Ekonomıka • 26 Mamyr, 2020

Aýyl sharýashylyǵy daqyldary 22,5 mln ga alqapqa egiledi

21 ret kórsetildi

Premer-Mınıstr Asqar Mamınniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Saparhan Omarov pen Energetıka mınıstri Nurlan Noǵaev kóktemgi egis jumystaryn júrgizý barysy jáne aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn óndirýshilerge dızel otynyn jetkizý týraly baıandady. Bul týraly Premer-Mınıstrdiń baspasóz qyzmeti habarlady.

2020 jyly aýyl sharýashylyǵy daqyldaryn 22,5 mln ga alańǵa egý josparlanǵan, bul 2019 jylǵy deńgeıden 238 myń ga kóp.

2020 jylǵa arnalǵan aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń egis alqaptarynyń qurylymy

S. Omarov atap ótkendeı, ımportty almastyrý úshin jáne joǵary rentabeldi daqyldar paıdasyna egis alańdarynyń qurylymyn ártaraptandyrý máselesine erekshe nazar aýdarylady.

Osylaısha, osy jyly maıly daqyldardyń alańy 122,2 myń gektarǵa, kókónis daqyldarynyń – 10 myń gektarǵa, baqsha daqyldarynyń – 1,5 myń gektarǵa, kartop – 7,8 myń gektarǵa, azyqtyq daqyldardyń – 308,6 myń gektarǵa, qant qyzylshasynyń alańy 2,4 myń gektarǵa ulǵaıady.

«Bul ishki naryqty ónimmen qamtamasyz etýge jáne óńdeýshi kásiporyndar úshin shıkizat kólemin arttyrýǵa múmkindik beredi», — dedi aýyl sharýashylyǵy mınıstri.

 

Kóktemgi egin jumystarynyń barysy

Qazirgi ýaqytta aýyl sharýashylyǵy daqyldary respýblıkanyń barlyq aımaqtarynda egilip jatyr. Atap aıtqanda, dándi jáne dándi–burshaqty daqyldar 9,6 mln gektarǵa nemese josparlanǵan alańnyń 65%-yna, maıly daqyldar 2,3 mln gektarǵa (76%), kókónis-baqsha daqyldary men kartop – 400 myń gektarǵa (85%), qant qyzylshasy 20,5 myń gektarǵa (93%), maqta – 118 myń gektarǵa (100%), kópjyldyq shópter 352 myń gektarǵa (100%) egildi. 

Bul rette, ońtústik óńirdegi oblystarda, sondaı-aq Aqtóbe, Atyraý oblystarynda egis jumystary aıaqtalýǵa jaqyn. Qazgıdromettiń boljamyna sáıkes mamyrdyń úshinshi onkúndigi jańbyrly bolady dep kútilýde, ásirese bul Qostanaı, Batys Qazaqstan, Aqmola, Soltústik Qazaqstan, Shyǵys Qazaqstan jáne Pavlodar oblystaryna qatysty.

«Osyǵan baılanysty sebýdi ońtaıly merzimde aıaqtaý úshin árbir jaımashýaq kúndi barynsha jemisti paıdalaný, turyp qalýdy boldyrmaý jáne múmkin bolǵan jaǵdaıda, agregattardyń eki aýysymdyq jumysyn uıymdastyrý arqyly ónimdilikti arttyrý sharalaryn qabyldaý qajet», — dedi S. Omarov.

 

Tuqymmen qamtamasyz etý 

2020 jyldyń astyǵyna respýblıka boıynsha egis naýqanyn júrgizý úshin 2,5 mln tonna tuqym daıyndaldy, bul tuqymdyq materıalǵa degen qajettilikti tolyq qamtamasyz etedi. Búgingi kúni barlyq tuqymdar tekserildi, olar 100% kondısııaǵa sáıkes keledi.

Joǵary reprodýksııaly tuqymdar 99% quraıdy, onyń ishinde 1-2 sanatty egis standartyna 1,2 mln tonna kondısııalyq tuqym, 3-sanatyna 400 myń tonna sáıkes keledi. Pavlodar jáne Batys Qazaqstan oblystaryna osy baǵyttaǵy jumysty kúsheıtý kerek. 

Mıneraldy tyńaıtqyshtarmen jáne ósimdik qorǵaý quraldarymen qamtamasyz etý

S. Omarovtyń aıtýynsha, aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń ónimdiligin joǵarylatýǵa áser etetin faktorlardyń biri — mıneraldy tyńaıtqyshtardy ǵylymı usynystarǵa sáıkes engizý. Biraq, ókinishke oraı, búginde 2,5 mln tonna qajettilik kezinde respýblıkada shamamen 500 myń tonna mıneraldyq tyńaıtqyshtar salyndy.

«Tyńaıtqyshtardy engizý kólemin ulǵaıtý maqsatynda 2020 jyly 26,2 mlrd teńge somasynda sýbsıdııa qarastyrylǵan, bul rette osy jyly respýblıkalyq bıýdjetten bólingen 23,3 mlrd teńgege qosa 2,8 mlrd teńge qosymsha qarajat bólindi, bul shamamen 522 myń tonna mıneraldy tyńaıtqyshtardy satyp alýdy jeńildetýge múmkindik beredi. Bul ótken jylmen salystyrǵanda 120 myń tonnaǵa artyq», — dedi S. Omarov.

26 mamyrdaǵy jaǵdaı boıynsha aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerge 395 myń tonna tyńaıtqysh (jospardyń 76%-y) jetkizildi, óńirlerdegi saqtaý qoımalarynda qosymsha shamamen 31,8 myń tonna tyńaıtqysh bar. Bul baǵyt boıynsha jumys jalǵasatyn bolady.

Tyńaıtqyshtardy engizýdiń josparǵa saı serpini Qyzylorda oblysynda baıqalady, onda engiziletin mıneraldy tyńaıtqyshtardyń kólemi ǵylymı negizdelgen normanyń 93%-yn, Soltústik Qazaqstanda 36%-dy jáne Túrkistan oblysynda 27% quraıdy.

«Basqa oblystarda tyńaıtqysh qoldanýdyń tómen deńgeıi baıqalady, osyǵan baılanysty barlyq oblys ákimdikterine osy jaǵdaıǵa erekshe kóńil bólýdi jáne joǵary ónim alý úshin tyńaıtqyshtardy satyp alý kólemin arttyrýdy usynamyz», — dedi aýyl sharýashylyǵy mınıstri.

2018 jyly tyńaıtqyshtarǵa sýbsıdııa alý úshin agrohımııalyq kartogrammalardyń bolýy týraly talap engizilgen bolatyn. Sharýalar tarapynan bildirilgen kóptegen ótinishter esepke alynyp, bul talap 2021 jylǵa deıin keıinge qaldyryldy.

«Biz sharýalardyń daıyndalýy úshin jáne topyraqtyń naqty agrohımııalyq jaı-kúıin eskere otyryp tyńaıtqyshtar qajet bolǵan jerde ǵana engizilýi úshin ýaqyt (2 jyl) berdik», — dedi S. Omarov.

Osy ýaqyt ishinde topyraqqa agrohımııalyq taldaý júrgizý boıynsha qyzmet kórsetetin, qazirgi zamanǵy joǵary tehnologııalyq jabdyqtary bar jańa akkredıttelgen zerthanalar ashyldy. 

S. Omarov zertteý júrgizý úshin ýaqyttyń jetkilikti bolǵanyn, osyǵan baılanysty oblystardyń ákimdikteri aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshiler arasynda 2021 jyly jáne odan keıingi jyldary sýbsıdııa alý úshin topyraqty agrohımııalyq zerttep-qaraý qajettigi týraly tıisti túsindirý jumystaryn júrgizýi qajet ekenin atap ótti.

Jergilikti oblystar bıýdjetterinde pestısıdterdi sýbsıdııalaýǵa 2020 jylǵa 37 mlrd teńge kózdelgen, bul shamamen 16,6 mln lıtr pestısıdti sýbsıdııalaýǵa múmkindik beredi.

Alǵashqy ret gerbısıdter ǵana emes, sonymen qatar fýngısıdter men ınsektısıdter de sýbsıdııalanatyn bolady. Jalpy bul egistiktiń fıtosanıtarııalyq qaýipsizdigin qamtamasyz etýge múmkindik beredi.

 

Janar-jaǵarmaımen qamtamasyz etý

Kóktemgi dala jumystaryn ýaqytyly júrgizý úshin aqpan-maýsym aılary mezgiline 395 myń tonna dızel otyny bólindi.

26 mamyrdaǵy jaǵdaı boıynsha bekitilgen Kestege sáıkes 314 myń tonna nemese barlyq kólemniń 80%-yn jetkizý boıynsha sharttar jasaldy, onyń ishinde óńirlerge 259 myń tonna (65%) tıep-jóneltildi. 

 

Aýyl sharýashylyǵy tehnıkalarynyń daıyndyǵy

Aýyl sharýashylyǵy quralymdarynda kóktemgi dala jumystaryn júrgizý úshin aýyl sharýashylyǵy tehnıkasynyń qajetti sany bar.

Jyl saıyn mashına-traktor parkin jańartý boıynsha jáne egis tehnıkasynyń zamanaýı túrlerin satyp alý boıynsha jumystar júrgiziledi. 

Mınıstrlik oblystardyń ákimdikterimen birlesip, karantındik rejımniń qoldanylý ýaqytynda servıstik qyzmetterdiń, sondaı-aq jóndeý brıgadalarynyń kedergisiz qozǵalýyna qatysty barlyq máselelerdi pysyqtaǵan.

Kóktemgi dala jumystaryn qarjylandyrý

Agroónerkásiptik keshen sýbektilerin qoldaý jónindegi is-sharalardy júrgizý úshin respýblıkalyq bıýdjetten 70 mlrd teńge bıýdjettik nesıe bólindi. Qarajat respýblıkanyń 2,4 myń aýyl sharýashylyǵy óndirýshisine berilip, kóktemgi dala jumystaryn júrgizýge baǵyttaldy. 

Sondaı-aq Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» baǵdarlamasy aıasynda kóktemgi egis jumystaryn júrgizýge 100 mlrd teńge bólindi.

26 mamyrdaǵy jaǵdaı boıynsha 19,1 mlrd teńgege 331 ótinim qabyldandy.

Sonymen qatar Memleket basshysynyń tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda aýyl sharýashylyǵy ónimderin forvardtyq satyp alýdy júzege asyrý jumystary bastaldy. 

24,5 mlrd teńge kóleminde qarajat bólindi, oǵan bıdaı, arpa, maıly daqyldar jáne qaraqumyq sııaqty daqyldar satyp alynatyn bolady. Qazirgi ýaqytta 21,5 mlrd teńgege ótinim qabyldandy.

Qamtamasyz etý retinde ekinshi deńgeıdegi bankterdiń de, áleýmettik-kásipkerlik korporasııalardyń da kepildikteri qabyldanady. Bul fermerlerdiń ótimdi kepilderiniń jetispeýshiligi máselesin sheshýge múmkindik beredi.

«Kóktemgi dala jumystaryn ýaqytyly jáne sapaly júrgizý úshin qolda bar barlyq resýrstar men quraldar paıdalanylýda, bul kózdelgen jumystardy ońtaıly agrarlyq merzimde aıaqtaýǵa alǵysharttar týǵyzady», — dedi S. Omarov sózin túıindep.

Energetıka mınıstri Nurlan Noǵaev óz kezeginde Memleket basshysynyń kóktemgi egis jumystaryn arzandatylǵan baǵamen dızel otynymen qamtamasyz etý jónindegi tapsyrmasyna sáıkes Energetıka mınıstrligi Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligimen birlesip «Oblystardy MО́Z-ge 2020 jylǵy dala jumystaryna dızel otynyn jetkizý boıynsha bekitý kestesi» bekitilgenin atap ótti. Búginde jospardyń 63%-y nemese 245 myń tonna óńirlerge tómen baǵamen jetkizildi.

Aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshileri búgingi kúni lıtri 165 teńgeden dızel otynyn satyp alýda.

«Qosymsha 62 myń tonnaǵa usynys tústi. Biz ony qabyldadyq. Qosymsha 20 myń tonna jóneltildi. Qalǵan jetkizilimder bekitilgen kestege sáıkes júrgiziledi. Bizdiń tarapymyzdan eshqandaı kedergi joq», — dedi N. Noǵaev.

«Samuryq-Qazyna» UÁQ» AQ basqarma tóraǵasy Ahmetjan Esimov aýyldyq jerlerde kommersııalyq emes kooperatıvter qurý jobasynyń nátıjeleri týraly aıtyp berdi. Jobanyń maqsaty — kooperasııa esebinen jeke qosalqy sharýashylyqtardyń tabysyn arttyrý.

«Bul – shaǵyn joba. О́tken jyldyń qyrkúıek aıynda Aqmola oblysy Aqkól aýdanynda iske asyryla bastady. Alǵashqy nátıjeler bar. Atap aıtqanda, bordaqylanǵan ógizshelerden túsken túsim aýlalyq bordaqylaýǵa qaraǵanda 35-40%-ǵa joǵary boldy. Joba shaǵyn bolǵanymen, edáýir jumys júrgizildi. Joba aıtarlyqtaı nátıjeli boldy», — dep A. Esimov, aýyl sharýashylyǵy mınıstri men Aqmola oblysynyń ákimine osy jobany odan ári damytý úshin nazarǵa alý týraly aıtty.

Premer-Mınıstrdiń orynbasary Roman Sklıar jalpy egis naýqany ońtaıly jyldamdyqpen júrgizilip jatqanyn atap ótti. Tuqymmen, tehnıkamen, otynmen qamtamasyz etý problemasy joq. Karantın kezeńinde fermerlerdiń servıstik seriktestigi jáne jabdyqtardyń tasymaldaný máseleleri shuǵyl túrde sheshildi. R. Sklıar ákimderge dızel otynyn ýaqytynda jetkizýdi ǵana emes, onyń sapasynyń jaqsy bolýyn da qatań baqylaýda ustaý qajet ekenin atap ótti.

Sońǵy jańalyqtar

Salmaǵy 92 gramdyq prınter

Tehnologııa • Keshe

Qashyqtan oqyp, til úıren!

Bilim • 11 Shilde, 2020

DDU-da táýelsiz komıssııa qurylady

Álem • 11 Shilde, 2020

Atyraý oblysynda kólik jarylyp ketti

Aımaqtar • 11 Shilde, 2020

Aqtaýǵa reseıden 9 dáriger kómekke keldi

Koronavırýs • 11 Shilde, 2020

Álemdik ekonomıka úlken qaryzǵa batty

Ekonomıka • 11 Shilde, 2020

Atyraýda jazǵy dámhana órtendi

Aımaqtar • 11 Shilde, 2020

Atyraýda blok-posttar qoıylmaıtyn boldy

Aımaqtar • 11 Shilde, 2020

Qytaı elshiligi jalǵan aqparat taratqan

Koronavırýs • 11 Shilde, 2020

Uqsas jańalyqtar