%-y 1-5 jas araly­ǵyndaǵy, al 9%-y 6-15 jas araly­ǵyndaǵy balalar bolsa, 16 jas­tan asqan eresekter 0,3%-dy quraǵan. Sondaı-aq 53%-y jeke pikirine, 30%-y dinı kózqarasyna, 7%-y ınternet resýrstarynan alǵan teris aqparattarǵa baı­la­nys­ty bas tartqan. Jalpy alǵanda bas tartýshylardyń basym bóligi Aqtóbe, Qaraǵandy, Atyraý, Alma­ty oblys­tarynda jáne Alma­ty qala­­syn­da eken.

Mamandar ekpeden bas tart­qan­­dar­dyń sanynyń artýyn olar­dyń beıresmı aqparattarǵa kóbirek jú­gi­­ne­tindigimen baılanystyrady. «Qazir­gi kezde ata-analar densaýlyq saqtaý uıym­darynyń resmı aqparat kóz­derinen góri ın­ter­­net jeli­sin­degi durys emes, ıaǵnı osy máseleler boıynsha keńes berýge quzy­rettiligi joq adam­dardan estigen aqparat­tar­ǵa kóbi­rek se­ne­di. Sóıtip olarda ekpeden ke­ıingi ártúrli asqynýlardan qorqynyshpen qatar, belsendi ımmýndaý zııan degen sııaqty jańsaq pikirler qalyptasqan. Qazirgi zamanda aqparattyq keńistiktiń qol­je­timdiligi osyndaı teris áserin tıgi­zip tur. Al túsindirme jumys­tary jetkiliksiz dep aıta almaımyn. Tipti egý kabınetterindegi medı­­sına qyzmetkerleri pasıent­ter­ge juq­paly aýrýlarǵa qarsy egil­megen jaǵ­daı­da qan­daı zar­dap­tardyń bolatynyn egjeı-tegjeıli aıtady», deıdi Gúlmıra О́tepova.

Qoǵamdyq densaýlyq saq­taý ulttyq ortalyǵy Juq­pa­­ly aýrý­­­­lardyń aldyn alý depar­ta­men­ti­niń asa qaýipti ınfek­sııa­lardy tal­daý men monıto­rın­gi­leý jáne zerthanalardy damytý bóliminiń bas­shysy Ásem Kúmisbaeva bolsa jyl saıyn álemde 10,6 mln bala bes jasqa jetpeı qaıtys bolatynyn, olar­dyń 1,4 mln-y vaksınalaý kó­me­­gimen aldyn alýǵa bolatyn aýrý­­lar­dan kóz jumatynyn alǵa tar­tady. «Sońǵy júz jylda adamdar ekpe arqyly birqatar juqpaly aýrý­lardy baqylaýda ustap qana qoımaı, keıbirin múldem joıýǵa bolatynyn túsindi. Degenmen adamnyń ınfeksııalyq aýrýlarmen kúresi toq­taý­syz júrip jatyr. Halyqtyń shamamen 95 paıyzy vaksına alǵan kezde ujym­dyq ımmýnıtet qalyptasady. Egil­me­gen adam­dar ózderiniń ǵana emes, mańaıyn­daǵy­lar­dyń da juqpaly dertke shal­dy­ǵý yqtımaldyǵyn arttyrady», deıdi Á.Kúmisbaeva.

 Sapasy qatań qadaǵalanady

О́tken jyly depýtat B.Tileý­han­nyń: «Men vaksınaǵa qarsy emespin. Qoǵam tara­pynan vaksına sapasy, ony tasymaldaý, saqtaý, baqylaý, aqparattandyrý, egý kezeńderine qatysty syn jıi aıtylady. Men ony min­det­­teýge qarsymyn. Men de ba­lam­nyń aýrý bolǵanyn, aýrý taratqysh bolǵanyn qala­maı­­myn. Sondyqtan vaksına ekki­ze­min. Biraq «byt-shyt» vaksı­na­ny ekkizip, kóz al­dym­da mú­ge­dek qylatyn jaǵdaıǵa jol ber­giz­beı­min», degeni bar.

Al Gúlmıra О́tepova búgingi tańda respýblıka kóleminde vaksınalaýdan keıin múgedek bolǵan balalardyń joq ekenin aıtady. «Kez kelgen ekpeden keıin asqyný bolǵan jaǵdaıda shuǵyl túrde habarlama berilip, komıssııa ja­saq­talyp, jaǵdaı tekseriledi. Bas mem­lekettik sanıtarlyq dári­ger­diń buıryǵymen bekitilgen arna­ıy tekserý tártibi bar. Res­pýb­lıka kóleminde ımmýno­pro­fı­laktıkalyq egý jumys­ta­ry boıynsha ekpeden keıingi qolaısyz kórinisterge aı saıyn monıtorıng júr­gi­zilip otyrady. Statıstıkaǵa júginsek, osy jyldyń birinshi toqsanynda respýb­lıka kóleminde 20 jaǵdaı tirkelgen. Mu­nyń barlyǵy BSJ vaksınasynan ke­ıingi jergilikti patologııalyq ózge­ris­ter», deıdi ol.

Densaýlyq saqtaý mınıstr­li­gi­niń ókilderi ekpeden keıingi 2-3 kúnde adamdardyń 5%-ynda dene qyzýynyń kóterilýi, 10%-ynda aýyrsyný, ıneksııa ornynyń qyzarýy, isinýi sııaqty jeńil aýrý belgileri bolatynyn aıtady. «Aýyr janama áserler óte sırek kezdesedi. Mysaly, DDU-nyń keıbir málimetterinde polıomıelıtke qarsy vaksınany ekkennen keıin sal bolý jaǵdaıy tirkelýi múmkin ekeni aıtylady. Biraq ol eki, eki jarym mln balanyń bireýinde ǵana kezdesýi yqtımal. Onyń ózi balanyń ımmýnıtetiniń tómendigimen baılanystyrylady. Elimizde bul vaksına balaǵa 2 aıy­nan bastap 5 ret salynatyn edi, osyndaı qaýiptiń aldyn alý úshin 2013 jyldan bas­tap 12-15 aıynda 1 ret qana saly­natyn bolyp ózgertildi. Qalaı degenmen de, kóp jaǵdaıda aýyr janama áserler kezdeısoq sáı­kes­tik­ten týyndap jatady», deıdi N.Ázimbaeva.

Qazaqstanda ekpeniń tek obaǵa qarsy túri ǵana daıyndalady. О́zge­­si­niń bar­ly­ǵy Japonııa, Fran­sııa, Úndistan, Belgııa, AQSh, Reseı sııaqty elderden ákelinedi. Nurshaı Ázimbaeva ár pre­pa­rattyń sapasy men qaýipsizdigi qatań tekseriletinin aıtady. Ol: «Memlekettik tir­keý­de bol­maǵan preparatty egýge ruqsat joq. Al vaksına­lardy memlekettik tirkeý jumysyn Dá­ri­lik zattar men medı­sı­na­lyq buıymdardy saraptaý ult­tyq ortalyǵy arnaıy júr­giz­edi. Vak­­sı­nanyń sapasyn kúr­deli tekserýden ótkizý – kóp kezeńdi, kúrdeli pro­sess. Qazaq­standyq standarttar óte qatań jáne eýropalyq farmako­lo­gııa standarttaryna sáı­kes­­tendirilgen» dese, Gúlmıra О́te­pova vaksınanyń sapasy men qaýip­sizdigin qamtamasyz etý úshin preparattyń ár partııasyna min­detti túrde sertıfıkattaý júrgiziletinin aıtady.

Sondaı-aq ekpelerdi saqtaý men tasy­ma­ldaý da qatań baqy­laý­da. «Vak­sı­nalardy saqtaý men tasy­mal­daý­dyń arnaıy shartta­ry bar. Keıde osy talaptar durys saqtalmaǵan jaǵdaılar da kezdesedi. Mundaı kezde ekpe aınalymnan alynyp, joıylady. Al ondaı preparat adam aǵzasyna salynǵan bolsa eshqandaı keri áseri bolmaıdy, óıt­keni ol tek qa­sıetin joıǵan jaı eri­t­indi sııaq­ty bolyp qalady», deıdi N.Ázimbaeva.

  Ekpeden buryn medısınalyq tekserý júrgizý – mindetti

Quzyrly organ ókilderi pro­fı­­lak­tıkalyq egý júrgi­zer­den buryn dári­ger pasıentke medı­sınalyq tekserý júrgizýge min­detti ekenin aıtady. «Me­dısına qyzmetkeri balanyń ekpe alý­ǵa qarsy kórsetkishterin aldyn ala anyqtaýy tıis. Qajet bolǵan jaǵ­daı­da analızdik taldaý jáne basqa da medısınalyq tekserý júrgizýi kerek. Egý kabınetine barýdan buryn mindetti túrde dárigerdiń qabyldaýynda bolyp, ruqsat bergennen keıin ǵana ekpe salynady», deıdi Nurshaı Ázimbaeva.

Sondaı-aq ata-ana medı­sı­na­lyq qyzmetkerlerden ekpeler týra­ly tolyq aqparat alýǵa quqyly ekenin aıtqan Gúlmıra О́tepova: «Olar vaksı­na­laýdyń naqty merzimderi týra­­­ly, qan­daı ınfek­sııa­ǵa qarsy egý júr­gi­zi­letini, balany ekpeden keıingi baqylaý boıynsha tolyq aqparat ala alady. Sonymen qatar árbir ata-ana balasyna ekpe jasatar aldynda qandaı jaǵdaıda nemese qandaı sozylmaly aýrýlarǵa ekpe jasatýdy keıinge qaldyrý qajettigi týraly bilse ol da ar­tyq­­tyq etpeıdi. Bul da Den­saý­lyq saqtaý mınıstrliginiń №361 buı­ryǵymen bekitilgen», deıdi.

Onyń aıtýynsha, egiletin adamdy medısınalyq zerttep qaraý jaǵdaıynyń nasharlaýy boıynsha shaǵymdanǵan kezde ǵana júzege asady. Nemese aýrýdyń obektıvtik sım­ptomdary bolǵan kezde ǵana júr­­giziledi. «Negizinde balanyń ata-anasyna nemese zańdy ókiline ım­mýn­daýdan ke­ıin­gi yqtımal reaksııalar men qolaısyz kórsetkishter, egýden bas tartýdyń saldary týraly tolyq aqparat beriledi. Medısına qyz­metkeri egiletin balanyń ata-ana­­syna nemese onyń zańdy óki­li­ne ere­jege sáıkes bekitilgen saýalnama júr­gi­zedi. Osy sharalardy aıaq­ta­­ǵan­nan keıin dáriger ımmýndaýǵa qarsy kórsetilim bol­maǵan jaǵ­daı­da bala­nyń me­dı­sınalyq qu­ja­tyna egý júr­gizýge baıla­nys­­ty ruqsatty jáne pro­­fı­lak­­tıkalyq egýdi júrgizýge ata-ana­nyń kelisimin jazbasha túrde rá­sim­deı­di», deıdi bas maman.

Degenmen mınıstrlik ókilderi keı jaǵdaılarda ekpege kelgen bala­­lar­dyń densaýlyǵyn tolyq tek­­sermeý kezdesip jatatynyn teris­ke shyǵarmady. «Keıde medısına qyzmetkerleri aýrýdy der kezinde anyqtamastan ekpe jasap jatatyny ras. О́kinishke qaraı muny da kezdeısoq sáıkestikke jatqyzýǵa bolady. Osyndaı qa­te­likterdi boldyrmas úshin ekpe jumysyna tartylǵan bar­lyq medısına qyzmetkerlerin jyl saıyn daıyndyqtan ótki­ze­miz. Eger keleńsiz jaǵdaı anyq­tal­sa olar birden egý ju­my­­synan shettetilip, qaıta daıar­laý­­ǵa jiberiledi», deıdi Nurshaı Úısintaıqyzy.

Qalaı degenmen de bul máse­le­de qoǵam pikiri ekige jarylyp otyr. Tipti jaqynda ekpeni mindetteýge qar­sylyq tanytýshylar toby petı­sııa daıyndap ta úlgergen. Oǵan bir aptada 150 myńnan astam adam qol qoıypty. Al áleýmettik jeli­degi áleýmet pikirin baǵamdap qara­saq, kópshiligi juqpaly aýrýdan saq­taıtyn ekpeden emes, onyń durys salynbaýynan týyndaıtyn saldarynan qorqatyn kórinedi...