Astyq pen etten tarshylyq kórmeımiz

Sharýalarǵa tyńaıtqysh jetkiliksiz

Eldegi kóktemgi egis jumystaryna baılanysty Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Saparhan Omarov, Energetıka mınıstri Nurlan Noǵaev, Túrkistan oblysynyń ákimi О́mirzaq Shókeev, Qostanaı oblysynyń ákimi Arhımed Muhambetov jáne Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Qumar Aqsaqalov baıan­dama jasady. Aldymen S.Omarov bıyl aýyl sharýashylyǵy daqyldaryn 22,5 mln gektar alańǵa egý josparlanǵanyn, bul kórsetkish ótken jylǵy deńgeıden 238 myń gektarǵa kóp ekenin atap ótti.

– Bıyl maıly daqyldardyń alańy 122,2 myń, kókónis daqyldary 10 myń, baqsha daqyldary 1,5 myń, kartop 7,8 myń, azyqtyq daqyldar 308,6 myń, qant qyzylshasynyń alańy 2,4 myń gektarǵa ulǵaıdy. Bul ishki naryqty ónimmen qamtamasyz etýge jáne óńdeýshi kásiporyndar úshin shıkizat kólemin arttyrýǵa múmkindik beredi, – dedi Aýyl sharýashylyǵy mınıstri.

Qazir aýyl sharýashylyǵy daqyldary barlyq aımaqta egilýde. Atap aıtqanda, dándi jáne dándi-burshaqty daqyldar 9,6 mln gektarǵa nemese josparlanǵan alańnyń 65%-yna, maıly daqyldar – 2,3 mln (76%), kókónis-baqsha daqyldary men kartop – 400 myń (85%), qant qyzylshasy – 20,5 myń (93%), maqta – 118 myń (100%), kópjyldyq shópter 352 myń gektarǵa (100%) egildi.

Mınıstrdiń aıtýynsha, aýyl sharýa­­sh­ylyǵy daqyldary ónimdiligin joǵary­latýǵa áser etetin faktorlardyń biri – mıneraldy tyńaıtqyshtardy ǵyly­mı usynystarǵa sáıkes engizý. Bıylǵy egis naýqany kezinde 2,5 mln tonna tyńaıt­qysh qajet bolǵan. Biraq respýb­lı­kada qoldanylǵan tyńaıtqyshtar kóle­mi shamamen 500 myń tonnany quraıdy.

– Tyńaıtqyshtardy engizý kólemin ulǵaıtý maqsatynda 2020 jyly 26,2 mlrd teńge somasynda sýbsıdııa qaras­tyr­ylǵan. Bul rette osy jyly respýb­lıkalyq bıýdjetten bólingen 23,3 mlrd teń­gege qosa 2,8 mlrd teńge qosymsha qara­jat bólindi. Bul shamamen 522 myń ton­na mıneraldy tyńaıtqyshtardy satyp alýdy jeńildetýge múmkindik beredi. Bul ótken jylmen salystyrǵanda 120 myń tonnaǵa artyq, – dedi S.Omarov.

Belgili bolǵandaı, Qyzylorda oblysynda mıneraldy tyńaıtqyshtardyń kólemi negizdelgen normanyń 93%-yn, Soltústik Qazaqstanda 36% jáne Túrkistan oblysynda 27%-dy quraıdy.

– Basqa oblystarda tyńaıtqysh qoldanýdyń tómen deńgeıi baıqalady. Osyǵan baılanysty barlyq oblys ákim­dik­terine osy jaǵdaıǵa erekshe kóńil bó­lýdi jáne joǵary ónim alý úshin tyńaıt­qyshtardy satyp alý kólemin arttyrýdy usynamyz, – dedi Aýyl sharýashylyǵy mınıstri.  Aıta keterligi, eki jyl buryn tyńaıtqyshtarǵa sýbsıdııa alý úshin agrohımııalyq kartogrammalardyń bolýy mindettelgen bolatyn. Sharýalardyń bul máselege qatysty ótinishinen keıin qoıylǵan talap 2021 jylǵa shegerilip otyr.

– Biz sharýalardyń daıyndalýy úshin jáne topyraqtyń naqty agrohımııalyq jaı-kúıin eskere otyryp tyńaıtqyshtar qajet bolǵan jerde ǵana engizilýine 2 jyl berdik, – dedi S.Omarov.

Dızel baǵasy – 165 teńge

Bıylǵy kóktemgi dala jumystaryn ýaqtyly júrgizý úshin aqpan-maýsym aılary mezgiline 395 myń tonna dızel otyny bólindi. 26 mamyrdaǵy jaǵdaı bo­ıynsha bekitilgen kestege sáıkes 314 myń tonna nemese barlyq kólemniń 80%-yn jetkizý boıynsha sharttar jasaldy, onyń ishinde óńirlerge 259 myń tonna (65%) tıep jóneltildi.

Energetıka mınıstri Nurlan Noǵaev «oblystardy MО́Z-ge 2020 jylǵy dala jumystaryna dızel otynyn jetkizý boıynsha bekitý kestesi» negizinde jospardyń 63%-y nemese 245 myń tonna óńirlerge tómen baǵamen jetkizilgenin atap ótti. Sharýalar búginde dızel otynyn lıtrine 165 teńgeden satyp alýda.

– Biz ony qabyldadyq. Qosymsha 20 myń tonna jóneltildi. Qalǵan jetki­zi­limder bekitilgen kestege sáıkes júrgi­ziledi. Bizdiń tarapymyzdan eshqandaı kedergi joq, – dedi N.Noǵaev.

Negizgi baıandamalar aıaqtalǵannan keıin Premer-Mınıstr kóterilgen máse­lege qatysty birqatar tapsyrma júktedi. Onyń ishinde aýyl sharýashylyǵy óndi­risiniń qarqynyn ulǵaıtý aıasynda sapaly ári qoljetimdi shıkizat bazasyn ósirý, ónimdilikti joǵarylatýdy tapsyrdy.

̶  BUU janyndaǵy Azyq-túlik jáne aýyl sharýashylyǵy uıymy – FAO boljamy boıynsha, Qazaqstan agroónerkásiptik keshen salasyndaǵy áleýeti joǵary AQSh, Aýstralııa, Brazılııa jáne Argentına memleketteriniń qatarynda jáne álemdik azyq-túlik habyna aınalýyna naqty múmkindigi bar, – dedi A.Mamın.

Onyń aıtýynsha, memlekettik qoldaý aıasynda zamanaýı sýarý tehnologııalaryn paıdalana otyryp, iri jáne orta aýyl sharýashylyǵy qurylymdarynyń sýarmaly ýchaskelerin keńeıtýge, egin kólemin ulǵaıtýǵa erekshe nazar aýdarylady. Bul daıyn ónim óndiretin kelesi óndiristerdi damytýǵa mýltıplıkatıvti áser beredi. Premer-Mınıstr Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine ákimdiktermen birge ár óńir boıynsha aýyl sharýashylyǵy sala­synyń ereksheligin eskerip, agro­óner­kásip keshenin damytýdyń keshendi baǵdarlamasynyń jańa tujyrymdamasyn ázirleýdi tapsyrdy.

Et eksporty 370 mln dollardy quraıdy

Kún tártibinde qaralǵan ekinshi máse­le – eldegi aýyl sharýashylyǵy sala­syn damytý. Taqyrypty tarqatý úshin Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Sapar­han Omarov, Pavlodar oblysynyń ákimi Ábil­qaıyr Sqaqov, Qaraǵandy oblysynyń ákimi Jeńis Qasymbek, sondaı-aq agrobıznes ókilderi baıandama jasady.

Jıynda aıtylǵandaı, mal sharýa­shy­lyǵynda 4% deńgeıinde turaqty ósim saqtalýda. Jyl sońyna deıin jalpy ónim kólemin 2,6 trln teńgege deıin, iri qara mal basyn 7,8 mln basqa deıin, usaq mal basyn 17,5 mln basqa deıin jetkizý josparlanǵan. Etti qus fabrıkalary salynady, olar qosymsha 105 myń tonna qus etin óndiredi. Sonymen qatar jumys istep turǵan qus fabrıkalarynda óndiristi ulǵaıtý kózdelgen. Qazir mal sharýashylyǵy ónimderin qaıta óńdeý salasynda josparlanǵan jáne iske asyrylyp jatqan ınvestısııalyq jobalardyń kólemi 717 mlrd teńgeden asady.

– Mınıstrliktiń josparyna sáıkes, bıyl mal sharýashylyǵy ónimderi kóleminiń qosymsha ósimi 4,2 paıyzǵa nemese 2,6 trln teńgege boljanyp otyr. Bıyl tórt aı boıynsha jalpy ónim kólemi 656 mlrd teńgeni qurady, jalpy ónim ındeksi 2,2 paıyzǵa artty. Barlyq óńir boıynsha josparly ındıkatıvter belgilengen jáne oǵan qol jetkizýge barlyq múmkindik bar, – dedi S.Omarov. Onyń aıtýynsha, mal sharýashylyǵy sektorynda negizgi sharalar iri qaranyń analyq basyn kóbeıtýge baǵyttalǵan. 2018 jyldan bastap analyq mal basyn satyp alýǵa arnalǵan fermerlik sharýa­shylyqtardy nesıelendirý baǵdarlamasy bastaldy. Osy ýaqyt ishinde 1,5 myń fer­merlik sharýashylyq nesıe alyp, mal satyp aldy. Orta merzimdi perspektı­vada transulttyq kompanııalardy tartý arqyly zákirlik kooperasııany damytý mindeti bar. Fermerlik sharýashy­lyq­tardy qurýdan kútiletin ınvestısııalar kólemi 350 mlrd teńge. Sıyr etin eksporttaý kólemi 2025 jyly 370 mln dollardy quraıdy. Fermerlik sharýashylyqtarmen 42 myńnan astam jumys orny qurylmaq.

– Byltyr fermerlik sharýashylyqtar 63 myń bas iri qara mal ákeldi. Nátı­jesinde, asyl tuqymdy mal basynyń úles salmaǵy 12 paıyzǵa jetti. Bıyl 95 myń bas maldy satyp alýǵa fermerlik sharýashylyqtardy nesıelendirýdi jos­parlap otyrmyz. Jyl basynan bas­tap 21 myń bas satyp alýǵa fermerler qarjylandyryldy. Jalpy ákimdikterge fer­merlik sharýashylyqtardy iri qara mal ákelýge qatysty jumystardy belsen­dirý kerek, sonyń ishinde daıyn ınfra­qurylymy bar sharýa qojalyqtaryn da qarastyrý qajet, – dedi mınıstr. Onyń aıtýynsha, respýblıkada 279 myń bas malǵa arnalǵan bordaqylaý alańdarynyń jelisi jáne qýaty 240 myń tonnaǵa et kombınaty bar. Olardyń júktemesin arttyrý úshin buqashyqtardy tapsyrý jospary qarastyrylǵan. Fermerlerdi yntalan­dyrý úshin ónerkásiptik borda­qylaý alań­daryna nemese et kombınattary­na tap­syrylǵan buqashyqtardy tirideı sal­ma­ǵyna sýbsıdııalaý tetigi qaras­ty­rylǵan.

Sondaı-aq elimizde 12 broılerlik qus fabrıkasyn júzege asyrý josparlanýda.

– Qus etin óndirýde byltyr 1 jańa qus fabrıkasyn jáne 5 jobany jańǵyrtý arqyly qus etiniń óndirisinde 14 paıyz (223 myń tonnaǵa deıin) ósim qamtamasyz etilip otyr. Degenmen ımport úlesi 45 pa­ıyzdy quraıdy. Bul rette qus etin óndirý boıynsha jańa qosymsha óndiris qýatyn iske qosý arqyly ımport almastyrý sharalary jalǵasady. Ortasha merzimdegi perspektıvada óndiris qýaty 174 myń tonnany quraıtyn 12 broılerlik qus fabrıkasyn júzege asyrý josparlanýda, – dedi mınıstr. Qus fabrıkalarynyń qýatyn tolyq júkteý arqyly qus etiniń óndi­risi 2,2 esege ósetin bolady. Bastapqy ınvestısııalar 110 mlrd teńgeni quraıdy jáne 4,7 myń jumys orny qamtamasyz etiledi.

Taqyrypty qorytyndylaý barysynda A.Mamın usaq mal basyn kóbeıtýge erekshe nazar aýdarý qajettigin, otandyq qus sharýashylyǵyn odan ári keńeıtýdiń jáne iri qara mal basyn arttyrý boıyn­sha júıeli jumystyń mańyzyn atap ótti. Budan ózge, Úkimet basshysy búgin­de astyq egetin 300 iri jáne ortasha sharýa­shy­lyqtardy mal sharýashylyǵyna tartýǵa múmkindiktiń bar ekenine, munyń ózi salany damytýǵa qosymsha serpin beretinine toqtaldy. Syrtqy naryqta aıtar­lyqtaı suranysqa ıe shoshqa etin óndirý – mal sharýashylyǵy ónimderiniń ekspor­tyn ulǵaıtýdaǵy perspektıvaly baǵyt retinde ataldy. Jalpy, mal sharýa­shylyǵy salasy turaqty damyp keledi. Memleket barlyq qoldaý sharalaryn kórsetip jatyr, – dedi A.Mamın.