Sóziniń basynda, vıse-mınıstr, Tótenshe jaǵdaı kezinde jumys berýshilerdiń óndiristik qyzmeti men jumysshylardyń jumys ornyna qoljetimdiligi shekteýli bolǵanyn atap ótti. Mundaı jaǵdaıda, Úkimet, birqatar daǵdarysqa qarsy shara qabyldady.
Máselen, Jumyspen qamtýdy qamtamasyz etý jáne otandyq kásipkerlerdi qoldaý maqsatynda 2020-2021 jyldarǵa arnalǵan Jumyspen qamtýdyń jol kartasy qabyldandy. Úkimettiń daǵdarysqa qarsy jospary aıasynda, 2020 jyly, jumyspen qamtýǵa tikeleı yqpal etý sharalary 1,2 mıllıon adamǵa jetedi.
Sondaı-aq memleket, tabysynan aırylǵan kásipkerler men jumysshylardy qoldaý maqsatynda, Tótenshe jaǵdaı týyndaǵan kezde áleýmettik tólem taǵaıyndady. Oǵan kelesi sanattar ıek arta aldy:
- aqysyz eńbek demalysyna jiberilgen ShOB, iri kásipkerlik sýbektileri (karantın engizilgen óńirlerde), kommersııalyq emes uıymdar (memlekettik sektordy qospaǵanda) jumysshylary;
- jeke kásipkerler;
- jeke tájirıbemen aınalysatyn adamdar;
- Biryńǵaı jıyntyq tólemdi tóleýshiler (onyń ishinde BJT tólegen beıresmı jumyspen qamtylǵandar);
- azamattyq-quqyqtyq sıpattaǵy shart boıynsha tabys alatyn jeke tulǵalar (budan ári - AQS).
«Biz ótinish berý úderisin barynsha jeńildettik. Ol úshin ártúrli tehnıkalyq sheshimder iske asyryldy: 42500.enbek.kz veb-portaly; «Elektrondyq úkimettiń» veb-portaly; 18 Telegram-bot; uıaly telefon nómiri tirkelse, ótinim berýsiz (proaktıvti). Bankterdegi uzyn-sonar kezektiń paıda bolý qaýpin azaıtý maqsatynda, bank derektemelerinsiz ótinish berý múmkindigi qarastyryldy, esepshottardy onlaın ashý boıynsha sharalar qabyldandy. Bul sharalardyń barlyǵy ótinishterdi berý jáne qaraý úderisin tezdetýge múmkindik berdi. Barlyǵy 8 mıllıon adam ótinish berdi, onyń 4,6 mıllıonyna taǵaıyndaldy. Tótenshe jaǵdaıdyń toqtatylýyna baılanysty 2020 jyldyń 11 mamyrynan bastap jańa ótinishterdi qabyldaý aıaqtaldy», - dedi Aqmádı Sarbasov.
Onyń aıtýynsha, alǵash ret 194,2 mlrd teńge somasyndaǵy 4,6 mln tólem taǵaıyndaldy, onyń ishinde birinshi aıǵa 158,9 mlrd teńge somasynda 3,7 mln, ekinshi aıǵa 35,4 mlrd teńgege 834 myń tıesili. Ekinshi aıda 2,9 mıllıon adamǵa tólem uzartyldy, 122,2 mlrd teńge tólendi.
«Biz buǵan deıin de aıtqanymyzdaı taǵy bir eske salǵym keledi, jaldamaly qyzmetkerlerge áleýmettik járdemaqy taǵaıyndaýdyń basty sharty - bul aqysyz demalysta bolý jáne áleýmettik saqtandyrý júıesine qatysý ótili, basqa sanattar úshin - Tótenshe jaǵdaı kezinde tolyq kiristen aıyrylý jáne áleýmettik saqtandyrý júıesine qatysý ótili boldy. Al AQS sharttary boıynsha jumys isteıtin azamattar úshin zeınetaqy jarnalarynyń bolýy suraldy», - dedi vıse-mınıstr.
Eńbekmıni jáne basqa da memlekettik organdardyń aqparattyq júıeleri arqyly ótinish berýshilerdiń málimetterin tekserý kezinde jeke kásipkerler men qyzmetkerlerdiń joǵaryda atalǵan talaptarǵa sáıkes kelmeýi jaǵdaılary anyqtaldy. Osyǵan baılanysty olarǵa áleýmettik tólemder tóleýden bas tartyldy.
Birinshiden, tólemdi taǵaıyndamaý kelesi máselelerge baılanysty boldy:
- zeınetaqy jarnalary men áleýmettik aýdarymdardyń bolmaýy;
- Tótenshe jaǵdaı kezinde zeınetaqy jarnalary men áleýmettik aýdarymdardyń ósýi (sáýirde);
- jeke kásipkerlerdiń kiristi joǵaltqanyn rastamaýy;
- birneshe kiristiń bolýy;
- ótinishte kórsetilgen jumys berýshi zeınetaqy jarnalary men áleýmettik aýdarymdardy tóleýshige sáıkes kelmedi.
О́tinish berýshilerdiń mártebesi boıynsha da tólemder taǵaıyndalmady:
- jumyssyzdyq mártebesiniń bolýy;
- qaıtys bolǵan adamdardyń atynan jalǵan ótinish joldaý;
- shetelge shyǵyp ketken adamdardyń atynan ótinishter;
- qamaýda otyrǵan adamdardyń ótinishteri;
- Tótenshe jaǵdaı kezinde jumys istegen memlekettik sektordyń, kvazımemlekettik sektordyń, ekinshi deńgeıli bankterdiń jáne basqa kásiporyndardyń qyzmetkerleriniń ótinishteri;
- belsendi zeınetaqy jáne járdemaqy alýshylardyń ótinishteri.
«Taǵy da nazarlaryńyzdy aýdarǵym keledi, Tótenshe jaǵdaıdyń toqtatylýyna baılanysty, 2020 jyldyń 11 mamyrynan bastap jańa ótinishterdi qabyldaý aıaqtaldy. Sonymen birge, «42 500 teńge» tólemi taǵaıyndalmaǵan jekelegen azamattardyń ótinishterine baılanysty, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi mundaı tólemderdi taǵaıyndaýdyń is-qımyl syzbasyn ázirledi. Budan buryn bas tartý týraly sheshim qabyldanǵan «42 500 teńge» áleýmettik tólemin taǵaıyndaý ótinishterin qaıta qaraý úshin, aýdandyq (qalalyq) shtabqa rastaıtyn qujattarmen birge tıisti ótinish berý kerek», - dedi Aqmádı Sarbasov.
О́tinish beriledi:
Jumys berýshi tarapynan – ShOB, iri kásipkerlik (karantın engizilgen óńirlerde), kommersııalyq emes zańdy tulǵalar úshin. Bul rette ótinish tek áleýmettik tólem taǵaıyndaýdan bas tartý (ony toqtatý) týraly sheshim qabyldanǵan qyzmetkerler úshin beriledi.
О́z betinshe – ózderine qatysty áleýmettik tólemdi taǵaıyndaýdan bas tartý (ony toqtatý) týraly sheshim qabyldanǵan jeke kásipkerler, jeke tájirıbemen aınalysatyn adamdar, BJT tóleýshiler, azamattyq-quqyqtyq sıpattaǵy sharttar (budan ári – AQS) boıynsha jumys isteıtin adamdar.
«Usynylǵan qujattardy qaraǵannan keıin aýdandyq (qalalyq) shtab «42 500 teńge» áleýmettik tólemin taǵaıyndaýǵa quqyǵynyń bary nemese joǵy týraly qorytyndy shyǵarady. Oń qorytyndy «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» memlekettik korporasııasy bólimshesine beriledi, ol «О́tinish berýshiniń elektrondyq is maketin» qalyptastyrady jáne derekterdi MÁSQ fılıalyna beredi. MÁSQ fılıaly áleýmettik tólem taǵaıyndaý nemese taǵaıyndaýdan bas tartý týraly sheshim qabyldaıdy. Aýdandyq (qalalyq) shtabtyń qorytyndysymen nemese MÁSQ fılıalynyń sheshimimen kelispegen jaǵdaıda, ótinish berýshi rastaıtyn qujattarymen aýdandyq (qalalyq) shtabtyń jumys organy arqyly oblystyq (qalalyq) shtabqa júginedi, sodan keıin qaıta qaraý prosedýrasy qaıtalanady. Karantın talaptaryn eskere otyryp, adamdardyń jappaı jınalýyna jol bermeý maqsatynda, ótinishter 2020 jylǵy 1 jeltoqsanǵa deıin qaralatyn bolady», – dep túsindirip ótti vıse-mınıstr.
Aqmádı Sarbasov, sondaı-aq, karantındik sharalar jaǵdaıynda jumysyn qaıta bastaýyna ruqsat etilmegen jumys berýshilerdegi qyzmetkerlerdiń jumysyn uıymdastyrýǵa jáne olardyń eńbegine aqy tóleýge qatysty máseleler týyndaǵanyn atap ótti. Osyǵan baılanysty, ol, qoldanystaǵy eńbek zańnamasynda óndiristik qyzmetke qatysty tolyqqandy shekteýler bolǵan jaǵdaıda, eńbek qatynastaryn resimdeýdiń birneshe nusqalary qarastyrylǵanyn atap ótti.
Birinshi, qashyqtyqtan jumys isteý tártibi (Eńbek kodeksiniń 138-baby). Qashyqtaǵy jumys sharttary eńbek shartyna qosymsha kelisimderde belgilenedi, al jumys berýshi qyzmetkerdi qajetti baılanys quraldarymen qamtamasyz etýi kerek.
Ekinshi: tolyq emes jumys kúni. Jumys berýshi tolyq emes jumys kúnin (kúndelikti jumys (jumys aýysymy) uzaqtyǵynyń normasyn azaıtý, tolyq emes jumys aptasy ne osy eki nusqa da) belgileýge quqyly.
Úshinshisi: aqysy tólenbeıtin demalys. Oǵan qyzmetkerdiń bastamasy boıynsha jáne jumys berýshiniń kelisimimen ǵana ruqsat etiledi (nekeni tirkeý, balanyń týýy, jaqyn týystarynyń qaıtys bolýy jaǵdaıynda jumys berýshiniń kelisimi talap etilmeıdi).
Tórtinshi: jumys berýshi men qyzmetkerdiń baqylaýyna jatpaıtyn jaǵdaılarǵa baılanysty toqtap turýdy resimdeý (Eńbek kodeksiniń 112-baby). Toqtap turý 1 eń tómengi jalaqydan (42 500) kem bolmaıtyn mólsherde tólenýi kerek. Toqtap turý barlyq uıymdarǵa saı kelmeıtinin atap ótken jón – toqtap qalý sebepteri uıymnyń jumys isteýin jalǵastyrýynyń múmkin bolmaýyna negizdelýge tıis (mysaly, eger Bas memlekettik sanıtarııalyq dárigerdiń qaýlysymen osy uıymnyń qyzmetine tolyq nemese ishinara tyıym salynǵan jaǵdaıda).
«Biz shekteýlerdiń bar ekenin túsinemiz, bıznes tolyq kólemde óndiristik qyzmetin júzege asyra almaýda. Sondyqtan osy múmkindikti paıdalana otyryp, barlyq adal jumys berýshilerge belsendi azamattyq ustanymy, qyzmetkerleri úshin áleýmettik jaýapkershiligi men jumys oryndaryn saqtap otyrǵan úshin alǵys aıtqym keledi», – dep túıindedi Aqmádı Sarbasov.
