Ǵylym • 29 Mamyr, 2020

Ulttyq ǵylym akademııasy: Prezıdent pikirin qoldaımyz

204 ret kórsetildi

Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ǵylym akademııasynyń Tóralqasy Evrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń sońǵy otyrysynyń mazmunymen muqııat tanysa kele, QR Prezıdenti Q.K. Toqaevtyń konstrýktıvti pikirlerin esepke ala otyra kelesideı málimdeme jasady. 

Qurmetti qazaqstandyqtar!

1994 jyly Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh prezıdenti N.Á. Nazarbaev M.V. Lomonosov atyndaǵy MMÝ-de tarıhı mazmunǵa ıe dáris oqydy. Onda postkeńestik respýblıkalardaǵy kúrdeli áleýmettik-ekonomıkalyq ahýaldan birlesip shyǵýdyń jolyn usyndy. Bolashaqta ekonomıkalyq baǵyttaǵy odaq bolatyn birlestiktiń negizgi qyzmeti, eń aldymen, ekonomıkalyq mindetterdi sheshýge basymdyq berý; taǵdyrsheshti máselelerdi ulttyq referendýmdar negizinde sheshý; jańa ekonomıkalyq odaqqa kirýdi josparlaǵan memleketter qarym-qatynasyndaǵy teńdik, bir-biriniń ishki isterine aralaspaý, terrıtorııalyq tutastyqty saqtaý jáne memlekettik shekaralardy buzbaý prınsıpterine negizdelip quryldy.

2015 jyldyń 1 qańtarynda Evrazııalyq ekonomıkalyq odaqty qurý, shyn máninde, tarıhı jáne mádenı-órkenıettik mańyzǵa ıe boldy. Bul – táýelsiz elderdiń erikti ekonomıkalyq qaýymdastyǵy. Odaqqa engen bes el arasynda taýar, qyzmet, kapıtaldyń jáne adam resýrstarynyń erkin qozǵalysy bastaldy. Kóptegen kedendik tosqaýyldar men bıýrokratııalyq kedergiler alynyp tastaldy. 170 mıllıon halqy bar iri naryqqa ıe boldyq. Ulttyq kásiporyndar sapaly, arzan, suranysqa ıe taýarlar óndirip, básekege qabilettilik jolyna shyqty. Shekara beketterindegi uzaq keptelis azaıdy. Kórshiles aımaqtyń saýdasy ósti. Ekonomıkalyq odaqqa kiretin ár memleket ózara tıimdi saýdany, ásirese shekara aımaǵynda júzege asyrady.

Biraq sońǵy jyldary qazirgi saıasatkerler arasynda osyndaı ekonomıkalyq birlestiktiń negizgi prınsıpterin buzý áreketteri jıileı bastady. Álemniń keıbir joǵarǵy shendi memleket qaıratkerleri odaqty saıası birlestikke aınaldyrý áreketterin iske asyrýda. Onyń dáleli –ulttyqtan joǵary parlament qurý, odaqqa ortaq aqsha engizý, ortaq shekaralyq ásker ustaý, ortaq bıýdjet engizý týraly usynystar. Bul, sóz joq, el egemendigin joǵaltýǵa aparady. Buǵan eshqashan jol berilmeýi tıis.

Bıyl qazaq memlekettiligine 555 jyl tolady. 1465 jyly Kereı men Jánibek Altyn Ordadan (bunyń 750 jyldyǵy) bólinip shyǵyp, táýelsiz Qazaq handyǵyn qurdy. Bul mereıtoılyq datany saltanatty túrde atap ótýimiz kerek.

Ekonomıkalyq odaqtyń kóptegen jobalary qaǵaz júzinde qaldy jáne óte baısaldy saraptamalyq jumystar men Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııasyndaǵy elder ókilderiniń tarapynan uıymdastyrýshylyq úılestirýdi talap etedi.

Sonymen qatar, Reseıdiń keıbir qoǵam qaıratkerleri 1991 jylǵa deıin qazaqtarda memlekettilik bolmaǵan degen arandatýshylyq pikirlerdi de jıi qaıtalaýda. Olarǵa Eýrazııa qurlyǵyndaǵy kóptegen halyqty basqarǵan ejelgi túrik qaǵanatyn-memleketterin aıtpaǵanda, alǵashqy qazaq memleketi 1465 jyly paıda bolǵanyn eske salǵym keledi. Ortalyǵy Almaty bolatyn «Ortaazııalyq federaldy aımaq» qurý qajet degen Qazaqstan Táýelsizdigine qarsy úndeý jasaldy. Elimizdiń soltústik jáne soltústik-shyǵys oblystary basqa eldiń tarıhı jerleri bolǵan degen jalǵan pikirler jıi aıtylady. Osy atalǵan jáne basqa da arandatýshylyq áreketter egemendi Qazaqstan azamattaryn, bizdi – ǵalymdardy alańdatady. Qazaqstan halqy óziniń zańdastyrylǵan terrıtorııasynda beıbit ómir súrýde, bizdiń shekaramyz barlyq kórshiles memlekettermen delımıtasııalyq kelisim-sharttarmen bekitilgen jáne olarmen dostyq qarym-qatynas ornatylǵan. Biz táýelsiz Qazaqstan shańyraǵy bolashaq urpaqtarǵa beriletinine kámil senemiz. «Máńgilik el» ulttyq ıdeıasy osyǵan shaqyrady.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Joǵarǵy Evrazııalyq ekonomıkalyq keńestiń beınekonferensııa formatynda ótken kezekti otyrysynda sóılegen sózin osy maǵynada qarastyramyz jáne qabyldaımyz. Bul jıynda memleket basshysy sózininiń ózekti máni «2025 jylǵa deıingi Evrazııalyq ekonomıkalyq ıntegrasııanyń damý strategııasyn» Qazaqstannyń qabyldamaýyna qatysty boldy.

Ekonomıkalyq ıntegrasııa jetistigi ulttyq egemendigimizdiń ıdeıasy men teń yntymaqtastyq múmkindigine kúmán keltiretin jekelegen saıasatkerlerdiń senimimen emes, naqty ıntegrasııalyq pragmatıkalyq jobalardy júzege asyrý nátıjesinde memleket halqynyń ómir súrý deńgeıin jaqsartý arqyly ólshenedi.

Osyǵan oraı, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ǵylym akademııasynyń Tóralqasy, Evrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń sońǵy otyrysynyń mazmunymen muqııat tanysa kele, QR Prezıdenti Q.K. Toqaevtyń konstrýktıvti pikirlerin esepke ala otyra, táýelsizdikti eń qymbat qundylyq retinde baǵalaı kele, batyl túrde jarııa etemiz:

Birinshiden, Evrazııalyq ekonomıkalyq komıssııanyń quziretine densaýlyq saqtaý, bilim berý jáne ǵylym salalaryn kirgizý odaqtyń  ekonomıkalyq baǵytyn ózgertedi ári odaq shartynyń mánine qaıshy keledi degen prezıdent pikirin tolyq qýattaımyz.

Ekinshiden, Evrazııalyq odaq elderiniń arasyndaǵy ekijaqty yntamaqtastyq ekonomıkalyq, áleýmettik, gýmanıtarlyq qatynastar spektoryn qamtıdy. Olardy besjaqty formatta qarastyrýdyń eshqandaı qısyny joq degen prezıdenttiń alańdaýshylyǵy tolyq oryndy.

Úshinshiden, Q.K. Toqaevtyń, ıntegrasııalyq jumys ulttyq quqyq júıesiniń erekshelikterin eskerýi mindetti, Evrazııalyq odaq sheńberinde zańdardy «úılestirý jáne ýnıfıkasııalaý» áreketterin ulttyq qoǵamdyq pikir qabyldamaıdy deýi tolyq shyndyq.

Tórtinshiden, Evrazııalyq ekonomıkalyq komıssııany kadrmen jasaqtaý organdy qarjylandyrý kólemine táýeldi bolmaýy kerek. Munda ár eldiń ókilderi teń dárejede qyzmet etýge tıis degen prezıdenttiń pikiri óte oryndy.

Besinshiden, biz memleket basshysynyń Evrazııalyq ekonomıkalyq komıssııanyń ókilettiligin budan aryqaraı arttyra berýdi toqtatý týraly usynysyn qýattaımyz. Prezıdent Q.K. Toqaevtyń jańa qujatty muqııat óńdegenshe, ony qabyldaýdy keıinge qaldyrý týraly pikiriniń durys ekendigine senimdimiz.

Ǵylymı qoǵamdastyq ókilderi retinde biz Memleket basshysynyń belgili bir ıntegrasııalanǵan ekonomıkalyq jobalarǵa qatysty ulttyq quqyqtyq normalardy úılestirý men qıystyrýdaǵy «aqylǵa qonymdylyq» qaǵıdatyn saqtaý ustanymyn qoldaımyz.

Qazaqstandyqtardyń, sonyń ishinde ǵalymdardyń qoǵamdyq pikiri Evrazııalyq odaqtyń ókilettik sferasyn keńeıtýdiń qandaı da bolmasyn áreketterine qarsy. Ekonomıkalyq birlestikti saıası baǵytqa burý áreketteriniń ashyq júzege asýy Qazaqstan táýelsizdigine qaýipti, Keńester Odaǵyn jańǵyrtýdy kózdeý bolyp sanalady. EýrAzEQ kez-kelgen memlekettiń baıandy jáne basty qundylyǵy bolyp sanalatyn táýelsizdigin shektemeı, Qazaqstan halqynyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa úles qosýy qajet. Kerisinshe jaǵdaı oryn alsa, Qazaqstan kez kelgen odaqtan shyǵýy tıis.

Biz Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Kemeluly Toqaevtyń usynylyp otyrǵan qujattyń negizgi ereksheligi strategııalyq seriktestiktiń abstraktili kórinisi men jekelegen máselelerdi saıasattandyrýǵa emes, qatysýshy elderdiń ál-aýqatyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan ekonomıkalyq yntymaqtastyq pen memleketter damýynyń naqty baǵdarlamalaryn ázirleýge jáne iske asyrýǵa baǵyttaý kerek degen pikirin qoldaımyz.

Sońǵy jańalyqtar

Atyraýda 32 otbasy jańa páterge kóshti

Aımaqtar • Búgin, 19:41

Nashaqorlarǵa qarsy kúres toqtamaıdy

Aımaqtar • Búgin, 18:14

"Bek Eır" AQ-na ekinshi sot isi qozǵaldy

Qazaqstan • Búgin, 16:37

WhatsApp-ta jańa fýnksııalar paıda bolady

Tehnologııa • Búgin, 16:20

Jumys sapasy udaıy baqylaýda bolady

Aımaqtar • Búgin, 16:17

Almaty mańynda jer silkindi

Aımaqtar • Búgin, 16:10

Shıkizattyq emes eksport tómendedi

Aımaqtar • Búgin, 15:46

Bıyl Qurban aıt qalaı ótedi?

Qazaqstan • Búgin, 10:17

COVID-19: Jerleý qalaı júrip jatyr?

Qazaqstan • Búgin, 09:39

Toıdy ysyra turǵan jón

Qoǵam • Búgin, 08:39

Shekteýler otandastarymyzǵa oı salsa...

Medısına • Búgin, 08:36

Basty qundylyq – adam ómiri

Qoǵam • Búgin, 08:23

Uqsas jańalyqtar