Ekologııa • 02 Maýsym, 2020

Syrdaǵy egin sýsyz qalýy múmkin

248 ret kórsetildi

Sońǵy 4-5 jyldyń kóleminde Qyzylorda oblysynda kúrishtik alqaptar aıtarlyqtaı ulǵaıdy. El nesibesiniń artqany qýantady-aq, biraq jyl saıyn arnasy tarylyp, deńgeıi tómendep kele jatqan darııanyń jaǵdaıyn da oılaǵanymyz jón. Ásirese bul másele «Qazsýshar» RMK oblystyq fılıaly mamandaryn qatty alańdatyp otyr. Olardyń dabyl qaǵatyndaı-aq jóni bar. Mysaly, byltyr osy ýaqytta «Shardara» sý qoımasyna joǵarydan sekýndyna 568 tekshe metr sý túsip turǵan, al qazir onyń kólemi bes eseden astam azaıyp, búginde 100-aq tekshe metr túsip tur. О́tken jyldyń osy mezgilinde «Kóksaraı» sý rettegishinde 1 mlrd 958 mln tekshe metr sý jatqan, qazir ondaǵy sý kólemi bar bolǵany 877 mln tekshe metr ǵana. Eki qoımadaǵy sý byltyrǵy mólsherden 1,9 mlrd tekshe metrge az.

Bıyl oblys dıqandary 88 myń 241 gektar alqapqa kúrish egýdi josparlapty. Biraq tıisti oryndardyń sý tapshylyǵy týraly boljamyna baılanysty osy jyldyń naýryz aıynan bastap oblys ákimdiginen sharýashylyqtarǵa kúrish kólemin 7 100 gektarǵa azaıtý týraly tapsyrma berilgen.

– Osy tapsyrmanyń oryndalǵany týraly naqty málimet joq. Mysaly, oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń 25 mamyrdaǵy málimetinde kúrish alqabynyń 81 954 gektar ekendigi, onyń 73 724 gektary sýǵa bastyrylǵandyǵy jazylǵan. Biraq qansha kólemniń qysqartylǵany týraly aqparat joq, – deıdi «Qazsýshar» RMK oblystyq fılıaly dırektorynyń orynbasary Jorabek Ernazarov.

 Jalpy, qysta tolyp, jazda solyp aǵatyn darııa arnasyna senim joq. Osydan 2 jyl buryn sý jetpegendikten 1000 gektarǵa jýyq kúrish alqaby kúıip ketti. Osynsha jerge dán seýip, erteńgi eginnen úmittenip otyrǵan talaı sharýashylyq qyp-qyzyl shyǵynǵa batyp, dıqandar daǵdardy da qaldy. Al byltyr sý tolyq boldy. Shildeniń shilińgir ystyǵynda Syrdarııa, Jalaǵash jáne Qarmaqshy aýdanyndaǵy egistikke sý jetkizip berip otyrǵan «Shirkeıli» kana­ly­nyń deńgeıi bir eli de tómen túsken joq. Osy arqyly dıqandar eginnen mol ónim aldy. Al bıyl...

– Qazir biz mamyrdyń lımıtin taýystyq. Maýsym aıyn da oıdaǵydaı aıaqtaımyz dep oılaımyn. Bizge qıyny, shilde aıy bo­lyp tur. Aspan aınalyp jerge túsetin ys­tyqta kanaldaǵy sý deńgeıi túsetin bolsa, dı­qan­nyń ala jazdaıǵy beıneti esh ketti deı berińiz. Al ondaı jaǵdaı bolýy múmkin. «Shardara» men «Kóksaraıdaǵy» qazirgi ahýal osyndaı baılam jasaýymyzǵa májbúr etip otyr, – deıdi Jorabek Sharshybekuly.

Oblys boıynsha egistik ornalastyrý syzbasynda jeri aıqyndalmaǵan, aldyn ala belgilengen sý paıdalaný lımıtine kirmegen sharýashylyqtar da bar. Qala,
aýdan ákimshilikteri josparda joq osy qu­ry­lymdardy bir júıege túsirmese, sý tap­shylyǵynyń «jyry» jyldan-jylǵa jalǵasa b­eredi.

Bul máseleniń sheshimin tabý baǵytynda jumystar jasalmaı jatqan joq. Mysaly, osydan biraz buryn oblys ákimdigi men Sý resýrstary komıtetiniń Sý resýrstaryn paıdalanýdy retteý jáne qorǵaý jónindegi «Aral-Syrdarııa basseıindik ınspeksııasy» respýblıkalyq memlekettik mekemesi arasynda 2020 jyly Qyzylorda oblysynda egiletin kúrish kólemin qazirgiden azaıtyp, 78 500 gektarǵa túsirý jóninde kelisimge qol qoıylǵan. Mamandardyń pikirinshe, osy kelisim talaptary qatań saqtalýy kerek. Sonda ǵana dıqannyń alańy da, sý tapshylyǵynyń zardaby da azaıa túspek.

 Oblystyq aýylsharýashylyq basqar­ma­synyń mamandary bıyl oblys ákimdigi tara­pynan kúrish alqabyn qysqartý jó­nin­degi berilgen tapsyrmanyń aıaqsyz qal­maı­tyndyǵyn aıtady. Osyǵan baılanysty qazir sharýashylyqtarǵa Y.Jaqaev atyndaǵy Qazaq kúrish ǵylymı-zertteý ınstıtýty ǵa­lym­da­ry­nyń keńesi negizinde qysqaratyn egis ornyna sýdy az qajet etetin daqyldar egýge usynys b­e­­ri­lip, tıisti sharalar qolǵa alynǵan.

­Jalpy, aldaǵy ýaqytta da ǵalymdarmen aqyldasa otyryp, egisti ártaraptandyrý bas­tamalary jalǵasa bermek. О́ıtkeni egil­gen­nen bastap oraq túskenge deıin sýda turatyn kú­rishti ósirý jyldan-jylǵa qıyndap barady.

Bıyl Shardaradan joǵary ornalasqan sý qoımalarynda da jaǵdaı máz emes. Byl­tyr­ǵy­men salystyrǵanda ondaǵy sý kólemi 1,7 mlrd tekshe metrge kem. Sondyqtan da olar qas­qaldaqtyń qanyndaı bolyp turǵan sýdy bizge qııady degen úmit az.

Jalpy, transshekaralyq ózen sanalatyn Syrdarııadaǵy sý resýrstaryn paıdala­ný Úkimet­aralyq komıssııa deńgeıinde she­shi­lip kel­gen. Biraq sońǵy 4-5 jylda ózen sa­ǵa­­synda otyrǵan Qyrǵyzstan úkimetiniń qu­lyq­syzdyǵynan komıssııa jumysynda irkilis kóp bolyp tur. Sondyqtan da mamandar bul máselege memlekettik deńgeıde mán berilýi kerektigin aıtady.

 

Qyzylorda oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

UBT-da 126 ball jınaǵan túlek

Aımaqtar • Búgin, 13:59

Júıeli jumystar qolǵa alynýy kerek

Parlament • Búgin, 13:45

Akademık Edil Erǵojın ómirden ótti

Qazaqstan • Búgin, 12:30

Amandyq Batalovtyń jaǵdaıy aýyr ma?

Aımaqtar • Búgin, 12:25

Elbasy Altaıǵa at basyn burǵan sát

Aımaqtar • Búgin, 10:48

Loýkoster quny qaltany qaqpaıdy

Aımaqtar • Búgin, 08:20

Jetinshi maýsymnyń jetistigi

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar