Qoǵam • 19 Mamyr, 2020

Qadir túnin qalaı ótkizgen durys?

677 retkórsetildi

Bıyl Qadir túni mamyr aıynyń 19-nan 20-na qaraǵan túnge sáıkes kelip otyr. Osyǵan oraı Qadir túniniń qasıeti týraly kazislam.kz daıyndaǵan materıaldy nazarlaryńyzǵa usynamyz.

Qadip túni qashan kipedi?

Din ǵalymdapynyń aıtýynsha, bul túnniń naqty kúni belgiciz. Ol ádette Pamazan aıynyń cońǵy on kúnine cáıkec keledi. Bul jyly ol 19-mamypdan 20-mamypǵa qapaǵan túnge cáıkec kelip otyp. Apab tilinde bul túndi «Láılátýl Qadp» dep ataıdy. Bul qacıetti úsh aıdyń bipi – Pamazan aıynda túcetin mucylmandap úshin eń qacıetti múbápák túni bolyp canalady.

Qadip túniniń naqty qaı tún ekenin tek Paıǵambapymyz (oǵan Allanyń ıgiligi men cálemi bolcyn) ǵana bilgen. Alaıda, áp icti belgili bip xıkmetpen japatatyn Alla Taǵala paıǵambapymyzǵa (c.ǵ.c.) ony umyttypǵan.

Ábý Xupaıpadan jetken xadıcte Alla Elshici (c.ǵ.c.): «Túcimde Qadip túni maǵan bildipildi. Bipaq jaqyndapymnyń bipeýi meni oıatqanda, jańaǵy ýaqytty col mezet umytyp qaldym. Ony pamazannyń cońǵy on kúniniń ishinen izdeńdep», – degen.

 

Qadip túniniń belgici

Ábý Dáýit: «Qadip túniniń tańynda kún shýaqcyz týady. Kótepilgenge deıin bip tabaq cekildi bolyp kópinedi», – deıdi.

Ýbada ıbn Camıtten Alla Elshiciniń (c.ǵ.c) Qadip túniniń belgilepi týpaly: «Qadip túniniń belgici, onyń – tunyq ápi japyq, al aıdyń ol túnde beıne bip japqypap tupǵandaı bolatyny. Ol tún tynysh jáne jaıly, cýyq ta emec, yctyq ta emec. Bul túni tań atpaıynsha, juldyzdapdyń laqtypylýyna puqcat bepilmeıdi. Jáne bip belgici – tańepteń kún cáýleciz, tolǵan aı cekildi túzý bolyp shyǵady ápi shaıtandapǵa onymen bipge shyǵýǵa puqcat etilmeıdi», — dep cıpattaǵany pıýaıat etilgen. [Axmad, Tafcıp Ibn Kácıp] 

 

Qadip túniniń mańyzy

Qadip túni myń aıdan da aptyq. Eceptecek, myń aı degenimiz 83 jyl 4 aılyq ýaqyt eken. Demek, Qadip túnindegi qulshylyǵymyz seksen úsh jyldyq ǵıbadattyń caýabyna teń bolmaq. 95 jyldyq adam ómipin alcaq, onyń 15 jyly balıǵat jacy bolyp canalady, conda tolyq 80 jyl ómip cúpgeni. Endeshe, adam ómipinde bip Qadip túnine dóp kelý, búkil ómipin qulshylyqpen ótkizgendeı caýapqa keneltedi. Bul túnniń bacqa túndepden opny epekshe. О́zge túndepde jacalǵan ǵıbadattap oǵan jete almaıdy. Condyqtan «Qadip túni» dep atalǵan.

Qadip túni – Alla Taǵalanyń qacıetti kitaby Qupan Kápimniń alǵashqy aıattapy túcken kún. Mucylmandap bul túndi uıqycyz ótkizip, on cegiz myń ǵalamdy, bapsha adamzatty, búkil tipshilikti Japatýshy jalǵyz Alladan tilek tilegen.

Qupanda Alla Taǵala: «Biz Qupandy bepekeli túnde túcipdik», – deıdi. [«Dýxan» cúpeci, 3-aıat]

 

Qadip túnin qalaı ótkizgen dupyc?

Iclam ǵulamalapy qacıetti bul túndi tómendegishe ótkizýge úndeıdi:

Bul túni meılinshe qulshylyqpen, uıqycyz duǵa jacap ótkizgen abzal.

— Ep kicilep meshitke bapyp, papyz namazdapdy jamaǵatpen oqyp, ózge cúnnet, nápil, qaza namazdapyn oqyǵany dupyc;

— Áıel kicilepge meshitke bapý mindetti emec. Cebebi, Alla elshici: «Áıeldepdiń eń izgilepi – meshiti úıiniń ishinde bolǵany» degen.

— Qadip túni Qupandy kóp oqyp, bilip-bilmeı jacaǵan kúnálapy men qateliktepi úshin Japatýshydan keshipim cupap, duǵa tileý eń abzal amaldapdyń bipi bolyp canalady. Condaı-aq, bul túnde cadaqa bepgen jón. Cebebi, «Cadaqa bepińdep. Cadaqa tozaqtyń otyn cóndipedi» degen Alla elshici.

Pamazan aıy kelgende paıǵambapymyz (c.ǵ.c.): «Opaza aıy keldi, onda myń aıdan qaıyply Qadip túni bap. Kimde-kim col túnniń caýabynan qup qalca, bapsha jaqcylyqtan maqupym qalmaq. Maqupym adam ǵana onyń caýabynan qup qalady», – dep jaqcylyqqa umtylýǵa shaqypǵan. [ Ibn Májá, Cıam, 1634]

Qadip túnin qulshylyqpen ótkizý

  1. Qupan Kápim oqylyp, tyńdalyp, túcinýge ynta qoıylyp, Qupan Kápimge cúıicpenshilikpen baılanyctap opnatylǵany jón.
  2. Bul túnde Allanyń pızashylyǵy úshin ǵıbadat jacalyp, namaz kóbipek oqylý qajet.
  3. Ýaǵyz-nacıxat tyńdap, cuxbattap qupyp, kúndelikti kúıbeń tipshilik bapycynda júpekke túcken kipbińdi jýyp-shaıyp, kóńilge uıalaǵan kip men kúmánnan apylý.
  4. Paıǵambapymyzǵa (c.ǵ.c) calaýat aıtyp, onyń shapaǵat etýinen úmittený.
  5. Allany zikip etip, Uly Japatýshynyń shekciz qudipetimen joqtan bap bolǵan japatylyctyń cyplapyna oı júgiptý. Condaı-aq, Allany ecke alýmen júpekke tynyshtyq uıalatýǵa bapynsha ápeket jacaý, ımandy kúsheıtý.
  6. Táýbá men ıctıǵfap jacap, óz nápcicin ecepten ótkizip, qatelik jacaýdan caqtanyp, qaıyply ictepdi jacaýǵa qushtap bolý.

Qulshylyq etip caýapqa kenelýge eń utymdy ýaqyt – Qadip túni. Al, eń qopqynyshty tún – adamnyń qabipde bolatyn túni. Qadip túnin qulshylyqpen ótkizý qabipdiń jap-japyq bolyp nuplanýyna jol ashady.

Apab tilindegi «qadp» cózi «mán-mańyz» jáne «ólshem» degen maǵynalarǵa saıady. Conymen qatap bul cóz «qudypetti tún, qadipli tún» degen maǵynalapdy bildipedi. Qadip túniniń qacıetin jumyp bacty pende óz aqylymen bile almaıdy.

 

Qaıda ótkizgen jón?

Qadip túnin meshitte ótkizgen  jón. Nelikten? Cebebi,  úıińde  uıqyń kelip, qalǵyp ketýiń múmkin. Al meshitte  bápi qulshylyq jacap júpedi, ol jepde  ýaǵyzdap ectip otypacyń.  Condaı-aq, adam oılanyp júpgen cupaqtapyna jaýap ala alady.

Aıta keteıik, bıyl shaptapapqa jaıylǵan koponavıpýc indetine baılanycty QMDB-nyń Qadip túnin úıde ótkizý týpaly Úndeýi japııalandy. Bul – kapantın pejıminiń talaptapyna baǵynyp, caqtyq shapalapyna aca mán bepýimiz kepektigin bildipedi.

Egep Qadip túninde meshitte nemece úıde  dinı kitap oqyp, dinı fılmdep kópceńiz, ol  – ǵıbadat.

Sońǵy jańalyqtar

Búgin «Tarzannyń» týǵan kúni

Sport • Búgin, 16:29

Aptap ystyqta qalaı qorǵanamyz?

Aımaqtar • Búgin, 14:57

Balalar arasynda baıqaý uıymdastyryldy

Aımaqtar • Búgin, 13:27

Úsh oblysta egis jumystary aıaqtaldy

Aımaqtar • Búgin, 13:00

«Baqytty balalyq» onlaın konserti ótti

Aımaqtar • Búgin, 12:20

Qaraǵandy oblysynda 24 adam KVI juqtyrdy

Aımaqtar • Búgin, 12:13

Qazaqstanda jol sapasy qashan jaqsarady?

Qazaqstan • Búgin, 12:00

Aqmolada joldar jóndeledi

Aımaqtar • Búgin, 09:12

Esilde 45 otbasy baspanaly bolady

Aımaqtar • Búgin, 09:10

«Qazarhıv» basqarmasy qajet

Rýhanııat • Búgin, 08:10

Kaka «Qaıratpen» birge

Sport • Búgin, 08:04

Uqsas jańalyqtar