Qoǵam • 02 Maýsym, 2020

«О́zge jurt aspan-kókke asyp jatyr...»

854 ret kórsetildi

«Maldan maldyń nesi artyq, bir-aq asym eti artyq. Erden erdiń nesi artyq, bir-aq aýyz sózi artyq» deıdi babalarymyz. Bul sózine isi saı keletin, aýzynan shyq­qan­dy mindetti túrde oryndaıtyn adamdy meńzegeni. Iаǵnı, erdiń artyqshylyǵyn aıqyndaıtyn basty qasıet – tyndyrǵyn isi bolsa kerek.

Sol sııaqty «Adamnyń isi – ózi» degen keıingi kezde jıi estip júrgen qaǵıdanyń babalarymyz baıaǵyda aıtqan sózben sa­baqtas ekeni baıqalady. Iаǵnı kimniń kim ekenin jasaǵan isi kórsetedi. Adamnyń ar­tyqshylyǵyn da, kemshiligin de kórsetetin basty ólshem sol. «Beıimbet jaý bolsa – men de jaýmyn» dep jıynnan shyǵyp ketken Ǵabeń, Ǵabıt Músirepovtiń áreketi, qıyn-qystaý kezeńde «Beseýdiń hatyn» jazǵandardyń isi, bári olardyń bolmys-bitimin, pozısııasyn, kim ekenin, qalaı ómir súrgenin aıqyndaıdy.

Jalpy, adamzat balasyn bir-birinen ereksheleıtin de onyń túr-túsi, tili, dini emes, is-áreketi, tyndyrǵan isi bolsa kerek. Al osy jumyr jerdiń betindegi jumyr bastylardyń is-áreketiniń bir-birinen aıyrmashylyǵy jer men kókteı ekenin baı­qaımyz.

Jer men kókteı demekshi, kúni keshe amerıkalyq ónertapqysh ınjener, mıllıarder, kásipker Ilon Masktyń SpaceX degen ǵarysh tehnıkalaryn jasaıtyn kom­panııasynyń tikeleı efırin bes qurlyqtaǵy mıllıondaǵan adam bir mezgilde tamashalady. «Adamzatty aspanǵa qarap arman­daýdy úıretken» Gagarınniń beınesi keıingi urpaqtyń sanasynan buldyrap, óshýge aınalǵan edi. Ilon Mask osy armandy qaıta jańǵyrtqandaı boldy. SpaceX-tyń Dragon 2 degen basqarylatyn, kóp qoldanylatyn ǵarysh kemesi orbıtaǵa shyqty. Buryn ju­mysyn da, ıdeologııasyn da búkil ımperııa bolyp júrgizetin jumysty jeke kompanııa júzege asyrdy. AQSh prezıdentiniń ózi ǵarysh tehnologııasy memleketterdiń qol astynan shyǵyp, jeke kompanııalardyń ıeli­gine ótkenin moıyndap, jerlesin Twitter arqyly quttyqtady.

Mask burynnan da máshhúr tulǵa edi. Epotaj áreketterin, áleýmettik jelidegi jarty aýyz aıtqanyn BAQ bitken ańdyp otyratyn. Endi tipti ańyzǵa aınalyp shyǵa keldi. Sóz ben istiń toǵysqan tusy osy boldy, qysqasy.

Bir qyzyǵy, álemge «Amerıkalyq arman» degen uǵymnyń epısentri, demokra­tııany taratýshy, ozyq tehnıkalardyń otany, to­leranttylyqty nasıhattaýshy el Jerdiń tartylys kúshin jeńse de, násilshildik kem­­sitýshilikti áli jeńe almapty. Bir apta boldy, eldiń biraz bóliginde násilshildikke qar­sylyq bildirýdiń sońy tártipsizdikke jalǵasyp jatyr. Djordj Floıd esimdi afroamerıkalyq azamat aq násildi polıseı tutqyndap jatqan kezde qaıtys bolǵany adamdardy dinine, násiline, jynysyna qa­tysty kemsitýshilikke tózbeıtin eldiń shamyna tıse kerek. Bul oqıǵa ýshyǵa kele, eldiń on shaqty qalasyn tártipsizdik jaılady, maroderler kóbeıdi.

Taıaýda jumyr jerdiń taǵy bir pushpa­ǵynda osyndaı kereǵar qubylys boldy. Álemdik órkenıetke ólsheýsiz úles qosqan Londonda bir top azamat 5 G tolqynyn taratatyn qymbat qurylǵylar qoıylǵan 20 shaqty munarany qıratyp tastady. О́zderiniń aıtýynsha, bul munaralar COVID-19 vırýsyn taratady-mys. Shyndyǵynda, qazirgi 4 G-den 40 ese júırik 5 G adamzattyń ómi­rin qazirgiden de jaqsartýǵa orasan zor kómegin tıgizedi. Mamandardyń aıtýynsha, qashyqtan túrli kúrdeli operasııalardy júzege asyrýǵa jol ashylady. Sóz joq, oǵan qarsylyq kórsetý – qarańǵylyq, qıratý – vandalızm. Ilon Masktiń komandasy at­qarǵan is pen munara qulatýshylardyń áre­ketiniń arasynda sheksiz alshaqtyq jatyr.

Bizdiń elge ótken ǵasyrdyń alǵashqy shıreginde kelgen traktordy «sháıtannyń kóligi» dep, ústine shóp úıip órtep jibergender týraly estip edik. Aǵylshyndardyń áreketi sony eske túsirdi. Iá, arasynda bir ǵasyr ýaqyt jatyr, qazir damydyq, kózimiz ashyldy. Biraq qazir de «Bıll Geıtstiń chıpi» týraly ańyz órship tur emes pe?

Qysqasy, nadandyq qoǵam tańdamaıtyn sııaqty. Damyǵan qoǵamda da, artta qalǵan­darynda da ol bolady, bolǵan jáne bola bermek. Al danyshpandyq úshin, adamzatty alǵa súıreıtin jetistikter úshin bilimmen sýarylǵan qunarly topyraq qajet. Maǵjan aıqyn aıtqan «Aspan-kókke asatyn, óner-bilim shashatyn» qoǵam sondaı qunarly ortada qalyptassa kerek.  

Sońǵy jańalyqtar

Mobıldik toptar jumysy júıeli

Aımaqtar • Búgin, 15:27

Qaıyrymdylyǵyńnyń saýabyn bersin...

Aımaqtar • Búgin, 14:23

UBT-da 126 ball jınaǵan túlek

Aımaqtar • Búgin, 13:59

Júıeli jumystar qolǵa alynýy kerek

Parlament • Búgin, 13:45

Akademık Edil Erǵojın ómirden ótti

Qazaqstan • Búgin, 12:30

Amandyq Batalovtyń jaǵdaıy aýyr ma?

Aımaqtar • Búgin, 12:25

Elbasy Altaıǵa at basyn burǵan sát

Aımaqtar • Búgin, 10:48

Loýkoster quny qaltany qaqpaıdy

Aımaqtar • Búgin, 08:20

Jetinshi maýsymnyń jetistigi

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar