Qoǵam • 19 Mamyr, 2020

Aýyldy kooperatıv qutqara ma?

92 retkórsetildi

Búgingi tańda elimizde 1 mln 700 myńǵa jýyq qosalqy sharýashylyq bar. Aýyl halqyn ǵana emes, qala halqyn da aýylsharýashylyq ónimimen qamtyp otyrǵanyna qaramastan, olardyń ónimi saýda oryndarynda resmı túrde satylmaıdy, óńdeýshi kásiporyndarǵa jetkizilmeıdi. Memleketke 1 tıyn da salyq tólenbeıdi. Qosalqy sharýa­shylyqta jumys isteıtinder áleýmettik jaǵynan da qorǵal­maǵan. Buǵan Memleket basshysy Q.Toqaev ta nazar aýdaryp, Úkimetke aýyldaǵy kooperasııany damytýdy tapsyrǵany belgili.

Sýretti túsirgen Erlan Omar, EQ

Jýyrda «Ulttyq agrarlyq ǵylymı-bilim berý ortalyǵy» KeAQ basqarma tóraǵasy Tóleýtaı̆ Raqymbekov onlaın rejimde brıfıng ótkizip, Prezıdenttiń osy tapsyrmasyna baılanysty jáne basqa da máselelerge qatysty jýrnalısterdiń saýalyna jaýap berdi.

– Qosalqy sharýashylyq degenimiz – aýyldaǵy úı men mańa­ıyndaǵy baý-baqshasy, qora-qopsysy. Bir úıde erli-zaıypty adamdar bolady desek, eń azy 2 jarym mıllıon adam osyndaı otbasylyq sharýashylyq­pen aınalysady. Bul aýyldyq jer­degi 7 jarym mıllıon halyqtyń jartysyna jýyǵy. Osy otbasylyq sharýashylyqtar elimizdegi aýyl­sharýa­shylyq salasyndaǵy ónimniń 50 paıyzǵa jýyǵyn óndirip otyr.  Atap aıtqanda, et-sút óniminiń – 70 paıyzy, kókónistiń – 80 pa­ıyzdan artyǵy, kartoptyń – 90 paıyzdan artyǵy solardyń úlesin­de. Bul óte úlken kórsetkish. Zań­da agroóndirýshiler retinde zańdy tulǵalar men sharýa qojalyq­tary belgilengen. Menińshe, úshinshi top retinde otbasylyq sharýashylyqtar aıqyndalýy kerek, olar týraly qazir­gi zańda eshteńe aıtylmaǵan. Biz sony eskerip otbasylyq sharýa­shy­lyqtarǵa memlekettik qoldaý kórsetsek, salanyń qarqyndy damýy­­na yqpal eter edik, – dedi ol.

Onyń pikirinshe, fermerler Qazaqstanda óndiriletin dástúrli agrarlyq ónimmen ishki naryqty tolyq qamtamasyz etip qana qoımaı, eksportqa da shyǵara alady. Durys jolǵa qoıylsa, agrarlyq sektorda jylyna 40-50 mlrd dollardyń ónimin eksporttaýǵa múmkindik bar.

– Keıbir shalǵaı aýyldarda jumyssyzdardyń úlesi 90 paıyzǵa de­ıin jetedi. Aýyldaǵy negizgi ju­mys isteıtin adamdar – mektep mu­­ǵalim­deri, ákimdik qyzmetkerleri, po­lı­­seıler, medısına qyzmetkerleri jáne mádenıet úıleriniń mamandary, sharýa qojalyqtaryn­daǵy adam­dar. Qalǵan halyqtyń bári jumys­syz. Olar memleketten eshqan­daı kómek almaı-aq, óziniń jeke sharýa­shylyǵyn dóńgeletip, tabys taýyp, otbasyn asyrap otyr. Is júzinde jumyssyz sanalady. Eger kooperatıvter quryp, osy adamdardyń kelisimshart negizinde ónimin kooperatıvke tapsyrýyna jaǵdaı jasalsa, olardy jumyssyzdardyń, ózin ózi jumyspen qamtyǵandardyń sanatynan shyǵarýǵa bolady. Ekinshiden, kooperatıvke ónimin ótkizýshiden zań boıynsha salyqqa kirisiniń 10 paıyzy ustalady. Joǵaryda aıtylǵan 1 700 myń sharýashylyq meniń esebimshe jylyna 204 mlrd teńgeden artyq salyq tóleı alady. Salystyrý úshin aıtaıyn, qazir qazaqstandaǵy búkil aýyl sharýashylyq salasynan túsetin salyq 50 mlrd teńge. Máse­le halyqtan salyq jınap alýda emes. Olar bul kirisiniń bir bóli­gin Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınet­aqy qoryna, Memlekettik áleý­met­tik saqtandyrý qoryna jáne medı­sınalyq saqtandyrý qoryna aýda­rar edi. Bul ózin ózi jumyspen qamtýshylarǵa qatysty ózekti problema, oǵan qosa ber rettik áleýmettik tólemniń de qajeti bolmaıdy, – dedi T.Raqymbekov.

Salyqtan túsken qarjynyń qalǵan bóligin, ıaǵnı 100 mlrd teńgeni jer­gilikti aýyldyq okrýg­terdiń ákim­digine aýdarǵan jón. «Tórtinshi deńgeı bıýdjetin» qalyptastyrýǵa bul úlken kómek. 100 mlrd teńgeni eldegi 2 myń 300 aýyldyq okrýgke bólse, ortasha eseppen jylyna shamamen 45 mln teńgeden aınalady. Bir jaǵynan, bul ákimniń atqarǵan jumysynan da habar beretin kór­setkish bolady. Salyqtyń kóbirek túsýine jaǵdaı jasaǵan, sol qarjyǵa aýylda balalar alańyn nemese basqa da nysan saldyrǵan ákimdi jergilikti halyq ta qoldaıdy.

T.Raqymbekov aıtqandaı, jalpy agrarlyq salaǵa tán úlken prob­lemanyń biri – ınfraqurylym­nyń joqtyǵy. О́nimdi sharýalar­dan satyp alý, saqtaý, dúken sóre­lerine nemese qaıta óńdeý kásip­oryndaryna jet­kizý júıesi qa­lyp­taspaǵan. Janar-jaǵarmaı, tyńaıt­­qysh, qosym­sha saı­man jet­kizý, bilimmen qamtý jumys­tary qaras­tyrylmaǵan. Koope­ra­tıvter osy júıeni qalyptastyra alady. 

– Nesıelendirýdiń ózin kooperatıv arqyly jasaýǵa bolady. «Aýyl­sharýashylyq kooperatıvteri týraly» Zańda nesıelendirý kórsetilgen, biraq nesıelendirý prosedýralary týraly zańdar joq. Prezıdent aıt­qandaı, «Egistik dalasynan – dúken sóresine deıin» ónim jetkize­tin, basqa da artyqshylyqtary bar koo­peratıvterdi qanatqaqty joba retinde birneshe aýdanda bastaý kerek. Onyń tıimdi jaqtary, artyqshylyqtary baıqalǵannan keıin halyqtyń ózi ári qaraı kooperatıvke birigýge tyrysady, – dedi Ulttyq agrarlyq ǵylymı-bilim berý ortalyǵynyń basshysy.

Kooperatıvter jelisin uıym­das­tyrý, nasıhattaý, halyqqa túsindirý jumysyn memleket qolǵa alýǵa tıis.

Búgingi tańda aýyl mańyndaǵy jaıylymdyq nemese egistik jer­ler­di iri sharýashylyqtar alyp qoıǵan­dyqtan, keıbir aýyldarda qosal­qy sharýashylyq ıeleri azǵantaı malyn baǵatyn jer tappaı, qysylyp qalǵany jasyryn emes.

– 2015 jyly qabyldanǵan «Jaıy­lymdyq jerler týraly» zańda jergilikti atqarýshy organdar eldi mekenderdiń mańyndaǵy jerdi qoǵam malyna jaıýǵa berýge tıis ekeni aı­tylǵan bolatyn. Bir ókinishtisi, keıingi qabyldanǵan basqa zańdarǵa ózgeris engizilip, ol jerlerdi naryq baǵasymen sa­typ alýǵa tıis boldy. Bálenbaı mıl­lıard turatyn jerdi iri sharýalardan satyp alyp, jergilikti halyqqa berýge ákimdiktiń qarjysy joq, – dedi spıker.

Alaıda kooperatıv jelilerin qurý bul problemany da sheshýge jol ashady. Kooperatıvter otba­sylyq sharýashylyqtardyń malyn qosyp, aýyldan qashyqtaǵy bos jaıylymdarǵa aparyp baǵýdy uıym­dastyra alady. Aýyldyń irgesinde jaıylym joq eken dep, halyqty mal­syz qalatyn jaǵdaıǵa jetkizýge bolmaıdy.

Sońǵy jańalyqtar

Kaka «Qaıratpen» birge

Fýtbol • Búgin, 08:04

Mamyq-maýsym

Rýhanııat • Búgin, 07:57

Zańdy qaıta qaraý kerek

Saıasat • Búgin, 07:48

Mańyzdy sheshim

Pikir • Búgin, 07:43

«Qazarhıv» basqarmasy qajet

Rýhanııat • Búgin, 07:41

Úńgir (úshtaǵan)

Ádebıet • Búgin, 07:17

«Oqyǵan azamattyń» derti...

Ádebıet • Búgin, 07:15

Zulmattyń zardaby aýyr tıdi

Tarıh • Búgin, 07:10

Tarıhtyń taǵylymyna taǵzym

Tarıh • Búgin, 07:07

Endi sol zulmattar qaıtalanbasyn!

Pikir • Búgin, 07:00

Tramp býnkerge tyǵyldy

Álem • Búgin, 06:57

Temirtaýda qazaq baspasózi joq

Qoǵam • Búgin, 06:54

Ár aýyl­dyń óz «Groz­nyıy» bolǵan

Rýhanııat • Búgin, 06:50

Táýelsizdik – eń qymbat qundylyq

Saıasat • Búgin, 06:50

Syrdaǵy egin sýsyz qalýy múmkin

Ekologııa • Búgin, 06:48

Maýsym shildede jalǵasady

Sport • Búgin, 06:40

Jarys sátsiz bastaldy

Tennıs • Búgin, 06:40

Uqsas jańalyqtar