– Karantınniń alǵashqy kúnderi baılanysqa qatysty synı pikirler kóp aıtylǵan-dy. Jalpy, kóptegen kompanııalardyń jumysyna ózgeris engizgen tótenshe jaǵdaı «Qazaqtelekomǵa» qalaı áser etti?
– Karantın kezeńi – biz júzege asyrǵan barlyq jumystardy qorytyndylaýǵa, osyǵan deıingi ustanǵan baǵytymyzdyń durys-burystyǵyn baǵamdaýǵa kómektesti. Sonymen qatar damý josparyna jańasha qaraýdyń qajettigin kórsetti.
Qazir «pandemııa bar problemany ashyp berdi» degendi jıi aıtatyn boldyq. Bul bir jaǵynan durys, árıne. Degenmen, biz bul qıyndyqtardy aldyn-ala bildik, pandemııa bastalmaı jatyp-aq «Qazaqtelekom» ýaqyttyń túrli synaǵyna daıyndala bastady. Sonyń arqasynda syn saǵatta súrinbedik dep aıta alamyn.
Birneshe aı ishinde telekommýnıkasııa salasynda úlken ózgeris bolady. Adamdardyń qarym-qatynasynda, aqparat almasýy, oqýy jáne jumys isteýi, saýda jasaýy sekildi kúndelikti tirshiliginiń jańa modeli qalyptasa bastady. Halyq munyń bárin onlaın jasaýǵa bolatynyn bildi, úırendi. Tirshiliktiń osy jańa qalpy karantın bitkennen keıin de joǵalyp ketpeıdi.
Kásipkerler keńse jaldamaı-aq, qyzmetkeriniń áleýetin paıdalanýǵa bolatynyna kóz jetkizdi. Bıznesmender kásibin onlaın alańda júrgizýdiń tıimdi tásilderin izdeı bastady. «Qazaqtelekom» mundaı alańdy pandemııanyń aty-zaty zaty joq kezde oılastyryp, júzege asyryp qoıǵan bolatyn. Ol – ismet.kz platformasy. ismet.kz bıznes úshin bar sharýany onlaın atqarýǵa múmkindik berdi. Munda tirkelgen kásipkerler ózgelerdiń qyzmetin satyp alyp, óziniń taýaryn ne qyzmetin onlaın saýdalaı alady. Árıne ony iske qosarda biz dál qazirgideı qajet bolaryn bilmedik. Áý basta qujat aınalymyn qysqartyp, ony tıisti jerge jetkizýge ketetin shyǵyn men ýaqytty únemdeý úshin jasaǵan edik. Sol kezdiń ózinde jylyna 60 mln teńgeni únemdedik. Al qazir ismet.kz biz úshin seriktester men zańdy tulǵalardyń qarym-qatynasyn toqtatpaıtyn jalǵyz ǵana amaly bolyp qaldy. Qazir ol 14500 kásipkerge onlaın qyzmet kórsetedi. Tótenshe jaǵdaı kezinde 2500-den asa adam tirkeldi. Bir ǵana sáýir aıynda bul portaldyń qyzmetin 120 795 adam paıdalandy.
Abonentterge jyldam ári sapaly qyzmet kórsetý úshin qashyqtan baılanysý arnalaryn iske qosqan bolatynbyz. Karantınge baılanysty barlyq bólimsheler ýaqytsha jabylǵan kezde osy onlaın arnalar bizdi qutqaryp qaldy, tutynýshylarmen baılanys úzilgen joq. Kerisinshe, karantınniń alǵashqy 10 kúninde onlaın arnalarǵa habarlasqan tutynýshylar 30 ese kóbeıdi.
– Olardyń kóbisi ınternet sapasyna shaǵymdanýshylar emes pe?
– Bizdiń onlaın arnalar men call ortalyqtarǵa halyqtyń deni ınternet qosýdy, baılanystyń jańa túrine aýysýdy surap habarlasty. Máselen, tek naýryz aıynyń ózinde abonenttik bazamyz 25 myń klıentpen tolyqty. Bul jerde klıent degenimiz úı, al ol úıde birneshe adam turady ǵoı. Iаǵnı, 25 myń klıent jan basyna shaqqanda shamamen
75 000-100 000 adam degen sóz. Bul degenińiz ınternet jelisine artylǵan qosymsha júkteme. Adamdar jumysty úıden istegen, sabaqty qashyqtan oqyǵan, saýdany onlaın jasaǵan, jınalys pen kezdesýlerdi jelide ótkizgen kezde, odan qaldy bar ermegi smartfon bolǵanda ınternetke buryn-sońdy bolmaǵan salmaq tústi. Qazaqtelekom kompanııalar tobyna (Activ/Kcell, Tele2, Altel) túsken salmaq naýryzdyń basynda 5%-ǵa artty, sáýir aıynda taǵy 20%-ǵa ósti.
Qysqasy, «Bári bir mezette jelide» fenomeniniń saldarynan trafık tym qatty ulǵaıdy. Buryndary trafık kóteriletin ýaqyt belgili edi, ol uzaqqa sozylmaı tómendeıtin. Karantınde 24 saǵat boıy trafık tómendemeı turdy. Onyń ústine, ár abonent júktelýi aýyr kontentke aýysty, ıaǵnı vıdeokontent, fılmder kóre bastady. Úıge tartylǵan 1 jeliden bir mezette teledıdar, planshet, kompıýter, telefon arqyly kıno, biri oqý baǵdarlamasyna qosylsa, taǵy bir adam onlaın jınalysqa qatyssa, beıneqońyraýmen sóılesse júktemeniń artatyny belgili. Qaladaǵy bar avtokólik bir mezette jolǵa shyqsa, ol jol qansha sapaly, keń bolsa da keptelis paıda bolady ǵoı. Bul da sol sekildi. Degenmen, júkteme artty eken dep biz qol qýsyryp otyrǵan joqpyz, árıne. Internet arnalaryn keńeıtý baǵytynda shuǵyl sharalar jasaldy. Máselen, arnalardyń syıymdylyǵyn 360 gıgabıtke (1200 Gbıt/s-ten 1560 Gbıt/s-qa deıin) keńeıttik, jáne bul jumys jalǵasa beredi.
Tótenshe jaǵdaı kezinde «Qazaqtelekom» syrtqy ınternet arnalaryn shamamen 25%-ǵa keńeıtti. Qazir jergilikti keshteý serverleriniń kólemi syrtqy arnalar kóleminiń 92%-yn quraıdy. Qarapaıym tilmen aıtqanda, syrttan keletin ınternet-trafıktiń jartysy Qazaqstanda shoǵyrlanǵan. Bul klıentterge joǵary sapaly qyzmet kórsetýge múmkindik beredi. Bizde Qazaqstan aýmaǵyndaǵy trafık bar, elimizdegi barlyq ınternet resýrstar, olardyń hostıngi óz elimizde. Sonymen qatar sheteldik trafık bar, olardyń hostıngi syrt elde. Mysaly, ǵalamdyq Facebook, Youtube sekildi jeliler. Bul resýrstardy paıdalaný sapaly bolýy úshin birqatar sheteldik trafık kompanııamyzdyń data ortalyqtarynda turǵan serverlerge keshteledi. Osynyń arqasynda kóptegen tanymal resýrstarǵa qosylý jyldam ári sapaly bolady.
«Qazaqtelekomnyń» serverlik múmkindikterine keler bolsaq, bizde rezerv bar. Másele bizdiń serverlerdiń qýatynda emes, másele ınternetke suranystyń kúrt ósýinde bolyp tur. Halyqaralyq IT-kompanııalar men álemdik telekom-operatorlary ǵalamdyq jelige artylǵan júktemeni azaıtý baǵytynda birqatar sharalar qabyldady. Mysaly YouTube beınerolıkterdi burynǵydaı joǵary sapaly HD formatynda emes, standartty sapada usyna bastady. Netflix- te Eýropa boıynsha taratý jyldamdyǵyn 4 ese azaıtty. Osy sekildi Facebook, Instagram, Disney+ resýrstary beıne rolıkter sapasyn ádeıi tómendetti.
– Qazaqstanda barlyǵy qansha eldi mekenge ınternet tartyldy? Tótenshe jaǵdaı rejimi bul jumysty toqtatyp tastaǵan joq pa?
– Árıne karantın men tótenshe jaǵdaı talaptary qurylys jumystaryna azdap kedergi keltirdi. Biraq aýyldarǵa joǵary jyldamdyqty ınternet tartý isi toqtaǵan joq. Mamyrdyń sońyna deıin 450 eldi mekenge talshyqty optıkalyq baılanys jelisin tartý kózdelip otyr. Internet aýyldarǵa asa qajet. Aılyqty aýdarý, memlekettik satyp alý prosesterine qatysý, oqý baǵdarlamalaryna kirý sekildi qarapaıym sharýalardyń bári ınternetsiz bitpeıdi. Sol úshin 500 jáne odan da kóp turǵyny bar aýyldarǵa keń jolaqty ınternet tartý jobasy 2018 jyldyń aıaǵynan bastap júzege asyryla bastaǵan bolatyn. Josparǵa sáıkes, 2020 jyldyń sońyna deıin osy joba aıasynda 14,5 myń shaqyrym optıkalyq talshyq tartylýy kerek, bul 828 aýyldaǵy 2 496 memlekettik mekeme men bıýdjettik uıymdardy jyldam ınternetke qosýǵa múmkindik beredi.
Bir jaıtty aıta keteıin. «Qazaqtelekom» talshyqty optıkalyq baılanys jelisin aýyldaǵy ár úıge kirgizbeıdi. Kabel tek memlekettik organdar men bıýdjettik uıymdarǵa tartylady. Degenmen, bul joba jergilikti ákimshilik pen uıaly baılanys operatorlaryna kóp múmkindik beredi.
– Qashan elimizdegi barlyq aýyldarǵa ınternet jetedi?
– 2018 jyly TOBJ (talshyqty optıkalyq baılanys jelisi) jobasy bastalǵanǵa deıin elimizde 1200 eldi meken talshyqty-optıkalyq baılanys jelilerine qosyldy. Bıylǵy jyldyń sońynda 2000 aýylǵa jetedi. Odan bólek, LTE800 standartty stansalar jelisine qosylý arqyly, keminde 250 adam turatyn 2 jarym myńǵa jýyq aýyl radıosıgnalmen qamtylady. Iаǵnı, búkil aýylǵa ınternetpen 100 paıyz jetkizemiz degen sóz. Tek halqy 100 adamnan kem óte kishkentaı eldi mekender ǵana qamtylmaı qalady.
Bul jerde mán beretin eń mańyzdy aspekt bar, bastysy – aýyldarǵa talshyqty optıkalyq baılanys jelisi tartylady. Al ári qaraı ózge baılanys operatorlary ilip áketedi. Sebebi TOBJ kirgen núkte bolmasa, ózge maıda baılanys operatorlary ózdigimen aýyldarǵa eshqashan kelmeıdi. Sebebi olardyń qyzmetin júrgizýine negiz bolar qazyq qaǵylmaǵan.
«Qazaqtelekom» talshyqty-optıkalyq baılanys jelilerin salýǵa ǵana emes, sonymen qatar olarǵa 14 jylǵa qyzmet kórsetýge kepildik berdi. Al ózge uıaly baılanys operatorlary «Qazaqtelekomnyń» aýylǵa shynaıy túrde, uzaq merzimge kelgenine kóz jetkizip, osy naryqqa shyǵýdy shyndap qolǵa alady. Bir ǵana mysal, Tele2 jaqynda Qaraǵandy oblysy, Egindibulaq aýylynda, talshyqty optıkalyq baılanys jelisiniń ınfraqurylymy negizinde LTE jelisin iske qosty. Bul óńirde 2014 jyldan beri GSM jáne UMTS tehnologııasy boıynsha mobıldi baılanys bolǵan. Bul óte eski tehnologııa. Al búginde talshyqty optıkanyń arqasynda tartylǵan LTE burynǵyǵa qaraǵanda 2,5 ese jyldam ınternetke qol jetkizdi. Mundaı mysaldar óte kóp.
– Tótenshe jaǵdaı kezinde «Qazaqtelekom» tarapynan tutynýshylarǵa qandaı jeńildikter jasaldy?
– Eki aıdan artyq ýaqytqa sozylǵan karantın rejimi de kezeń-kezeńmen jer-jerde toqtaı bastady. Adamdar, kásiporyndar, qalalar burynǵy qalypty tirshilikke birtindep kóshýde. Bul biz úshin synaq kezeńi boldy. Syn saǵattan budan da kúrdeli ssenarıılerdi boldyrmaı, aman-esen óttik. «Qazaqtelekom» barynsha halyqpen birge ekenin kórsetti. Qoldan kelgen múmkindikterdi jasadyq. Birde-bir abonenttiń bereshegi úshin baılanys qyzmeti ajyratylmady. Olarǵa tólemdi keıinge qaldyrýǵa nemese bólip tóleýge múmkindikter jasaldy. Koronavırýs indetimen kúreste aldyńǵy shepte júrgen 5000 medısına qyzmetkerine uıaly baılanys pen mobıldi ınternet tegin boldy. Halyqtyń negizgi ermegi teledıdar bolǵandyqtan, kóptegen aqyly arnalar aqysyz boldy.
Sonymen qatar Mádenıet jáne sport mınıstrligimen birlesip, Youtube arnasynda «Karantındegi juldyz» jobasyn ashtyq. Bul óte sátti ári paıdaly, qyzyqty tartymdy jobaǵa aınaldy. Bul konsertterdi Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev joǵary baǵalap, súısine tamashalaıtynyn aıtty. Barlyǵy 51 onlaın konsert uıymdastyryldy.
– 5G-di damytý qalaı júrip jatyr? Eldiń ınfraqurylymy oǵan daıyn ba?
– Qazir 5G tehnologııasyn jan-jaqty zertteýdemiz. Nur-Sultan, Almaty qalalarynda jáne Almaty oblysynda 10 testileý jumysy ótti. Qazirgi qoldanystaǵy 3G / 4G «turmystyq» tutyný modeline baǵyttalǵan. Al 5G standarty túbegeıli jańa múmkindikterge jol ashady. Derekterdi taratýdyń eń joǵary jyldamdyǵyna, ár sharshy shaqyrymdaǵy qurylǵynyń joǵary tyǵyzdyǵyna jáne esh kedergisiz baılanysqa qol jetkizemiz. Elestetip kórińiz, 5G búgingi ınternetten 40 ese júırik bolady. Al júırik ınternet qashyqtan basqaryp otyryp túrli medısınalyq ota jasaý, pılotsyz kólik júrgizý sııaqty tolyp jatqan múmkindikterge jol ashady...
5G jelisin qamtamasyz etý úshin bazalyq stansalardy kóptep salý kerek. Derekter bazasyna arnap data ortalyqtary sekildi ınfraqurylymdar qajet bolady. Bul degenimiz – sonaý kommýtatordan bastap bazalyq stansalarǵa deıin barlyq elementterdiń kúrdeli modernızasııalanýy. Bul sonymen qatar qomaqty qarajatty qajet etetin kúrdeli prosess. Sondyqtan 5G tehnologııasyn engizý birneshe kezeńmen júretin bolady. 5G tehnologııasyn hot-spottarda engizýdi bastaıdy. Test rejiminde Astana Hub IT-startaptary halyqaralyq tehnoparki aýmaǵynda alǵashqy 5G iske qosyldy.
Áńgimelesken
Arnur ASQAR,
«Egemen Qazaqstan»
