Parlament • 22 Mamyr, 2020

Demokratııalyq damý jolyndaǵy naqty qadam

15 retkórsetildi

Parlament Senatynyń Tóraǵasy Máýlen Áshimbaevtyń tóraǵalyǵymen ótken palatanyń jalpy otyrysynda depýtattar saılaý týraly jáne saıası partııalar týraly zańdardy qabyldady.

Senatorlar aldymen Prezıdenttiń usynýy boıynsha jáne Konstıtýsııaǵa, sondaı-aq «Qazaq­stan Respýblıkasynyń sot júıesi men sýdıalarynyń már­te­besi týraly» Konstıtýsııalyq zańǵa sáıkes Baýyrjan Jumaǵulov pen As­qar Smaıylovty basqa qyzmetke taǵaı­yn­dalýyna baılanysty, Joǵarǵy sottyń sýdıasy qyzmetterinen bosatty.

Budan keıin kún tártibinde negizinen Parlament Májilisinde maquldanǵan «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy saılaý týraly» Konstıtýsııalyq zańǵa tolyq­tyrýlar engizý týraly» Konstıtýsııalyq zań jáne «Saıası partııalar týraly» Qazaq­stan Respýblıkasynyń zańyna ózgeris pen tolyqtyrýlar engizý týraly» zań keńinen talqylandy. Bul qos zań jo­basy Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev­tyń Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń ekinshi otyrysynda bergen tapsyrmalaryn iske asyrý maqsatynda ázirlendi.

Saıası júıege sony serpin beretin qu­jat­tardyń burynǵydan ereksheligi týraly Ádilet vıse-mınıstri Natalıa Pan aıtyp berdi.

– Zań jobalarynda partııalyq saılaý tizimderinde áıelder men jastar úshin keminde 30 paıyz mólsherindegi kvotany engizý jáne saıası partııalardy qurý úshin qoldanystaǵy sandyq tirkeý talabyn eki ese tómendetý usynylady. Birinshiden, Saılaý týraly Konstıtýsııalyq zańda saıası partııalar tirkeýge usynǵan par­tııalyq tizimderde áıelder men jastarǵa arnalǵan mindetti kvotalardyń bolýy týraly talap qoıylady. Jalpy, búgingi tańda álemdegi memleketterdiń basym bóligi áıelder men jastardyń saılaý prosesine teń qoljetimdiligine kepildik berý úshin qajetti sharalar qabyldaýda. Sonymen qatar Memleket basshysy atap ótkendeı, biz jastardyń Parlamentke jáne jergilikti ókiletti organdaryna kelýine yqpal etýge tıispiz. Sondyqtan da bizdiń qoǵam úshin áıelder men jastar jaqsy áleýmettik jáne saıası áleýetke ıe. Osyǵan oraı, halyqaralyq tájirıbe aıasynda usynylyp otyrǵan jańa normalar, áıelder men jastardy eldiń qoǵamdyq-saıası prosesterine belsendi tartýǵa múmkindik beredi, – dedi Natalıa Pan.

Sondaı-aq budan bylaı saıası partııany tirkeý úshin onyń quramynda 40 myń emes, 20 myń múshesi bolsa, jetkilikti bol­maq. Osy baǵyttaǵy túzetýler Saıası par­tııalar týraly zańda kózdelip otyr. Bul usynys saıası partııalardy qurý tár­tibin jeńildetedi jáne memlekettik she­shim­derdi ázirleý jáne qabyldaý proses­terine oń áserin tıgizedi.

Atalǵan zań jobalaryn talqylaý bary­synda depýtat Dana Nurjigitova áıel­der men jastar úshin keminde 30 pa­­ı­yz-
­­dyq kvotaǵa toqtalyp, eger qajetti deń­­geı­­degi kandıdattar usynylmaı, bul tepe-teń­dik saqtalmasa, qalaı bolaryn surady.

Saýalǵa jaýap bergen N.Pan saıası par­tııa­lardyń belsendiligin es­­kere otyryp, mundaı jaǵdaıdyń tir­kelý múmkindigi óte tómen ekenin aıtty. Alaı­­­da atalǵan talap oryndalmasa, Or­ta­­­lyq saılaý komıssııasy saıası partııa usyn­­­­ǵan tizimdi tirkeýden bas tartady eken.

Senat Tóraǵasy Máýlen Áshimbaev bul zańdardyń Qazaqstannyń qoǵamdyq-saıası júıesin demokratııalandyrý men nyǵaıtý turǵysynan mańyzdy ekenin atap ótti.

– Prezıdentimizdiń usynysymen búgin qabyldanyp otyrǵan zańdar eldiń saıası ómirinde erekshe mańyzǵa ıe. Saıası partııalardy qurý men tirkeý talaby edáýir jeńildetilip otyr. Partııalardy tirkeýdiń talaptyq shegi tómendetildi. Qabyldanǵan zańdar kóp partııalyq júıeni odan ári nyǵaıtýǵa septigin tıgizetini sózsiz. Sondaı-aq partııalardyń saılaý tiziminde áıelder men jastar úshin 30 paıyzdyq mindetti kvota belgilendi. Bul áıelderge jáne jastarǵa elimizdiń qoǵamdyq-saıası ómirine belsene qatysý úshin qosymsha múmkindik beredi. Mundaı ózgertýlerdi demokratııalyq damý jolyndaǵy naqty qadam dep qarastyrýymyz kerek. Olar saıası júıemizdi ári qaraı damytýǵa úles qosady dep senemiz, – dedi Senat spıkeri.

Sonymen qatar «Eýra­zııalyq ekono­mı­kalyq odaqtyń kedendik aýmaǵyna áke­lin­gen taýarlardy qadaǵalap otyrý tetigi jóninde kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy qaraldy. Bul qujatty depýtattar nazaryna Qarjy mınıstri Erulan Jamaýbaev usyndy.

– Qadaǵalaý ımporttyq taýarlar bo­ıynsha júzege asyrylady. Qadaǵalaýǵa ja­tatyn taýarlardyń tizbesin Eýra­zııa­­lyq ekonomıkalyq komıssııanyń Ke­ńesi bekitedi. Árbir memleket óziniń Ult­tyq qadaǵalaý júıesin qurýy qajet, sondaı-aq salyq tóleýshilerdiń ózde­riniń ilespe qujattaryn osy júıede resim­deýin baqylaýdy qamtamasyz etýi tıis. Qujattar osy júıede resimdelmese, taýar­lardy Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq sheńberinde tasymaldaýǵa tyıym sa­lynady. Kelisimde Eýrazııalyq ekono­mıkalyq odaǵyna múshe memleketter arasynda qadaǵalaý jónindegi aqparat almasý boıynsha talaptar aıqyn­dalǵan. Taýarlar aınalymyn qadaǵa­laý tetigin engizý kezeń-kezeńimen júzege asyrylatyn bolady. Kelisimdi bar­lyq múshe memleketter bekitkennen keıin árbir memleket 120 kúntizbelik kún ishin­de qadaǵalaý tetigin úılestirýge jáne iske asyrýǵa jaýapty memlekettik bılik or­gandaryn aıqyndaýy tıis, – dedi mınıstr.

Kelisim kúshine engen kúninen bastap 12 aıdyń ishinde qanatqaqty joba iske qo­­syl­maq. Sonyń nátı­jeleri bo­­ıynsha qada­ǵalaý júıesiniń turaqty ju­mys is­teý­i­ne kóshý týraly sheshim qa­byl­danady.

Buǵan qosa otyrys barysynda «Qa­zaq­stan Respýblıkasynyń keıbir zań­na­malyq aktilerine Qarýly Kúshter­diń, basqa da áskerler men áskerı qura­lymdardyń arsenaldary, bazalary men qoımalary janyndaǵy tyıym salynǵan aımaqtar men tyıym salynǵan aýdandar máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy eki oqylymda qaralyp, qabyldandy.

– Qarastyrylyp otyrǵan qujatty daıyndaýǵa bastamashy bolǵan Parlament depýtattary jumys barysynda oq-dári­lerdi saqtaý arsenaldary, bazalary men qoımalary janyndaǵy tyıym salynǵan aımaqtardy, aýdandardy belgileý máse­le­lerinde birqatar kemshilikter men prob­lemalar bar ekenine kóz jetkizdi. Ondaı olqylyqtar, ásirese, byltyr Arys qalasynda bolǵan tótenshe jaǵdaı kezinde anyq baıqaldy, – dedi Senat depýtaty Nurjan Nursıpatov.

Senator arsenaldarǵa, bazalar men qoımalarǵa irgeles jatqan aýmaqtardaǵy turǵyndardyń, ǵımarattar men qurylys jaılardyń qaýipsizdiginiń tolyq sheshil­megen máselelerine, oq-dárilerdi saqtaý qaýipsizdigin qamtamasyz etý sharalarynda memlekettik jáne jergilikti atqarýshy organdardyń qyzmetin úılestirýdiń tómen deńgeıine nazar aýdardy.

Bul zań jobasy boıynsha elimizdiń bir­qatar zańnamalyq aktilerine tú­ze­týler engiziledi. Soǵan sáıkes Qarýly Kúsh­terdiń, basqa da áskerler men áskerı qurylymdardyń arsenaldarynyń, bazalary men qoımalarynyń aýmaǵy jerdi erekshe sharttarmen paıdala­ný aı­maq­taryna jatqyzylady. Úki­metke tyıym salynǵan aımaqtar men aýdan­dar­dyń tizbesin, sondaı-aq olar­dy bel­gileý erejesin bekitý quqyǵy, al oblys­tar­dyń, respýblıkalyq mańyzy bar qala­lardyń, astananyń ákimdikterine olar­dyń shekaralary men ornalasqan jerin tıisti memlekettik organdarmen kelisý quqyǵy beriledi. Arse­naldardy, bazalar men qoımalardy tikeleı paı­dala­nýǵa berýge baılanysty emes ǵıma­rat­­tar men qurylystardy salý­ǵa, sha­rýa­­shy­­lyq jáne ózge de qyz­metti júr­gizýge, tyıym salynǵan aımaq aýma­ǵyn­da baqy­laýǵa, fotosýretke tú­sirýge, aý­dıo jáne beı­ne­jazbaǵa arnal­ǵan qu­ral­­dardy, júıelerdi qoldanýǵa tyıym sa­ly­nady.

Sońǵy jańalyqtar

Áke rýhynan qýat alǵan qaısar jan

Rýhanııat • Búgin, 11:54

Abylaıhannyń aq joly

Aımaqtar • Búgin, 10:05

Aqmolada qaıyrymdy jandar kóp

Aımaqtar • Búgin, 09:31

Halyqaralyq stýdentter forýmy aıaqtaldy

Aımaqtar • Búgin, 09:25

Uqsas jańalyqtar