Sebebi mundaı qadamdy eń alǵash táýelsizdik alǵan jyldardan beri kútken bolatynbyz. Sondyqtan óz úndeýinde Q.Toqaev zulmat jyldarda qansha adamnyń zardap shekkenin shegelep aıtyp berdi. Bolshevıkterdiń 1920-50 jyldarda halqymyzǵa jasaǵan zorlyq-zombylyǵy qaı otbasyn bolsyn aınalyp ótken joq. Ár áýlettiń shejiresinde jaqyn týystary asharshylyqtan qyrylǵan, 1937-1938 jyldary jappaı saıası qýǵyn-súrginge ushyraǵan, jer aýdarylǵan, mal-múlki tárkilengen, ne bolmasa Ekinshi dúnıejúzilik soǵysta tutqynǵa túsip, nemistiń lagerinde bolǵan, keıin Keńes Odaǵyna oralǵan soń sottalyp, aıdalǵan, aýyr jumystarǵa jumyldyrylǵan oqıǵalar kezdesedi. Sondyqtan otandastarymyz Prezıdenttiń úndeýinde berilgen tapsyrmalardy qoldaıdy dep senemin.
Árıne, elimizde «Jappaı saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn aqtaý týraly» arnaıy zań bar. Alaıda 1993 jyly qabyldanǵan bul zań kórshi Reseıde qabyldanǵan zańǵa uqsas keledi. Sonyń saldarynan jazyqsyz jazalanǵan azamattardyń biraz sanaty aqtalmaı qaldy. Máselen, 1928 jyly baılardy tárkileý kezinde dáýletti azamattardyń kóbi iz-tússiz joǵalyp ketti. Olardyń sońynan eshkim izdeý salyp, tereńnen zerttemedi. Sondaı-aq asharshylyq jyldarynda qyrylǵandarǵa saıası baǵa bermedik. Ujymdastyrýǵa qarsy shyqqan on myńdaǵan kóterilisshini jazalaý otrıadtary aıaýsyz basyp janshydy. Sotsyz, tergeýsiz ajal qushyp, saı-saıda súıekteri aǵarańdap qaldy. Qyl aıaǵy masaq terip júrip, isti bolǵandar, sottalǵandar qanshama. Sondyqtan qazaq halqynyń basyna tóngen osyndaı qasiretterdi umytýǵa haqymyz joq. Shyndyqtyń shyraǵyn jaǵar kez keldi. Iаǵnı Memleket basshysynyń bul úndeýin – tarıhty tarazylaý baǵytynda jasalǵan úlken qadam dep baǵalaýǵa bolady. Sondyqtan osy komıssııanyń jumysy nátıjeli bolady dep oılaımyz. Sonyń jemisi retinde joǵary oqý oryndaryna usynýǵa laıyqty jańa turpattaǵy oqýlyqtar jazylady, tarıhshylarymyzdyń kóp tomdy eńbegi tolyqtyrylady degen senimdemiz.
Zııabek QABYLDINOV,
Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynyń dırektory, tarıh ǵylymdarynyń
doktory, professor
