Suhbat • 29 Mamyr, 2020

Sanaly ǵumyryn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq qyzmetke arnaǵan dáriger

105 ret kórsetildi

Bıylǵy 27 mamyrda Qoǵamdyq senim ulttyq keńesiniń 13-otyrysynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq qyzmetti kúsheıtý, jańa komıtet qurý, bas memlekettik sanıtarlyq dárigerdiń mártebesi men bedelin arttyrý qajettiligin atap ótti.

Sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq qyzmetti jetildirý máselelerine baılanysty saýalymyzdy, biz 40 jyldan astam búkil sanaly ǵumyryn respýblıkamyzdyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq qyzmetin qurý men jaqsartýǵa arnaǵan, sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq qyzmettiń ardageri, joǵary sanattaǵy dáriger Baqytgúl Tileýbekovaǵa joldaǵan edik

Bakytgúl Tóleýhanqyzy, sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq qyzmettiń halyq densaýlyǵyn saqtaý júıesindegi róline toqtalyp ótseńiz.

– Memleket Basshysynyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq qyzmetti kúsheıtý, jańa komıtet qurý, bas memlekettik sanıtarlyq dárigerdiń mártebesi men bedelin arttyrý týraly sheshimi der kezinde qabyldanǵan sheshim.

Qazirgi tańda qoǵamda bolyp jatqan koronavırýs pandemııasy jaǵdaıynda memlekettik shekaralar, onyń ishinde áýe, avtomobıl jáne temirjol kólikterin ótkizý pýnkterinde táýlik boıy sanıtarlyq-epıdemıologııalyq is-sharalardy, azamattarǵa medısınalyq baqylaýdy júrgizýde atalmysh mamandarynyń eńbegi orasan zor.

Halyq densaýlyǵyn saqtaý isinde eńbek etip júrgen medısına qyzmetkerleri, olardyń ishinde, meniń áriptesterim - sanıtarlyq dárigerler de, árqashan erekshe qurmetke ıe bolýlaryn qalaımyn, sebebi, medısına kásibi - adamgershiliktiń asyly.

– Siz kóp jyldar boıy Qazaq KSR Densaýlyq saqtaý mınıstrliginde,  keıin QR Densaýlyq saqtaý mınıstrliginde jumys istedińiz. Bul jas memlekettiń qalyptasý jyldary boldy ǵoı?

– Aldymen osy arada tájirıbe jınaqtaýǵa jol ashyp bergen óz ómirbaıanyma azdap toqtala keteıin. Men 1974 jyly Qaraǵandy memlekettik medısına ınstıtýtynyń sanıtarııalyq-gıgıenalyq fakýltetin bitirip, JOO aıaqtaǵannan keıin ShQO Besqaraǵaı aýdandyq sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq stansııasyna sanıtarlyq dárigerlik qyzmetke joldama aldym. Aldymen sanıtarlyq dáriger, keıinnen Taldyqorǵan oblysynyń aýdandyq SES balalar jáne jasóspirimder gıgıenasy bólimshesiniń meńgerýshisi jáne Almaty qalasy Áýezov aýdandyq SES kommýnaldyq bólimshesiniń meńgerýshisi bolyp qyzmet jasadym. 1983 jyly Qazaq KSR Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń Sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq bas basqarmasynyń epıdemıolog dárigeri qyzmetine shaqyryldym. 1996 jyly QR Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń Memlekettik sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq qadaǵalaý bas basqarmasy jáne Memlekettik sanepıdbaqylaý komıtetiniń sanıtarııalyq-gıgıenalyq  baqylaý jáne saraptaý bóliminiń basshysy, al 2004 jyldan 2009 jylǵa deıin – basqarma basshysy bolyp qyzmet atqardym.

KSRO taratylyp jáne jas memlekettiń qalyptasý jyldarynda sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq qyzmet boıynsha elimizdiń normatıvtik quqyqtyq bazasyn qurý qajettiligi paıda boldy da, Qazaqstannyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq qyzmetin retteýshi 500-den astam normatıvtik quqyqtyq aktiler (zańdar, Úkimettiń qaýlylary, erejeler, sanıtarlyq-epıdemıologııalyq erejeler men normalar, ádistemelik usynymdar, nusqaýlyqtar) ázirledik.

«Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» alǵashqy Kodeksti, azyq-túlik ónimderiniń sapasy men qaýipsizdigi boıynsha zań jobasyn, Qazaqstannyń Dúnıejúzilik saýda uıymyna kirýine baılanysty halyqaralyq normalarǵa sáıkes úılestirilip qabyldanǵan ekinshi zań jobasyn, tehnıkalyq reglamentterdi daıyndaýǵa, halyqaralyq yntymaqtastyq sheńberinde úkimetaralyq kelisimderdi júzege asyrýǵa qatysqanymdy maqtan tutamyn.

1996 jyly KSRO Kólik mınıstrliginiń qaramaǵyndaǵy kóliktegi sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq qyzmetti qosa otyryp, sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq qyzmettiń biryńǵaı júıesi uıymdastyryldy jáne elimizdiń aýmaǵyna karantındi jáne asa qaýipti aýrýlardy, sondaı-aq halyq úshin qaýipti ónimderdi jibermeý maqsatynda  shekara men respýblıka aýmaǵyn sanıtarlyq qorǵaýdy nyǵaıtý boıynsha sharalar qabyldandy.

Temirjol stansııalarynyń shekarasyndaǵy 18 sanıtarııalyq-karantındik beketinde jáne halyqaralyq avıareısterdi qabyldaý jáne ushýyn júzege asyratyn áýejaılarda 6 beket ashyldy. Adam densaýlyǵyna qorshaǵan ortanyń zııandy faktorlarynyń áser etýiniń sebep-saldar baılanystardy anyqtaýdaǵy negizgi jáne bas elementteriniń biri bolyp tabylatyn zerthanalyq monıtorıngti júrgizý úshin zerthanalyq dıagnostıkanyń eń jańa quraldarymen tehnıkalyq jabdyqtalǵan sanepıd qyzmetiniń zerthanasy jańartyldy.

Meni QR Parlamenti jumys tobyna engizip, ekologııalyq, sý, jer jáne eńbek kodeksterin, sondaı-aq QR kóptegen zańdaryn, densaýlyq saqtaý, farmasııa, halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq  salamattylyǵy men basqa salalardaǵy Memlekettik jáne salalyq baǵdarlamalardy ázirleýge qatystym.

Jalpy, men basshylyq etke basqarmanyń barlyq fýnksııalaryn sanaý múmkin emes, olar jan-jaqty jáne kóp qyrly boldy, bir sózben aıtqanda, adamnyń dúnıege kelgen sátinen bastap ómiriniń sońyna deıin baqylaýdy júzege asyrý.

Maman retindegi tájirıbeńiz rasynda da mol. Osy joldy jalǵastyryp kele jatqan shákirtterińiz de bar shyǵar?

Búgingi respýblıka men óńirlerdiń kóptegen bas memlekettik sanıtarııalyq dárigerleri, departamentter men basqarmalardyń basshylary meni ózderiniń ustazy dep sanaıtyndyǵy qýantady. Olardyń ishinde QR bas memlekettik sanıtarııalyq dárigeri Aıjan Esmaǵambetova, Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń Departament dırektorynyń orynbasary Záýresh Ahmetova, Kóliktegi taýarlar men kórsetiletin qyzmetterdiń sapasy men qaýipsizdigin baqylaý departamentiniń dırektory Sadvakas Baıgabýlov, Taýarlar men kórsetiletin qyzmetterdiń sapasy men qaýipsizdigin baqylaý komıtetiniń basqarma basshylary Maral Rahymjanova, Rozalına Ermekbaeva jáne t.b. bar.

Keńes ókimeti kezindegi Densaýlyq saqtaý mınıstrliginde jyldaryńyz aqtalyp, óz baǵasyn aldy dep esepteısiz be?

– Eńbegim elenip, «Otlıchnık zdravoohranenııa SSSR», «Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý isiniń úzdigi», «Densaýlyq saqtaý isine qosqan úlesi úshin», «Eńbek ardageri» jáne mereıtoılyq medaldarmen, KSRO, Qazaq KSR, QR Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń, «Nur Otan» partııasynyń, Astana qalasy ákiminiń Qurmet gramotalarymen jáne alǵys hattarymen marapattaldym.

Bilikti, bilimdi mamandar árqashan suranysqa ıe. Degenmen, keıde myqty mamandardyń jyldar boıy jınaǵan tájirıbesi kereksiz qalyp jatady...

– Zeınetke shyqsam da, «Stolıchnaıa dezınfeksııa» JShS dırektorynyń orynbasary laýazymynda qyzmet atqaryp, jastarmen ómirlik jáne praktıkalyq tájirıbemmen bólisip, Astana qalasy turǵyndarynyń densaýlyǵyn qorǵaý isine at salystym. Kóp jyldar boıy Tamaq ónimderiniń qaýipsizdigi jónindegi BFA/DDU jáne QR Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń «Densaýlyq saqtaý salasynyń ınstıtýsıonaldyq damýy» men Dúnıejúzilik banktiń jobasynyń jergilikti sarapshysy boldym.

Al koronavırýs indetiniń qaýpi seıilmeı turǵany belgili. Kún saıyn jańa jaǵdaılar anyqtalyp tirkelýde. Pandemııany qanshalyqty tez arada jeńemiz?

– Indet bizdiń densaýlyǵymyzǵa áli de qaýip tóndirýde. Men ózimniń áriptesterime – dárigerler men sanıtarlyq dárigerlerge senemin. Medısına qyzmetkerleri ózderiniń azamattyq jáne kásibı paryzdaryn abyroımen atqaryp júr.

Biz negizgi saqtyq sharalaryn qatań saqtap, úıde bolýdy jalǵastyra berýimiz kerek. Bizdiń densaýlyǵymyz ózimizdiń jaýapkershiligimizge baılanysty. Bizdiń basymyzdan ótip jatqan osy synaqtardy biz laıyqty jeńe alatynymyzǵa senimdimin.

 

Áńgimelesken

Aınash ESALY

ALMATY

Sońǵy jańalyqtar

Atyraýda 32 otbasy jańa páterge kóshti

Aımaqtar • Búgin, 19:41

Nashaqorlarǵa qarsy kúres toqtamaıdy

Aımaqtar • Búgin, 18:14

"Bek Eır" AQ-na ekinshi sot isi qozǵaldy

Qazaqstan • Búgin, 16:37

WhatsApp-ta jańa fýnksııalar paıda bolady

Tehnologııa • Búgin, 16:20

Jumys sapasy udaıy baqylaýda bolady

Aımaqtar • Búgin, 16:17

Almaty mańynda jer silkindi

Aımaqtar • Búgin, 16:10

Shıkizattyq emes eksport tómendedi

Aımaqtar • Búgin, 15:46

Bıyl Qurban aıt qalaı ótedi?

Qazaqstan • Búgin, 10:17

COVID-19: Jerleý qalaı júrip jatyr?

Qazaqstan • Búgin, 09:39

Toıdy ysyra turǵan jón

Qoǵam • Búgin, 08:39

Shekteýler otandastarymyzǵa oı salsa...

Medısına • Búgin, 08:36

Basty qundylyq – adam ómiri

Qoǵam • Búgin, 08:23

Uqsas jańalyqtar