Rústem Qaıdarov - qaısar rýhty tulǵa

Iá, ónegeli ómirin ult mu­ra­tyna baǵyshtaǵan taǵy­lym­dy tulǵanyń mereıli bele­si sán-saltanatpen atalyp óter edi... Saıdyń serke tasyndaı sar­bazdar tizile sap quryp, áske­rı orkestr syrnaı sazyn qalyq­ta­typ, el aǵalary izgi shýaq qut­tyq­taýlaryn joldaǵan bul toı – kúlli qazaq quqyq qorǵaý salasynyń tomaǵaly toıy bolar edi-aý. Taǵdyr isine shara joq desek te, adam balasynyń armany taýsylǵan ba?! Kóńil kógine qattalǵan bul epızod bizdiń ǵana emes, osy salanyń shetinde júrgen talaı azamattyń oıyn mazalap, kóz aldyna elestegeni anyq. Sebebi ultqa qyzmet etýdiń úzdik úlgisin kórsetken Rústem Esimhanulynyń júrip ótken joly, áskerı ómirdiń aınasyna aınalǵysy kelgen árbir janǵa aınymas úlgi.

 О́mir ótkelderine zer salsaq, eńbek jolyn qarapaıym tergeý­shi­den bastaǵan ádilet general-maıory Ishki ister mınıstriniń birinshi orynbasaryna deıingi laýazymdy qyzmetterdi saty-satysymen alǵaýsyz atqarǵanyn kóre­miz. Zamanynda eńbektiń sha­ryǵynda shyń­dalǵan shymyr jigit júk tıeýshi, orman sharýa­shy­lyǵyn elektrmen ara­la­ýshy, tipti traktorshy da bolǵan. Ar­manǵa qanat qaqqan qaǵi­lez jan aqy­­ry óz salasyn jańylmaı ta­ýypty. Onyń esimi el aýzynan túspeıtin sebe­bi maman­­dy­ǵynan adamdyǵyn bıik qoı­­ǵan­­­dyǵynda bolar. Qaı bıikke shyq­sa da qarapaıym qalybynan jańyl­mapty. Qazaqstandyq polı­sııanyń qalyptasýy men damýyna, qylmyspen kúreske jáne qoǵamdyq tártipti saqtaýǵa qomaqty úles qosty. Elimizdiń ár túp­kirinde basshylyq laýazym­da laıyqty qyzmet atqaryp júr­gen quqyq qorǵaý júıesiniń qanshama býynyn tárbıelep shyǵardy. Qurmetti eńbek demalysynda júrse de qoǵamdyq ómirge belsene aralasyp, tártip saqshylarynyń jańa býynyn patrıottyq rýhta tárbıeleý, ur­p­aqtar sabaqtastyǵyn jalǵaý, isi­ne qajyr-qaıratyn arnady. Quqyqtyq qurylym ókilderine qataldyq qana tán degen qasań qaǵıdany baltalap, izgilik pen meıirim shýaǵy bolmasa, ustanǵan murat kemeline jetpeıtinin shákirt­teriniń boıyna sińirip ótti. Ulttyq tamyrdan ajyra­maı, Otanǵa adal qyzmet etýdi ómirlik maqsutyna balady. Temirdeı tártip tanym men túı­sikten bastaý alatynyn, názik­ti­gi joq júrekten batyldyq shyq­paı­tynyn shegelep aıtty.

General-maıor kezekti bir konferensııada sóılegen só­zin­­de: «Qazaq asqaq rýhty ha­lyq. Onyń jaýyngerlik tarı­hy tym tereńde jatyr. Muny urpaq bilýge tıis. Ata-ba­ba­la­rymyzdyń rýhy­nan kele jat­qan, otansúıgishtik qasıet bú­gin­gi urpaqtyń tamyryn­da da bar. Sony qalǵytyp almaý kerek. Uly Otan soǵy­syn­da Ke­ńes Odaǵynyń batyr­la­ry­nyń sany boıynsha qazaqtar aldyńǵy qatarda boldy. Iаǵnı biz. Bul degen – qazaq ja­ýynger ári batyr halyq degen belgi. Ultymyzǵa bergen bıik rýhtyń kúshi qazirde bizdiń bo­ıy­myzdan tabylyp, babalar ama­natyn jalǵastyrýymyz kerek. Máselen, otbasy degen – kishkentaı memleket. Biz sol memleketten patrıottardy tárbıelep shyǵarsaq ıgi. Qaı eldiń jastarynyń sanasy sergek, rýhy bıik bolsa, sol eldiń bolashaǵy jarqyn», depti. Otandy súıýdiń kórkem ónegesin kór­setken jan osyndaı jalyndy oılarymen jastardyń jige­rin janyp, janyna jalaý bola bildi.

 Rasynda da, qaı memlekettiń bolsyn aıbaryn aspandatyp, halyqtyń tynyshtyǵyn qorǵaýda eldiń ishki qaýipsizdigi mańyzdy ról atqarady. Aza­mat­tardyń quqyqtary joǵarǵy deńgeıde qorǵalyp, kez kelgen irili-usaqty quqyq buzýshylyqqa qarsy ymy­rasyz kúres júrgizilip, temirdeı tártip saqtalǵan jerde ǵana memleket ekonomıkasynyń abyroıy artyp, damýdyń jańa kezeńine senimdi qadam baspaq. Rústem Qaıdarov memleketimizdiń ishki qa­ýipsizdigi men tynyshtyǵy – tu­raqty damýdyń kepili eke­nin, sol sebepti de sala qyz­metkerlerin jan-jaqty qol­daý­dyń mańyzy zor ekenin bıik minbelerden kótergenin árip­testeri maqtanyshpen aıtady.

 General bolý ár soldattyń armany bolǵanymen, myńnyń biriniń ǵana mańdaıyna buıy­ra­tyn baq. Rústem Qaıdarov negizin qalap, on toǵyz jyl boıy basqarǵan «Generaldar keńe­si» birlestigi qaýipsizdik sala­syn­daǵy barlyq qury­lym­dar­ǵa baǵyt silteıtin, aqyl-keńesin beretin jolbasshy uıym boldy desek qatelespeımiz. Atalǵan qoǵamdyq birlestik TMD elderi boıynsha tuńǵysh ret bizdiń elimizde qurylyp, tatýlyq tamyrynyń tereńge tamyr jaıýyna sep boldy. Túbi bir baýyrlas halyqtardy da yntymaq pen birlikke uıystyrdy. Aqedil aǵanyń áriptesteri tilge tıek etkendeı, Máskeý tórindegi Ekinshi dúnıejúzilik soǵysqa arnalǵan memorıaldyq mýzeıde eki dúrkin Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyn alǵan Talǵat Bıgeldınov pen elimizdiń tuńǵysh Qorǵanys mınıstri bolǵan Keńes Odaǵynyń Baty­ry, Halyq Qaharmany Saǵadat Nurmaǵanbetov músin­de­­riniń tuǵyrǵa qonýyna uıytqy boldy. Surapyl soǵysta qaza tapqan jaýyngerlerdi eske alý sharalaryn uıymdastyryp, habarsyz ketken bozdaqtardy izdestirýge kúsh-jigerin jum­sa­dy. Bul eńbekteri úshin Reseı Federasııasy Senatynyń tóra­ǵa­sy V.Matvıenkonyń, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Al­ǵys hatyn aldy. Sol sekildi «Para­sat», «Qurmet», «Dostyq juldyzy», «Otanǵa qyzmeti úshin», «Eńbegi úshin» orden-medalderimen jáne Qazaqstan, Reseı, Ýkraına elderiniń otyzdan astam medalimen marapattaldy.

Aǵa týraly maqala ázirlep jat­­qa­nymyzdy aıtyp, elý tórt jyl ómir­lik serigi bol­ǵan ula­ǵat­ty ustaz Áımen Jeksem­baı­qyzyna habarlastyq. «Rústem Esimhanuly jar retinde, áke retinde qandaı adam edi?» degen suraǵymyzǵa apamyz kóńili bosap otyryp jaýap berdi.

– Turlaýy joq tirshilik kimge máńgi turaq bolǵan deısiń. Degenmen, bári dál bulaı bolady degen oı túsimizge de kirgen emes. «Seksen jasymdy dúrkiretip atap ótsek, kóńili jaqyn aza­mat­tardyń basyn qosyp, ótken kúnge esti esep bersek» dep aıtyp otyrýshy edi. Densaýlyǵy jaqsy edi. 70 jasynda «О́mir ótkelderi» dep atalatyn jınaǵy jaryq kórdi. Sol kitapta týǵan jerine, mamandyǵyna degen sheksiz mahabbaty áserli baıandalady. Otbasyna erekshe kóńil bóletin. Balalary dese janyn berýge daıar edi. Meni qamqor nıetpen alaqanǵa salyp aıalap ótti desem artyq aıtqandyǵym emes. Qınalǵan adamdy kórse kómektesýge beıil turatyn. Ár tańda ómirden ótken ata-baba jaqyndarynyń, abzal aza­mat­tar­dyń atyn qaldyrmaı atap quran baǵyshtaıtyn. Ár iske taza kó­ńil­men kirisetin. Aǵań halyqtyń perzenti edi ǵoı. Ol kisini halqy umytpaıdy, – dep tebirendi Áımen Jeksenbaıqyzy.

 Áımen apaı tilge tıek etkendeı, halyq óziniń aıaýly perzentin júreginde máńgi áldıleıtinine shúbá joq. Kúni keshe Semeı qalalyq polısııa basqarmasy mýzeıinen Rústem Qaı­darovqa arnalǵan burysh ashyldy. Onda ǵıbratty ǵumyr ıesiniń ómir izderinen syr shertetin estelikter toptastyrylǵan. О́mirden kóshse de, kóńilden óshpeıtin shuǵylaly sáýle qaldyryp, Alataý atanyń qushaǵynda máńgilikke damyl tapqan bekzat bolmys qazaq polı­sııasynyń myńdaǵan býynyna baǵdarsham bolary anyq. Sóz sońynda aǵamyzben qatar júrgen el aǵalarynyń izgishýaq kóńilden shyqqan shaǵyn estelikterin usynýdy jón kórdik.

Erkin MUSABAEV,

general-maıor:

– Keshe ǵana janymyzda júrgen, ómirge erke, ómirge qush­tar, eńbekqor, qoıǵan maq­sa­ty oryndalsa balasha qýanatyn aq­jarqyn, aýzyn ashsa júregi kórinetin azamat, búginde janymyzda joq. Senbeısiń, qı­maı­syń, qınalasyń. Amal joq. Rústem Esimhanulynyń ómiri kút­pegen, oılamaǵan jerden, eshbir sebepsiz kúrt úzildi. Ajal – bizdiń qatarymyzdan, bizdiń aramyzdan Rústemdi dál osylaı julyp alyp ketedi degen óńimiz túgil túsimizge de kirýi múmkin emes edi. Qazaqta taǵdyr degen te­reń uǵym bar, dosymyz, zamandasymyz, «Generaldar keńesi» degen uıymymyzdyń je­tek­shisi, serkesi general Rústem Esim­han­ulynyń taǵdyry osyndaı boldy.

«Generaldar keńesi» bir­les­tigi on toǵyz jyl ishinde qy­rýar jumystar atqardy. Birin­shiden, totalıtarlyq keńes óki­me­­tiniń tárbıesin alǵan, qatań tártip qandaryna sińgen zeınetker generaldar, keńes ókimeti taraǵannan soń abdyraǵan kúıde qaldy. Qarııa jasyndaǵy aq shashty azamattar na­ryq zamanyna beıimdelmegen edi, ózgerip jat­qan qundylyqtardy aýyr qa­byldaýǵa májbúr boldy. Osyn­daı qıyn kezeńde Rústem Esim­hanuly generaldardyń basyn qosyp, basyn qosyp qana qoımaı, jas memleket Qa­zaq­st­an Respýblıkasynyń ny­ǵa­ıyp kemeldenýine óz úles­te­rin qosýǵa ju­myl­dyra aldy. Qarýly kúshter, Ishki ister mınıs­tr­likteriniń, memleket qaýip­sizdigi, sot jáne prokýratýra ardagerleriniń mol jáne úlken tájirıbelerin búgingi kúnniń talabyna saı maqsattarǵa paıdalanýǵa jol ashty. Otanymyz, jas Qa­z­aq­stan Respýblıkasynyń der­bestigin nyǵaıtý jolynda qarý­ly kúshter men quqyq qorǵaý salasyndaǵy jáne arnaýly áskerı qyzmetkerlerdiń quqyqtaryn qorǵaý, sonymen qatar elimizdiń jalpy qaýipsizdigin qamtamasyz etý máseleleri jóninde tıisti memleket oryndaryna usynystar engizý jumystary atqa­ryl­dy. Uzaq jyldar el qorǵaý, qo­ǵam­dyq tártipti, zańdylyqty ny­ǵaıtý salasynda qyzmette bol­ǵan, qazirgi kezde zeınette júrgen azamattardyń saıası jáne qoǵamdyq oryndaryn anyqtap, múmkin bolǵan jaǵdaıda, olardyń quqyq­taryn qorǵaý jumystaryna kóp kóńil bólindi.

Baýyrymyz, áriptesimiz, dosy­myz – general maıor Rústem Esimhanuly Qaıda­rov­taı asyl azamatpen zamandas bolǵanymyzǵa, qatar júr­ge­ni­miz­ge, el úshin, halqymyz úshin azdy kópti sharýalardy birlese atqar­ǵanymyzǵa rızashylyq bil­di­­remiz.

Toqtar ÁÝBÁKIROV,

Halyq Qaharmany, Keńes Odaǵynyń Batyry:

– Parasat paıymy bıik, izgilikke ińkár, eli úshin eńbek etken Rústem Esimhanulyn joǵaltý bárimizge jeńil bolǵan joq. Ol kisiniń júrektegi sáýlesi jaryq bolatyn. Halqy úshin úlken qadamdarǵa bardy. Igi bastamalardyń basy-qasynda júrdi. Mundaı joldas, mundaı áke, mundaı azamat ómirde kóp kezdese bermeıdi. О́z isine jan dúnıesimen, bar bolmysymen berilgen jan edi. Táýelsizdik jyldary qyzmette qatar júr­dik. Bir úıde, kórshi turdyq. Aǵalyǵyn tanytyp, qamqor kóńilmen «Toqa, qandaı jaǵdaı? Ne bolyp jatyr? Qandaı kómek kerek?» dep suraıtyn. Aǵanyń izettiligine tańǵalatynmyn. Kisilik pen kishilikti, azamat­tyq­ty bárinen bıik qoıatyn. О́z ortasynda syıly, kez kelgen jerde sózi ótimdi, oıy ushqyr jannyń armany da bıik bolatyn. Ol arman halqynyń baqytty ómirimen úndesip jatty. Ár esikti ımenbeı ashyp, túrli túıtkildi máselelerdiń túıinin tarqatýǵa úles qosty. Ol kisini Premer- mınıstrden bastap bári qabyldaıtyn. Izin basqan inileri de qaıratker jannyń qasıetti jolyn jalǵaýǵa tıis. Bastaǵan isin sońyna deıin jetkizbeı tynbaıtyn general-maıor, qyzmet jolynda talaı taǵdyrǵa arasha boldy. Iz-túzsiz ketken qanshama maıdangerdiń jatqan jerlerin anyqtap, ur­pa­ǵymen qaýyshtyrdy. Bir­ne­­she jyl boıy daıyndap, «Qazaqstan generaldary» atty anyq­tamalyq-tanymdyq máni zor ensıklopedııa­ny shyǵardy. At­tary umytyla bastaǵan talaı generaldyń esimin qaıta jań­ǵyr­typ, saýaby mol is jasa­dy.

Eskendir HASANǴALIEV,

Qazaqstannyń halyq artısi, ánshi, kompozıtor:

– Rústem Esimhanuly týraly oıla­ǵan­da «Qaıran ómir bir qalpynda tur­maıdy, Qyzyǵyńdy keıde qaıǵy ur­laı­dy», deıtin óleń joldary eriksiz eske túsedi. Baqıǵa attanarynan az ýaqyt buryn bir kezdesýde maǵan «Eskendir-aý, ekeýmiz túıdeı qurdaspyz, seksen jyldyq ta taıap qalypty. Alla jazsa, sol kúndi bir tamasha qylyp ótkerermiz» dep edi. Amal neshik, ol kúnge jete almady. Rústem qaýipsizdik salasynyń mamany bola tura, ulttyń ónerin, mádenıetin erekshe qadirleıtinderdiń qatarynan bolatyn. О́ner adamdaryn óte jaqsy kóretin, til tabysyp, qaljyńdasyp júretin. Oıy oramdy, tili kórkem edi. Táýelsiz Qazaqstannyń quqyq qorǵaý salasynda onyń orny qandaı degen saýalǵa jaýap izdegen jan, suraǵyna tolymdy jaýap taba alady.

ALMATY