Beıbitshilik jáne kelisim saraıynda KSRO Halyq ártisi, qazaqtyń asa kórnekti kompozıtory, qoǵam qaıratkeri, KSRO Memlekettik syılyǵynyń laýreaty Muqan Tólebaevtyń 100 jyldyq mereıtoıy saltanatty jaǵdaıda atap ótildi.
Beıbitshilik jáne kelisim saraıynda KSRO Halyq ártisi, qazaqtyń asa kórnekti kompozıtory, qoǵam qaıratkeri, KSRO Memlekettik syılyǵynyń laýreaty Muqan Tólebaevtyń 100 jyldyq mereıtoıy saltanatty jaǵdaıda atap ótildi.
Belgili qalamger Ábdijámil Nurpeıisovtiń mynadaı bir aýyz sózi bar: «Tabıǵatynan týa bitken daryn – halyqqa tıesili, sol ultqa óziniń ómirimen, bolmysymen boryshty nemese daryndylyqtyń paıda bolýy sol halyqtyń mańdaıyna bitken baqyty, qasıettiliktiń, kemeńgerliktiń úzdik úlgisi. Daryndylyq ǵasyrlar boıy halyqtyń baǵa jetpes ult baılyǵy men qundylyǵy sanalýy bekerden-beker emes». Týǵanyna bir ǵasyr tolýyn keıingi urpaǵy ulyqtap, esimin álemdik deńgeıdegi mádenıet qaıratkerleriniń qatarynda atap ótip jatqan M.Tólebaev jaratylysyna osy baılam qaı jaǵynan alyp qarasaq ta jarasa ketetini daýsyz shyndyq. Asa kórnekti kompozıtordyń shyǵarmashylyǵy HH ǵasyrdaǵy qazaq ulttyq mýzyka óneri tarıhynda ózindik orny bar, shoqtyǵy bıik mura desek, halyqtyq qazyna men qaǵıdadan qanyp ishken talant ıesiniń taǵy da qazaq mýzykasynyń eýropalyq nusqasynyń kásibı negizin qalaýshy, mýzyka mádenıetinde zamanaýı stıldi alǵash qalyptastyrýshy adam retinde de atqarǵan isi ushan-teńiz bolyp sanalady.
Keshti Mádenıet jáne aqparat mınıstri Muhtar Qul-Muhammed quttyqtaý sózben ashty. «Bıylǵy jyl qazaq mádenıeti úshin qazaqtyń uly kompozıtory Muqan Tólebaevtyń jyly boldy dep nyq senimmen aıta alamyz. О́ıtkeni, Elbasynyń tapsyrmasy boıynsha, eń aldymen, osy 100 jyldyq mereıtoıdy álemdik deńgeıde atap ótý úshin arnaıy tapsyrma berilip, sonyń negizinde Úkimet qaýlysy qabyldandy. Atqarylǵan sharýalardyń bárin sanamalap keletin bolsaq, bıylǵy jyldyń ózinde tek qana Qazaqstanda kompozıtordyń 100 jyldyq mereıtoıyna arnalǵan 50-den astam is-shara ótken eken. Onyń alǵashqysy kompozıtordyń týǵan jeri Almaty oblysynan, Balqashtyń jaǵasynda bastalyp, Taldyqorǵan qalasyndaǵy úlken halyqaralyq mereıtoıǵa ulasty. Sonyń nátıjesinde kompozıtordyń týǵan jerinde eskertkish ornatyldy. Toıdyń taǵy bir súbelisi – búgingi mýzyka ónerine qosqan úlesi retinde Muqańnyń shyǵarmalarynyń barlyǵy úntaspaǵa jazylyp, osy zamanǵy sandyq tilge kóshirildi. Muqan týraly arnaıy monografııalar, kórkem shyǵarmalar jaryq kórdi. M.Tólebaevqa arnalǵan estelikter jınaǵy basyldy. Árıne, onyń ómiri men shyǵarmashylyǵy týraly uzaq-uzaq áńgimeler aıtýǵa bolady. Biraq olardyń barlyǵy osyǵan deıin baspasóz betterinde jazyldy, birneshe telefılmder túsirildi. Áli de túsiriletin bolady. Bizdiń endigi aıtarymyz – Muqan Tólebaevtyń ózi dúnıeden ótse de, onyń ólmeıtin ǵumyry, shyǵarmashylyq ǵumyry bastaldy. Ol HHI ǵasyrǵa aman jetip qana qoıǵan joq, osy ǵasyrdyń tórinen oryn aldy. Sonyń nátıjesinde álemdik deńgeıde salynǵan «Astana Opera» teatry Elbasynyń tapsyrmasy boıynsha Muqan Tólebaevtyń uly shyǵarmasy «Birjan-Sara» operasymen ashyldy. Oǵan qazaqstandyq qana emes, álemdik deńgeıdegi iri óner sheberleri qatysty», dedi M.Qul-Muhammed. Zalda 19 jasynda Muqan Tólebaevqa qosylyp, kompozıtordyń aqtyq demi bitkenge deıin janynda bolǵan aıaýly jary Darıǵa Ǵazızqyzy qatysyp otyrdy. Sańlaq mýzykanttyń ómiri men shyǵarmashylyǵyna arnalǵan ekrandyq týyndy arqyly talant ıesi beınesiniń san túrli qyry ashylsa, «Birjan-Sara» operasynan oryndalǵan «Aıtys» sahnasy halyqtyq injý-marjandy, elimizdiń baǵa jetpes rýhanı baılyǵyn álemdik sahnada qalyptastyrǵan qaıratkerdiń qazaq mádenıetine sińirgen úlken eńbegin aıshyqtap turdy. «Astana Opera» memlekettik teatry orkestriniń súıemeldeýindegi Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Jámıla Jarqymbaeva men halyqaralyq baıqaýlardyń laýreaty Nurjan Bojekenovtiń dýeti ulttyq klassıkanyń kókjıeginde áli nebir juldyzdar shoǵyry dúnıege keletinin ańǵartyp ótti. E.Brýsılovskııdiń «Qozy-Kórpesh – Baıan sulý» baletinen adajıo oryndaǵan halyqaralyq baıqaýlardyń laýreaty Áıgerim Beketaeva men Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Rústem Seıitbekovtiń óneri aıshyqty keshti aıryqsha áserge bóledi. Respýblıkalyq baıqaýlardyń laýreaty Álıhan Dúısenba ı oryndaǵan «Muqan aǵaǵa» arnaý, Almaty oblystyq Súıinbaı atyndaǵy fılarmonııanyń «Altynaı» memlekettik halyq bı ansambliniń «Toı-dýman», «Alash orda» bıleri, «Qobyz saryn» ansambli jetkizgen M.Tólebaevtyń «Tolǵaýy», halyqaralyq baıqaýlardyń laýreaty Narul Toıkenov áýeletken M.Tólebaevtyń «Jylqyshy áni», halyqaralyq baıqaýlardyń laýreaty Nurjan Bajekenov, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkerleri Bıbigúl Januzaq, Azamat Jyltyrgózov shyrqaǵan kompozıtordyń «Tos meni, tos», «Baqyt valsi», «Kesteli oramal» ánderi júrekke jetip, jyly jelpidi.
Sonymen qatar, Qazaqstannyń halyq ártisi Aıman Musaqojaeva orkestrmen birge M.Tólebaevtyń «Skrıpka men fortepıanoǵa arnalǵan poemasyn», halyqaralyq baıqaýlardyń laýreattary Jupar Ǵabdýllına «Birjan-Sara» operasynan Saranyń, Beıimbet Tańaryqov Birjannyń arııasyn, «Astana Opera» teatry baletiniń jeke oryndaýshylary «Mereke bıin», Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Bolat Bókenov aralas hor men orkestrge arnalǵan «Meniń Qazaqstanym» kantatasyn oryndap, sahnany saltanatqa bóledi.
Qarashash TOQSANBAI,
«Egemen Qazaqstan».
––––––––––––––––
Sýretti túsirgen Erlan OMAROV.
