Suhbat • 19 Mamyr, 2020

Sal aýrýyna shaldyqqan balalarǵa qandaı jaǵdaı jasalǵan?

118 retkórsetildi

Elimizde 17 myńǵa jýyq bala serebraldy sal aýrýy dıag­nozymen tirkeýde tur. Memleket jyl saıyn 4 myńǵa jýyq balaǵa kómek berýge qaýqarly. Osy oraıda biz 200-ge jýyq balanyń áleýmettenýine úles qosqan «Teń múmkindikter álemi» qoǵamdyq birlestiginiń jetek­shisi, «Qazaqstannyń 100 jańa esimi» jobasynyń jeńim­pazy Nurgúl ULJEKOVAmen áńgimelesken edik.

– Sizdiń qoǵam ómirine belsene ara­la­sýy­ńyzǵa, joba bastaýyńyzǵa ne túrtki boldy?

– Men, mamandyǵym boıynsha sáýlet­shi­min. Qoǵamdyq ómirge aralasýyma otba­symdaǵy jaǵdaı sebep boldy. 2008 jyly egiz perzentterim dúnıege keldi. Ulyma serebraldy sal aýrýy degen dıagnoz qoıdy. Sodan beri ómirim túbegeıli ózgerdi. Balama erekshe kútim qajet bolǵan soń, jumystan shyǵýyma týra keldi. Ol kezde Almaty qalasynda turatynbyz. Ońaltý joldaryn, dıagnoz týraly aqparat izdeý bastaldy. Ár- túrli múmkindikterdi izdestirýge kiristik. Kúres áli kúnge deıin jalǵasýda...

Qazirgi jumysym erekshe qajettilikteri bar balalardyń sportpen aınalysýǵa múm­kindik berý, erekshe balalardy damytýmen tikeleı baılanysty. О́ıtkeni óz balamdy sportqa baýlý arqyly munyń qanshalyqty paıdaly ekenine kózim jetti. Alǵashynda balamdy dertinen jazyp alýǵa bolady dep úmittenetinmin. Alaıda serebraldy sal aýrýy tek túzetýge ǵana jatatynyn, túbegeı­li emdelmeıtinin túsindim. Bul jaǵdaıda eń bastysy – balańdy sol qalpynda qabyldaý.

Nur-Sultan qalasyna kóship kelgen soń «Qasıetti jol» qaıyrymdylyq qorynyń ońaltý ortalyǵyna kelip, Aınur Nurhojaeva degen keremet dárigermen tanystyq. Komandasyndaǵy bilikti mamandarmen keńesýge múmkindik aldyq. Solardyń ishinde buryn karatemen aınalysqan emdik dene- shynyqtyrý mamany boldy. Keńese kele, ońaltý emine karateny qosýdy uıǵardyq. Ol kezde balam 7 jasta edi. Ulymnyń da ábden qajyǵan shaǵy. Balamdy qınaǵym kelmedi, alaıda bul qajettilik edi. Qýanyshymyzǵa oraı, jattyǵýlar jaqsy nátıjesin berdi. Eń bastysy, emosıonaldy turǵyda paıdaly boldy. Ulym jattyǵýlardan jalyqpady, qaı­ta sportqa degen qyzyǵýshylyǵy arta tústi. Muny emdeý sharalary dep emes, sport retinde qabyldady. Reabılıtasııa aıaq­talǵan soń balamyzdyń jattyǵýyn jal­ǵastyrǵanyn qalap, sport úıirmelerin iz­destire bastadyq. Degenmen kóbi balam­dy qabyldaýdan bas tartty. Elimizde erek­she qajettiligi bar balalardyń sportpen shu­ǵyldanýǵa múmkindigi joq bolyp shyqty...

– Sport úıirmeleri balamdy qabyldaý­dan bas tartty dedińiz. Munyń sebebi nede dep oılaısyz?

– Balalarymyzdy úıirmege almaý sebebi – mamannyń bolmaýynan. Munyń sebebin izdeý barysynda elimizdegi birde-bir oqý ornynda adaptıvti sport boıynsha maman daıarlamaıtynyn bildik. Deneshynyqtyrý muǵalimderi bul pánnen beıhabar bolyp shyqty. Osylaısha,  qolǵa alǵan jobamyzǵa ke­shendi jumystar endi. Qazaqstanda adap­tıvti deneshynyqtyrýdy damytý má­sele­lerin sheshý mindetin jobamyzǵa qostyq. Orys, qazaq tilderinde oqytý ádistemesin daıyndap shyǵardyq. Aqparatty kóbine Reseı derekkózderinen aldyq. Shyny kerek, kórshiles elde 1996 jyldan bastap bul jeke pán retinde jeke kafedralarda oqy­tady eken.

Adaptıvti deneshynyqtyrýdyń basty sharty – balaǵa zaqym keltirmeý. Sondyqtan erekshe qajettiligi bar balalarmen jumys istegen, emdik deneshynyqtyrýdan habary bar maman qajet.

Múmkindigi shekteýli jandarǵa arnalǵan «Qaısar» sport klýbyna barǵanymda, jas ereksheligi eskerilip, ondaǵylar balanyń beıi­mine qaraıtynyn aıtty. Biz úshin, eń al­dymen, sporttyń emdeý tásili retinde qol­danylǵany mańyzdy edi. Álbette, ba­lamyzdyń keleshekte úlken sportqa bar­ǵa­nyn qalaımyz. Degenmen basynda bizge jalpy deneshynyqtyrý qajet boldy. Sodan balalary serebraldy sal aýrýymen týǵan ata-analar birigip, 2016 jyly qoǵamdyq birlestiktiń negizin qaladyq. «Teń múmkindikter álemi» dep atalatyn birlestiktiń alǵashqy mıssııasy – adaptıvti deneshynyqtyrý men sport seksııalaryn ashý. Qarjylyq múmkindigimiz shekteýli edi. Sondyqtan jattyǵý ótkizetin oryn iz­destirýge kiristik. Mahambet О́temisuly atyndaǵy oqýshylar saraıymen kelisip, balamdy karatege baýlyǵan alǵashqy bapkerdi jattyǵý júrgizýge shaqyrttyq.

– Alǵashqy qadamdaryńyz qalaı boldy?

– 2016 jyly sporttyq úıirmemiz jumy­syn bastap, jattyqtyrýshyǵa jalaqyny ózi­miz tóledik. Árbir ata-ana aıyna 2500-3000 teńgeden berdi. Odan keıin basqa ata-analar qatarymyzdy tolyqtyra bastady. Áleýmettik seriktester izdestirýge kóshtik. «Space Fitness» ortalyǵy kómekke daıyn eke­nin aıtyp, jattyǵý alańyn usyndy. Aptasyna 2 ret basseınge kelýge ruqsat berdi. Bul óte tıimdi usynys boldy. О́ıtkeni 1 júzý sabaǵynyń ózi 3000 teńge turatyn. Al biz solardyń arqasynda aıyna 3000 teń­ge tóledik. Onyń ústine balalarǵa toppen ju­mys istegen qyzyǵyraq edi. Osylaısha, ju­mysymyz bastaldy.

Sodan, seriktesterge qosa demeýshiler taptyq. 2017 jyly «Salamatty bolashaq» áleýmettik jobasyn bastadyq. Sol jyly tanystyrylymyn jasap, qalada basqa úıirmeler ashyp, sport túrlerin kóbeıtkimiz keldi. 100-ge jýyq ata-anamen jumys isteı­tinbiz, birte-birte kezek paıda boldy. Sondyqtan demeýshiler qajet boldy. Ákimdikterge, úlken kompanııalarǵa baryp, jobamyz týraly habardar ettik. «Asyl bala» qorynyń basshysy bizdi qol­daý­ǵa kelisimin berdi. Nur Otan partııasy, «Astana Banki» AQ, Nur-Sultan qalasynyń ákim­digimen birge «Astana rýhy myqty adamdar qalasy» jobasy aıasynda Oqýshylar saraıynda taǵy 2 úıirme ashyldy. Sol kezde aýla klýbtary da kómekke keldi. «Zamandas» klýbynda ınklıýzıvti horeografııa úıirmesi iske kiristi. Qazirgi tańda jobamyz «Samruk-KazynaTrust» áleýmettik jobalardy damytý qorynyń qoldaýyna ıe.

Aıta keteıin, «Samruk-KazynaTrust» áleýmettik jobalardy damytý qorymen kelisimder uzaq júrgizildi. Arnaıy maman joq ekenin dáleldeýimiz qajet boldy. Mınıstr­likterden ony rastaıtyn aqparat jınadyq. Álbette, mınıstrlikter mundaı máselelerdi kórsetýge birden kelispedi. Bul da isti biraz tejedi. 2018 jyly oıymyzdy iske asyrýǵa qol jetkizdik. L.N.Gýmılev atyn­daǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti Dene­shy­nyqtyrý jáne sport kafedrasymen jumys isteı bastadyq.

2019 jyly alǵashqy oqýlyq jaryq kórdi. Oǵan qosa ýnıversıtet oqytýshylarynyń teorııalyq bilimi men bapkerlerdiń tájirı­besine súıenip, 6 adaptıvti sport túrinen deneshynyqtyrý baǵdarlamalaryn daıyn­dadyq. Bul da elimizdegi mamandar daıarlaý salasyndaǵy tarıhı sát desek bolady. О́tken jyly alǵashqy halyqaralyq ǵylymı-tá­jirıbelik konferensııa uıym­dastyryp, osy salaǵa qatysy bar mamandar bas qosty. Respýblıkamyzdyń túk­pir-túkpirinen, shetelden mamandar sha­qyrýǵa Bilim jáne ǵylym, Eńbek jáne ha­lyqty áleýmettik qorǵaý, Má­denıet jáne sport mınıstrlikteri atsalys­ty. Birik­ken jumystyń nátıjesinde 300-ge jýyq qatysýshy jınaldy. Halyqaralyq sarapshylar tájirıbelerimen bólisip, qazaq­standyq jas mamandar óz jumystaryn kór­setýge múmkindik aldy. Bul konferensııa úlken tájirıbe alańyna aınaldy. Sonyń ná­tıjesinde elimizdegi bul salada jaqsy damyp kele jatqan, belsendi aımaqtardy anyqtap, seriktesterimizdi naqtyladyq.

– Búginde qansha balamen jumys júrgizilýde?

– Qazir Nur-Sultan qalasynda sport­tyń 7 túri boıynsha úıirmeler jumys isteıdi: adaptıvti karate, júzý, taekvondo, golbol (zaǵıptar fýtboly), bochcha, ınklıýzıvti horeografııa. Jaqynda erekshe qajettiligi bar balalarǵa arnalǵan sporttyq baǵdarlaý úıirmesi ashyldy. Úıirmelerge qatysýshylar sany 200-ge jetti. Al qoldaýshylarymyzdyń qataryna «MYD Production» JShS qosyldy. Olar 2017 jyly jattyqtyrýshylardyń biliktiligin arttyrýǵa jol ashqan edi. Jumys josparymyzben tanysqan soń, resmı seriktesterimizge aınaldy. Seriktester men qoldaýshylarsyz búgingideı jetistikterge jetpegen bolar edik.

– Respýblıkamyzdyń basqa aımaq­taryn adaptıvti deneshynyqtyrýmen ta­nystyrý josparyńyzda bar ma?

– Álbette, jobamyzdy «Samruk-KazynaTrust» áleýmettik jobalardy damytý qorynyń qoldaýymen basqa da aımaq-t­ar­da ashqymyz keledi. Ázirge 4 qalaǵa ne­giz­­dep qanatqaqty jobamyzdy daıyndap qoıdyq. Qazir Pavlodar qalasynda adaptıvti júzý úıirmesi jumys istep jatyr. Nur Otan partııasy men Pavlodar oblysy ákimdigi kómekke keldi. Memleket tarapynan qabyldanǵan «Kedergisiz keleshek» sport baǵdarlamasy bizdiń «Salamatty bolashaq» jobamyzben ushtasady. Ekeýi de múmkindigi shekteýli jan­dardyń áleýmettenýi men ómir sapasyn jaqsartýdy basty maqsat sanaıdy.

Pavlodar oblysyndaǵy jumysymyz basqa da oblystarda da jalǵastyrýǵa bolatynyn kórsetti. О́ıtkeni basqa aımaqtaǵylar da óz oılaryn aıtyp, ótinishterin bildirip habar­lasýda. Endi kúzde jumysqa kirissek dep otyrmyz. 5 qalada 500-ge jýyq balany qol­daý josparda bar. Bizdiń tájirıbemiz ákim­dikterge de úlgi bolsa deımin. Adaptıvti deneshynyqtyrýdyń múmkindigi shekteýli bala­lar­dyń áleýmettenýine jol ashatynyn kór­setkimiz keledi.

– Sporttyń múmkindigi shekteýli ba­lalardyń damýyna tıgizetin paıdasy týraly aıtyp ketseńiz.

– Sportqa baýlý arqyly balalardy tártipke, ózin ózi baqylaýǵa beıimdeımiz. Ol balanyń ózin ózi baǵalaýyn da jaqsartady. Keleshekte sheshim qabyldaıtyn jaýapty kezeńder keledi. Biz soǵan daıyn, jaýapty, ózine senimdi adamdy daıarlaýymyz kerek. Al sportta jetken jetistikteri balalarymyzdy yntalandyryp, ózderine degen senimdiligin arttyrady. Sportpen aınalysqaly olardyń qurdastarymen qatynasy da ózgerdi. Emo­sıonaldy turǵyda da paıdaly boldy. «Sa­lamatty bolashaq» baǵdarlamasy bizdiń ǵana balalarymyzdyń densaýlyǵymen shektelmeı, halyqqa múmkindigi shekteýli adamdardy qoǵamnyń tolyq bóligi retinde qarap, bólip-jarmaýdy úıretedi dep senemiz.

– «Qazaqstannyń 100 jańa esimi» jobasyna qatysýyńyzǵa ne sebep boldy?

– «100 esim» jobasyna qatysýym tosynnan boldy. Qurbym meniń atymnan ótinish bildiripti. Men, álbette, dosymnyń maǵan senip, qoldaǵanyna qýandym. О́ıtkeni qoǵamdyq ómirdegi adamdar úshin dostaryń men otbasyńnyń qoldaýy óte mańyzdy. Bul jobaǵa qatysqanyma qýanyshtymyn. Kóptegen adammen tanysyp, ártúrli salanyń úzdikterimen oı bólisýge múmkindik aldym. Joba arqyly bizdiń jumysymyzdy keńinen dáripteýge jol ashyldy. Erekshe qajettiligi bar balalar sportpen aınalysqannan lázzat alatynyn jetkizgim keldi. Bálkim, aımaqtaǵy jattyqtyrýshylar muny estip, iske kiriser, al ata-analardyń boıynda úmit paıda bolar. Jergilikti basqarý organdary muny áleýmettik qoldaýdyń bir baǵyty retinde qoldansa deımin. Balalarǵa medısınalyq reabılıtasııa emes, áleýmettik adaptasııa men abılıtasııa da mańyzdy. Bul otbasynyń da ómir sapasyn arttyrady.

Bizge keletin ata-analarmen maqtanaty­nym­dy aıtyp ótkim keledi. Olar balasy úshin bárine daıyn. Olar karantın kezinde de balalarymen onlaın jumys istep, birge jat­­tyǵady. Barlyǵymyz úlken otbasyna aınal­dyq. Sol sebepti bizdiń asyl armanymyz úlken asýlardy eńserýge kúsh beredi dep senemin.

Balaǵa toppen jumystyń mańyzdy eke­nin de aıtqym keledi. Álbette, bul – tek meniń oıym. Alaıda men osy joldy júrip óttim. Balam 11-de. Qazir orta mektepke ba­rady. Onyń sportpen aınalysýy ózine senimdiligin arttyrdy. Birinshi synypta arnaıy kómekshi muǵalimniń qoldaýyn qajet etse, úıirmege qatysqan 1 jyldan keıin mekteptegi kómekshi muǵalimnen ózi bas tartty. Bul onyń ómirindegi alǵashqy jeke sheshimi boldy. Sondyqtan balanyń densaýlyǵy men emosıonaldy jaı-kúıine sporttyń áseri kóp. Muny elimizdegi ár otbasy estip, ár aımaq nazarǵa alsa deımiz.

 1

Áńgimelesken

Svetlana ǴALYMJANQYZY,

«Egemen Qazaqstan»

Sońǵy jańalyqtar

Aqmolada joldar jóndeledi

Aımaqtar • Búgin, 09:12

Esilde 45 otbasy baspanaly bolady

Aımaqtar • Búgin, 09:10

«Qazarhıv» basqarmasy qajet

Rýhanııat • Búgin, 08:10

Kaka «Qaıratpen» birge

Sport • Búgin, 08:04

Mamyq-maýsym

Rýhanııat • Búgin, 07:57

Zańdy qaıta qaraý kerek

Saıasat • Búgin, 07:48

Mańyzdy sheshim

Pikir • Búgin, 07:43

Úńgir (úshtaǵan)

Ádebıet • Búgin, 07:17

«Oqyǵan azamattyń» derti...

Ádebıet • Búgin, 07:15

Zulmattyń zardaby aýyr tıdi

Tarıh • Búgin, 07:10

Tarıhtyń taǵylymyna taǵzym

Tarıh • Búgin, 07:07

Endi sol zulmattar qaıtalanbasyn!

Pikir • Búgin, 07:00

Tramp býnkerge tyǵyldy

Álem • Búgin, 06:57

Temirtaýda qazaq baspasózi joq

Qoǵam • Búgin, 06:54

Ár aýyl­dyń óz «Groz­nyıy» bolǵan

Rýhanııat • Búgin, 06:50

Syrdaǵy egin sýsyz qalýy múmkin

Ekologııa • Búgin, 06:48

Uqsas jańalyqtar