Usynystar jarqyn bolashaqqa bastaıdy

Ádette Táýelsizdik jyldarynda eń kóp reforma bilim berý júıesi men ǵylymǵa jasaldy degen syndy jıi estımiz. Ulttyq júıemen sátti úılesim tapqany bar, sátsiz tájirıbe deńgeıinde qalyp qoıǵany bar, shynynda da bilim berý salasynda kóptegen reforma júrgizilgeni jasyryn emes. Dáýirimizdegi tehnologııalyq jetistikter bilim berý júıesiniń burynǵysynsha konservatıvti sıpatta qalmaı, únemi ózgeriske ashyq, neǵurlym dınamıkalyq damýǵa beıim bolýyn talap etedi. Alaıda reforma úshin reforma konsepsııasy da asa qaýipti. Sondyqtan da endigi kezekte damýǵa bet buryp, baǵyt alǵan memleketter úshin qoǵamnyń talqysyna salynyp, shynaıy kásibı mamandardyń saraptaýynan ótken reformalar ǵana jemisti bolmaq. Osy turǵydan alǵanda Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń bul jolǵy otyrysy bilim berý men ǵylym salasy máseleleriniń mánin jetik uǵynatyn mamandardyń, memleketshil tulǵalardyń májilisindeı boldy. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev atap ótkenindeı, Keńes músheleri tarapy­nan aıtylǵan usynystar men ortaǵa salynǵan keleli oılar ult kelesheginiń ba­ǵytyn aıqyndap, baǵdaryn naqty­laıtyn bastamalarǵa aınalady dep senemiz.

Qala mektepteri men aýyl mek­tepteriniń bilim berý sapasyndaǵy alshaqtyq – elimizdiń bastaýysh jáne orta bilim júıesindegi óte ózekti máselelerdiń biri. Munyń negizgi sebepterine toqtalǵan memleket basshysy máseleni naqty sheshý joldaryn usynyp, jyl sońyna deıin qysqa merzimde sheshilýi tıis mindetterdi atap kórsetti. Eń áýeli jetkinshekterimiz úshin sapaly bilim qoljetimdi bolýy kerek. О́kinishke qaraı, qazirgi kezge deıin aýyl mektepterindegi bilim sapasyn arttyrý máselesinde keshendi sharalardyń qolǵa alynbaǵanyn jasyra almaımyz. Kóbine aýyl mektepteriniń túlekterine memlekettik granttardan kvota bólýmen shekteldik. Bilim sapasynyń tómendigi jáne qalalyq jerlerdegi qosymsha kýrstar men seksııalardyń qoljetimsizdigi saldarynan aýyl mektepteriniń oqýshylary kóptegen ınnovasııalyq jáne tehnologııalyq ıgilikten shet qalýda. Árıne, Memleket basshysy atap ótkendeı, qazirgi tańda aýyl balasy men qala mektebinde oqıtyn balalardyń múmkindikteri teń emes.

Ustazdardyń biliktilik deńgeıin aıtpaǵannyń ózinde, elimizdegi aýyl mektepteriniń oqý-ádistemelik, mate­rıaldyq bazasyn qalalyq jerdegi mekteptermen salystyrýǵa da kelmeıdi. Zamanaýı aqparatqa qoljetimdilik turǵysynan da aýyl mektepteriniń múmkindikteri shekteýli. Bul másele «Aýyl» partııasynyń aktıvi bas qos­qan jıyndarda birneshe márte kóterilip, Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrligine depýtattyq saýal retinde de joldandy. Atalmysh bilim oshaqtarynda aýyl jetkinshekteri de bilim ala alatyndaı júıe qalyptastyrý qajet. Bul óz kezeginde aýyl turǵyndarynyń qalaǵa jappaı kóshýin az da bolsa tejep, ýrbanızasııa prosesine de oń áserin tıgizer edi. О́ıtkeni aýyldyq jerlerdegi azamattarymyz tek jumyssyzdyq nemese áleýmettik máselelerge baılanysty ǵana emes, balalaryna sapaly bilim berý úshin de qalaǵa kóship jatqanyn jasyrmaı aıtqanymyz jón.

Memleket basshysynyń sheshimimen 2025 jylǵa deıin el kóleminde 800 mektep, aýyldaǵy tirek mektepter úshin 114 ınternat, 700-den asa sport kesheni salynbaq. Munyń barlyǵy eldiń erteńi, memlekettiń bolashaǵy úshin eleýli ınvestısııa bolary anyq. Bilim salasy tek materıaldyq ǵana emes, moraldyq turǵydan da qoldaý men qamqorlyqqa zárý. Prezıdent tarapynan muǵalim mamandyǵynyń abyroıyn arttyryp, bedelin kóterý úshin de birneshe jańashyl bastama kó­terildi. Pedagogtarǵa arnalǵan «Ha­lyq alǵysy» medalin taǵaıyndaý da ma­ńyz­dy mamandyqtyń qoǵamdaǵy mártebesin arttyrýǵa septigin tıgizeri sózsiz.

Ulttyq keńes otyrysynda mem­lekettik tildi damytý boıynsha túıt­kildi máseleler tóńireginde tyń she­shimder qabyldandy. Prezıdent 2021 jyldan bastap Til komıtetin Bi­lim jáne ǵylym mınıstrliginiń quzy­retine berý týraly sheshimin jarııa etti. Memlekettik tildi meńge­rý máselesi belgili bir ǵylymı ádis­na­malyq ne­gizge arqa súıeıtinin eskersek, atalǵan sheshimniń durystyǵy kúmán týǵyz­baıdy. Ásili, kez kelgen tildi úırený máselesi bilim berý júıesindegi baǵdarlamalar sheńber­inde qolǵa alyn­ǵany durys. Endigi kezekte memlekettik tildi úıretý boıynsh­a baǵdarlamalar men ádis­namalyq quraldardyń sapalyq sıpattary bilim berý júıesi aıasynda tezge salynyp, tıimdi tásilderdiń týyndaýy­na jol ashady dep senemiz.

Álemdik pandemııa men karantındik kezeń elimizdiń densaýlyq saqtaý júıe­sin synǵa alyp, kemshin tus­taryn aıqyndap berdi. Ulttyq Keńes otyrysynda bul salanyń da má­se­leleri kún tártibine alynyp, Memleket basshysy birneshe mańyzdy sheshimderin jarııa etti. Atap aıtqanda dárigerlerdiń jalaqysyn 2023 jyl­ǵa deıin ekono­mı­kadaǵy ortasha jala­qydan 2,5 ese kóterý, olardyń quqyǵyn qorǵaý jáne densaýlyq saqtaý salasynyń ınfras­trýktýrasyn jaqsartý baǵytyn­daǵy mańyzdy qadamdar osy salada qordalanyp qal­ǵan kóptegen máse­leniń túıinin sheshe­di dep bilemin. Jyl sońyna deıin «Qazaqstannyń bıologııalyq qaýip­sizdigi týraly» zań jobasy qabyl­dan­baq. Bul da – búgingi álemdi jaılaǵan pandemııa jaǵdaıynda elimiz úshin asa qajetti kezek kúttirmes qadamdardyń biri.

Ulttyq keńes qoǵam ómirindegi túıt­kildi máselelerdiń sheshý jolyn usynatyn ozyq oı men paıdaly pikir almasýdyń alańyna aınaldy. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev­tyń aıtýynsha, ondaǵy bastama­lar­dyń kóbi Ulttyq keńes músheleriniń usynystary negizinde jasalǵan. «Keńese pishken ton kelte bolmas» deı­tin halyq danalyǵy Qazaqstan qoǵa­mynyń búgingi bet-beınesin beder­lep, bolashaqtaǵy baǵytyn aıqyn­daıtyn batyl saıası-áleýmettik jáne ekono­mı­kalyq qadamdardyń berik baspaldaǵyn qalyptastyrýda. Táýel­sizdigimizdiń alǵashqy jyldarynan beri birlik, yntymaq, tolleranttylyqty basty qundylyqqa aınaldyrǵan elimizdegi saıası sabaqtastyq úrdisi qıyndyqtardy el bolyp eńserip, jańasha sharttarda damýdyń dańǵyl jolyna bastaıdy dep nyq senimmen aıtýǵa negiz bar.

Álı BEKTAEV,

«Aýyl» halyqtyq-demokratııalyq partııasynyń tóraǵasy,

Parlament Senatynyń depýtaty