Saýd Arabııasy qosymsha qun salyǵyn úsh ese ósirmek

Er-Rııad bıliginiń mun­daı qa­damǵa barýyna koronavırýs pandemııasy men munaı baǵasynyń qul­dyraýy sebep bolyp otyr. Eki oqıǵanyń saldarynan el ekonomıkasy ájeptáýir zııan shegip, mem­leket­tiń ta­by­sy 22 paıyzǵa azaı­ǵan.

Jospar boıynsha, qo­symsha qun salyǵy 1 shilde­den bastap 15 paıyzǵa deıin ósedi. Al aı saıynǵy jár­dem­aqy 1 maýsymnan bas­tap beri­lmeıdi. Budan bólek eldegi aýqymdy nysan­dar­dyń qurylysy men úl­ken jobalar ýaqytsha toqta­tyldy.

Saudi Aramco memle­ket­tik munaı kompanııasy­nyń alǵashqy toqsandaǵy tabysy 25 paıyzǵa aza­ıǵan. Munyń bári eldegi shy­ǵyn kólemin azaıtyp, mu­naı baǵasynyń arzandaýyna beıimdelýdiń qajettiligin kórse­tedi. Iаǵnı qazirgi tań­da el eko­nomı­kasy aýyr jaǵ­­daıǵa tap kelgenin boljaý qıyn emes.

Keıingi jyldary bol­ǵan birqatar oqı­ǵa Saýd Ara­bııasy­nyń saıa­sı sal­ma­ǵyna da, ekonomıka­lyq áleýetine de syzat túsi­rip úlgerdi. Atap aıt­saq,­ ko­­rol­dik áli kúnge deıin Iran­men tatýlasqan emes. So­nyń saldarynan ara-tura túrli deńgeıdegi qaq­tyǵys oryn alady. Byltyr Tegeran bıligi Saýd Arabııa­synyń birqatar mu­naı ke­nishterin zymyranmen at­qylady. Budan bólek bıyl­ǵy qańtarda Iran generaly Kasem Sýleımanıdiń ólimine Er-Rııadtyń qatysy bar degen áńgime tarady. «Jyǵylǵanǵa judyryq» degendeı, Pentagon Arab túbeginiń aspanyn qorǵaýǵa bergen «Patrıot» zenıtti zymyran keshenin qaıtaryp aldy. Oǵan qosa túrli ter­rorıstik uıym­dardan ke­letin qaýip te tolyqqandy seıile qoıǵan joq.

Atalǵan túıtkilderdiń saldarynan Saýd Arabııasy birqatar qıyndyqqa tap kel­di. Birinshiden, el ekonomı­kasy toqyraýdy bastan ke­shirip jatyr. Mysaly, al­ǵashqy toqsanda bıýdjet tap­shylyǵy 9 mıllıard­ dol­­lardy qurady. Tipti taq­ mu­ra­geri Muhammed bın Sal­mannyń «Kózqaras 2030» bas­tamasy der kezin­de jú­zege aspaı qalýy múmkin. Osy joba aıasyn­da qalyń qum­nyń arasyna quny 500 mıllıard dol­larlyq NEOM dep atalatyn zamanaýı qala salynýy tıis edi. Biraq koronavırýs pandemııasy men munaı baǵasynyń qul­dy­raýy oǵan múmkindik ber­meı­tin sekildi. Ázirge el bıligi «Kózqaras 2030» týraly tis jar­­maı otyr, biraq sarapshylar onyń keıinge shegerilýi ýa­qyt enshisindegi sharýa dep esep­teıdi.

Ekinshiden, Saýd Ara­bııa­­sy halyqaralyq arenada mysqaldap jınaǵan aby­roıy­nan batpandap aıy­­ry­lyp jatyr. Ásirese eki jyl buryn jýrnalıst Ja­mal Hashoggıdiń arnaıy tap­syryspen óltirilýi el bedeline edáýir nuqsan kel­tirdi. Ras, Er-Rııad bıligi birneshe adamdy kináli dep taýyp, jazalaǵan. Áıtse de, adam qu­qyǵyn qorǵaıtyn uıymdar men BUU-nyń arnaıy jumys to­by koroldiń otbasyn kiná­lady.

Iemendegi azamattyq so­ǵys ta abyroı ápergen joq. 2015 jyly bastalǵan qaq­­tyǵysqa Er-Rııad ár­daıym aralasyp otyrdy. Saýd Arabııasynyń áskerı ushaq­tary bombalaǵan ny­san­darda qarapaıym tur­ǵyn­dar qaza taýyp, halyq­aralyq qoǵamdastyq tarapynan synǵa ushyrady.

Reseı prezıdenti Vla­­dımır Pýtın men AQSh prezıdenti Do­nald Tramp­ taq murageri Mu­ham­med bın Sal­mannyń negizgi odaqtasy sanalatyn. Alaı­da bıyl MBS mu­naı óndi­risin kúrt arttyryp, «qara altyn» qunynyń quldyraýyna sebep bolǵandyqtan ekeýiniń de qıtyǵyna tıgen syńaıly.

Úshinshiden, MBS-niń keıin­gi jyldary qabyl­daǵan sheshim­derine eldegi keı toptar razy emes. Ási­rese áleýmettik jeńil­dik­ter, áıelderge kólik júr­gi­zý quqyǵyn berý, kıno­teatr ashý sekildi bas­ta­malar din us­ta­natyn elı­­­t­aǵa unaǵan joq. De­gen­men, dál qazir eshkim taq murageriniń sheshimin aıyptaı qoımas. О́ıtkeni Muham­med bın Salman shek­siz bılikke ıe ári «artyq sóı­le­genderdiń» sońy jaqsy aıaqt­almaıtynyn bári bi­ledi.

Qoryta aıtqanda, Saýd Ara­bııasy buryn-soń­dy bol­maǵan saıa­sı ári eko­nomı­kalyq kezeńde tur. Ha­lyq­tyń turmysy men el­diń halyq­aralyq are­nadaǵy kele­shegi taq mu­rageri MBS-niń aldaǵy sheshimderine tikeleı baılanysty bolmaq.