Bilim • 21 Mamyr, 2020

Ýaqyt jańasha kózqarasty talap etýde

30 retkórsetildi

Adamzatqa qaýip tóndirgen pandemııa álem tynysyna úlken ózgeris alyp keldi. Dúnıejúzilik ekonomıkalyq belsendiliktiń kúrt tómendeýi, álemdik ishki jalpy ónimniń edáýir túsýi, shıkizat baǵasynyń quldyraýy álemdik resessııany týyndatyp, jaǵdaıdy kúrdelendirýde. Daǵdarys kezinde elimizde keshendi, júıeli sharalar júrgizilýde.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev jýyrda Tótenshe jaǵdaı rejimin qamtamasyz etý jónindegi memlekettik komıssııanyń qorytyndy otyrysynda qashyqtan oqytý júıesine tolyqtaı kóshý týraly aıta kelip, «...Bilimdi barynsha ıkemdi jasap, balalar men stýdentterdi qashyqtan oqytý rejiminiń hattamalary men ádistemelerin ázirleý, elimizdiń barlyq oqý oryndaryn shynaıy sıfrlandyrýdy aıaqtaý qajet. Zamanaýı qashyqtan oqytý tehnologııalaryn qarqyndy engizý qajet. Bilim berý baǵdarlamalarynyń mazmunyn qaıta qarap shyǵyp, olardy qoljetimdi jáne ınteraktıvti jasaý kerek. Pedagogterdiń ózin daıyndaý jańa talaptar eskerile otyryp júzege asyrylýy tıis», degen talaptar qoıdy.

Ýaqyt bizden ómirde bolyp jatqan ózgeristerge jańasha kózqaraspen qaraý­dy talap etýde. Búgingi tańda sala mınıstrligi orta, arnaıy, joǵary, joǵa­ry oqý ornynan keıingi bilim salasynyń bar­lyǵynda engizilgen qashyqtan oqy­týdy, onyń júzege asý joldaryn qada­ǵalap, monıto­rıng jasap otyr. Eki aıdan beri elimizdegi barlyq joǵary oqý oryndary bir-birimen tájirıbe almasyp, qashyqtan oqýdy birshama ıgerdi desek bolady. Qashyqtan oqytý tehnologııasy oqytýshy men stýdentke anaǵurlym kóp erkindik berdi. Bilim alýshylar ózderine yńǵaıly ýaqytta tapsyrmalardy oryndap, ózdiginen izdene bastady. Oqytýshy materıal mazmunyn jedel túrde ózgerte otyryp, qashyqtan oqytýǵa saı daıyndalǵan túrde stýdentke usynýda. Munyń barlyǵy qashyqtan oqytý tehnologııasynyń damýy, al bul prosess bizdiń bilim berý júıesiniń bolashaǵyna aınalýy da múmkin. Sebebi tarıhy HIH ǵasyrdan bastalatyn qashyq­tan oqytý tótenshe jaǵdaı kezinde álemde keń aýqymda damı bastady.

Ońtústik Qazaqstan memlekettik pedagogıkalyq ýnıversıteti de elimizdiń barlyq joǵary oqý oryndary sııaqty qashyqtan bilim berýde. Biz kóp nárse úırendik, óz múmkindikterimiz ben kúsh-qýatymyzdy, daıyndyq deńgeıimizdi tanyp, kemshiliktermen jumys isteýge múmkindik týdy. Árıne, úırenerimiz qanshalyqty kóp bolsa, úıreterimiz de jeterlik. Ár kún, ár sát jańa bilim kókjıegin syılaýda. Qashyqtan oqytýǵa kóshýdegi jumystyń qarqyndy bolǵany sonshalyq bizge kún saıyn ǵana emes, saǵat saıyn tıimdi sheshimder qabyldaýǵa týra keldi. Sebebi, ár sheshimniń astarynda adam taǵdyry turdy. Kúndelikti jumysqa kelip, sabaǵyn berip, stýdenttermen qoıan-qoltyq jumys istep júrgen pedagogter ómirine onlaın, oflaın, prok­torıng sııaqty uǵymdar men termınder endi. Bilim jáne ǵylym mınıstrligi buıryq shyǵarǵan sátten bastap biz de tıisinshe qashyqtan oqytýǵa kóshýge daıyndyqty shuǵyl túrde uıymdastyra bastadyq. Karantınge qaramastan ýnıversıtet shtattyq rejimde úzdiksiz ju­mys isteýi kerek edi, al ol úshin barlyq ishki prosesterdi qaıta qaraý kerek boldy. Tótenshe jaǵdaı engizilgen alǵashqy kúnderi sanaýly saǵattarda sandyq bilim berý resýrstary ortalyǵynyń qyz­metkerleri qashyqtan oqytý tehnologııa­syn qoldaný boıynsha nusqaýlyqtar jasap, oqytýshylar men stýdentter úshin arnaıy semınarlar ótkizdi. Buǵan deıin de bilim berý salasynda sıfrly tehnologııalar oqý úderisine belsendi engen bolsa, karantın kezinde bul prosess qarqyndy damydy.

Qashyqtan oqytý tehnologııasy bizdiń ýnıversıtette tótenshe jaǵdaıǵa deıin de qoldanylyp kelgen. Sondyqtan pedagogter úshin qıyndyq týdyrǵan joq. Tek qazirgi jaǵdaıdaǵy erekshelik – oqy­týshylar arnaıy jabdyqtalǵan ýnıversıtet dárishanalarynan emes, óz sha­ńyraǵynda otyryp sabaq júrgizýde. Al bilim alýshylar úshin bul, árıne, jańa, ádetten tys is boldy. Búginge deıin tórt myńǵa jýyq stýdentti bir mezette qashyqtan oqytý – tájirıbemizde bolmaǵany ras. Oqytýshylar men bilim alýshylarǵa jańasha kózqaraspen qaıta mashyqtanyp, daǵdylanýǵa týra keldi. Kún saıyn pedagogtermen onlaın kezdesýler uıymdastyryldy. Bilim jáne ǵylym mınıstrligi – JOO basshylary – oqytýshylar men bilim alýshylardyń úzdiksiz tizbegi qurylyp, jumys údeı tústi. Ýnıversıtette úzdiksiz jumysty qam­tamasyz etý, kommýnıkasııa jáne keri baı­lanysty qoldaý úshin Call-ortalyq iske qosyldy.

Pedagogterdiń negizgi jumysy oqy­tý, oqý nátıjelerin alý jáne qıyn jaǵ­daıda bilimdi baǵalaý, al stýdentter úshin onlaın sabaqtarǵa qatysyp, ýaqtyly tapsyrmalardy oryndaý basty nazarda boldy. Oqytý boıynsha onlaın sabaqtardy keste boıynsha ótkizip, vıdeoleksııalardy jazyp, tapsyrmalardy arnaıy portalǵa salýda azdy-kópti tájirıbemiz bolǵanymen, bilim alýshylardy baǵalaý boıynsha jetildiretin tustarymyzdyń áli de bar ekenine alǵashqy kúnderi kóz jetkizdik. Qazir oqytýshy-professorlar arasynda belsendi túrde tájirıbe almasý júrip jatyr. Vebınarlar, onlaın-semınarlar óz ishimizde ǵana emes, sonymen qatar basqa joǵary oqý oryndaryndaǵy áriptestermen de ótkizilýde. Bul jóninde bizge Bilim jáne ǵylym mınıstrligi baǵa jetpes kómek kórsetip keledi. Qazir oqytýdy basqarýdyń negizgi júıesi «UNIVER 2.0» aqparattyq-bilim berý portaly men qosymsha júıeler – ZOOM, WEBEX, Whats APP, Youtube platformalary bolyp otyr. Budan basqa elektrondyq poshta júıeleri de qol­da­nylýda – mail.ru, gmail.com, google.com.qujattardyń bultty qoımalary, Google bultty keńselik servısteri. Zoom men WEBEX – sabaqtardyń barlyq túrlerin tikeleı translıasııalaý jáne taqyryp boıynsha ózekti máselelerdi talqylaý múmkindigin beredi.

Ár joǵary oqý ornynyń óz kons­tıtýsııasy – Akademııalyq saıasaty bar. Onda JOO-ǵa túsýden bastap dıplom alýǵa deıingi barlyq erejeler jazylǵan. Sondyqtan tótenshe jaǵdaıǵa baılanysty buryn bekitilgen erejelerge shuǵyl ózgerister engizý jáne qashyqtan oqytýǵa kóshýge oraı jańa erejeler jasap, bekitý qajettiligi týyn­dady. Osy maqsatta biz ǵylymı keńes májilisin onlaın rejiminde ótkizdik jáne «Barlyq oqý nysandary men barlyq deńgeıdegi bilim alýshylarǵa qashyqtan bilim berý tehnologııasy boıynsha oqý prosesin uıymdastyrý erejesin» bekittik. Sol kezde «Qashyqtan oqytý kezinde oqytýshynyń kásibı qyzmetindegi pedagogıkalyq ádep erejeleri» de qabyldandy jáne munyń barlyǵy ashyq talqylana otyryp, júzege asyryldy. Memleket basshysy Q.Toqaevtyń «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyn negizge ala otyryp, bilim alýshylarmen baılanys jasaý úshin prorektorlar, fakýltet dekandary ınstagram, feısbýk syndy áleýmettik jelilerde beınekonferensııalar men tikeleı efırler ótkizýdi úrdiske aınaldyrdyq. Onda jaýapty basshylar ózderine qatysty suraqtarǵa jaýap beredi jáne ózine tıisti qyzmettik quzyryndaǵy máselelerdi sheshedi.

Prezıdenttiń «Az qamtylǵan jáne kópbalaly otbasylarǵa arnal­ǵan áleý­met­tik kómektiń jańa túrleri en­gizildi. My­saly, kópbalaly otbasy­larǵa tabysyna qaramaı járdemaqy berile bastady. Jarty mıllıonnan astam azamattyń 300 myń teńgege deıingi kepilsiz nesıesi óteld­i» degen bastamasyn qoldaı otyryp, kópbalaly jáne az qamtylǵan otbasylardan shyqqan stýdentterge, jetim balalarǵa, aqyly negizde oqıtyn JOO oqytýshylarynyń balalaryna jeńildikter berý týraly «Ýnıversıtet stýdentteri men magıstranttaryna bilim berý qyzmetiniń tólemaqysy boıynsha beriletin jeńildikter týraly ereje» qabyldanyp, ol 1 sáýirden bastap kúshine endi. Bú­gingi tańda 3 tul jetim stýdentke oqý jylynyń ekinshi jarty jyldyǵyna 100 paıyz, al kópbalaly otbasynan shyqqan 3 stýdentke jáne ýnıversıtet qyzmetkerleriniń bizde oqıtyn 3 stýdent balasyna 30 paıyz jeńildik berildi. Sonymen birge Túrkistan oblysyndaǵy Maqtaaral, Tólebı, Qazyǵurt aýdandaryn sý basýyna baılanysty týyndaǵan tótenshe jaǵdaıǵa oraı ýnıversıtet ujymy bir kúndik jalaqysyn sol aımaqtarda turatyn stýdentterdiń otbasyna áleýmettik kómek retinde aýdardy. Jáne qashyqtan oqytý oqytýshylar men bilim alýshylardy kompıýterlermen, noýtbýktermen, planshettermen qamtamasyz etýdi talap etti. Ýnıversıtet tarapynan barlyq muqtajdarǵa monobloktar men planshetter, kópbalaly qyzmetkerlerge, jasóspirimder úıinde turatyn bilim alýshylarǵa kompıýterler berildi. Sonymen qatar, stýdentter men oqytýshylar arasynda saýalnama júrgizilip, qashyqtan oqytýdyń artyqshylyqtary men kemshilikterine taldaý júrgizildi. Bıylǵy oqý jylynda bizde 1300 sheteldik stýdent bilim alyp, olardyń kópshiligi otanyna oraldy. Túrikmenstan men О́zbekstannan kelgen 14 stýdent ǵana osynda qaldy. Biz olardy ýnıversıtet aýmaǵyndaǵy eń jaqsy jataqhanaǵa ornalastyrdyq, kompıýtermen qamtamasyz ettik, qarjylaı da kómek kórsetildi.

Árıne, kóptegen túıtkildi másele bar. Bul, eń aldymen, ınternettiń barlyq jerde qoljetimdi bolmaýy. Bizdiń bilim alýshylardyń kópshiligi Túrkistan oblysy men О́zbekstannyń qalalary men aýyldarynda turady. Psıhologııalyq turǵydan oqshaýlaý jaǵdaıynda peda­gog­terdiń qoldaýynsyz ózin ózi oqy­tý alǵashqyda stýdentter úshin óte qıyn­ǵa soqqany ras. Osy turǵyda bilim alý­shylarǵa kómek kórsetý maqsatynda ýnıversıtette psıhologııalyq kómek kórsetý ortalyǵy quryldy.

Qazir qashyqtan bilim berý bola­shaǵy týraly alýan pikir aıtylýda. Ǵalam­torda mektebi men muǵalimin, dos­taryn saǵynyp jylaǵan balalardyń beıne­rolıkteri men qazirgi tótenshe jaǵdaıǵa baı­lanys­ty túrli pikirler kóbeı­di. Ba­la­syn oqytýdan alǵashqy kúni-aq sharshap, shynyn aıtqan ata-analardyń shy­naıy tilegi ustazdyń qadirin arttyrdy. Biz de stýdentterimizdi, qońyraý únin saǵyn­dyq. Stý­dentterdiń elden joldaǵan beınejazba­lary men sálem­derin tyńdaǵanda erik­siz tol­qı­syń. Olar­dyń óz bilim ordasyna degen súıis­­penshilikterin sezingende keýdeńdi maq­tanysh sezimi kerneıdi. Dál qazirgi jaǵ­daıda qashyqtan oqytý bilim berýde bir­den-bir sheshim bolǵany anyq, áıtse de bolashaq muǵalimder daıarlaýda peda­gogpen kúndelikti qarym-qatynasty al­mas­­tyra almaıtyny da belgili. Bul – biz daıarlaıtyn mamandyqtyń erek­sheligi.

Ońtústik Qazaqstan memlekettik peda­­­­gogıkalyq ýnıversıteti óńirdegi tarıhy tereń pedagogıkalyq joǵary oqý orny retinde ózine artylǵan mindetti oryndaýda jáne joǵary bilikti mamandardy daıarlaýda barlyq kúsh-jigerin jumsaýda. Pedagogtiń eńbegine degen qurmet bizge jaýapkershilik júkteıdi. Bilim kókjıeginiń bul belesin elmen birge baǵyndyrarymyz sózsiz.

 

Gúljan SÚGIRBAEVA,

OQMPÝ rektorynyń mindetin atqarýshy, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty, dosent

 

ShYMKENT

 

Sońǵy jańalyqtar

Abaı murasy Bishkekte talqylandy

Rýhanııat • Búgin, 20:36

«Adal bilim» jobalyq keńsesi quryldy

Qazaqstan • Búgin, 19:47

Baspanaly bolý múmkindikteri aıtyldy

Aımaqtar • Búgin, 18:15

Alakól jaǵalaýy abattandyrylyp jatyr 

Aımaqtar • Búgin, 17:44

ForteBank: Bir dollar – 388 teńge

Qazaqstan • Búgin, 15:35

Uqsas jańalyqtar