Elimizdiń bilim jáne ǵylym salasyndaǵy jańa qadamdary jańasha kózqarasty qajet etedi. El Prezıdenti N.Nazarbaev «Qazaqstan-2050» Strategııasynda qalyptasqan memlekettiń saıası baǵytyn aıqyndaýda «Qazirgi álemde jaı ǵana jappaı saýattylyq jetkiliksiz. Bizdiń azamattarymyz únemi eń ozyq jabdyqtarmen jáne eń zamanaýı óndiristerde jumys jasaý mashyǵyn meńgerýge daıyn bolýǵa tıis» dep atap ótken bolatyn.
Álemdik ozyq tájirıbelerdi tarazylap, taldaı otyryp jasalǵan elimizdegi bilim berýdi damytýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasynda joǵary oqý oryndarynyń qyzmetin joǵary bilim berýdiń álemdik úlgisine sáıkestendirip, akademııalyq utqyrlyqty qalyptastyrý mindeti atap kórsetilgen.
Elimizdiń bilim jáne ǵylym salasyndaǵy jańa qadamdary jańasha kózqarasty qajet etedi. El Prezıdenti N.Nazarbaev «Qazaqstan-2050» Strategııasynda qalyptasqan memlekettiń saıası baǵytyn aıqyndaýda «Qazirgi álemde jaı ǵana jappaı saýattylyq jetkiliksiz. Bizdiń azamattarymyz únemi eń ozyq jabdyqtarmen jáne eń zamanaýı óndiristerde jumys jasaý mashyǵyn meńgerýge daıyn bolýǵa tıis» dep atap ótken bolatyn.
Álemdik ozyq tájirıbelerdi tarazylap, taldaı otyryp jasalǵan elimizdegi bilim berýdi damytýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasynda joǵary oqý oryndarynyń qyzmetin joǵary bilim berýdiń álemdik úlgisine sáıkestendirip, akademııalyq utqyrlyqty qalyptastyrý mindeti atap kórsetilgen.
Bilim berý júıesi joǵary bilik-daǵdy men naryqtyq ekonomıka jaǵdaıynda ony is júzine paıdalaný qabiletin qalyptastyrýdy kózdeýi tıis. Qazirgi qoǵamda básekege qabilettiliktiń basty belgisi – múltiksiz bilim men tehnologııaǵa ıkemdilik. Sol sebepten elimizdiń bolashaǵy – zııatker ult pen ınnovasııaǵa negizdelgen ekonomıka.
Osy kezekte árbir joǵary oqý orny jaýyr bolǵan sheńberden shyǵyp, bylaısha aıtqanda, qulashty keńge sermeýi kerek. Iаǵnı, el ishindegi ózge de bilim ordalarymen, mekemelermen qarym-qatynas jasaýmen qatar, sheteldik áriptesterimizben de tyǵyz baılanys ornatý aýadaı qajet. Osyǵan oraı bizdiń ýnıversıtetimiz ben alys-jaqyn sheteldik bilim berý mekemeleri arasynda jemisti áriptestik qatynas ornap keledi. Stýdentter men magıstranttarymyz «syrtqa shyǵyp» bilimderin jetildirse, ýnıversıtetimizdegi professor-oqytýshylyq quramy Prezıdenttik «Bolashaq» baǵdarlamasy arqyly Amerıka, Batys Eýropa elderinde biliktiligin arttyrýda. Birneshe jyldar boıy Bashqurt memlekettik pedagogıkalyq ýnıversıtetimen, Shyńjań memlekettik ýnıversıtetimen, Shyńjań qarjy-ekonomıka ýnıversıtetimen áriptestik qarym-qatynas negizinde stýdentter men oqytýshylardyń akademııalyq utqyrlyǵy júzege asyrylýda. Áleýmettaný salasy boıynsha gýmanıtarlyq baǵytta mamandanǵan oqytýshylarymyz AQSh ýnıversıtetterinde biliktilik kóterý kýrsynan ótti. Jekelegen oqytýshylarymyz Ulybrıtanııanyń Brýnel ýnıversıtetinde «Bilim berý salasyn basqarý» mamandyǵy boıynsha ǵylymı taǵylymdamadan ótip jatyr. Stýdentter men oqytýshylardy ózara almastyrý baǵdarlamasy negizinde Ońtústik Koreıa elshiligimen kelisimge otyryp, bilim jáne ǵylym salasy boıynsha aýqymdy jobalar josparlap otyrmyz.
Qazirgi bilim mekemeleriniń kósegesin kógertetin taǵy bir jaǵdaı – olardyń óndiris jáne bıznespen ońtaıly baılanys ornatýy. Bul máseleniń de basqasyn bylaı qoıǵanda, mańyzdy úsh qyry bar: birinshiden, bilim alýshylardyń teorııalyq tanymyn praktıkalyq daǵdymen ushtastyrý, ony erteńgi ómirinde durys paıdalana bilý qabiletin qalyptastyrý; ekinshiden, keleshek jumys berýshige qaraı jol salý; úshinshiden, elimizge qajetti tehnologııalar transferti men olardy qoldaný úshin óndirispen birlese otyryp tatymdy jobalardy júzege asyrý negizinde ortaq paıda tabý. Bul úshin Ortalyq pen Ońtústik Qazaqstan jáne Ortalyq Azııa memleketteriniń qaqpasy bolyp tabylatyn – bizdiń batys aımaq, ásirese, qolaıly meken dep aıtýǵa tolyq negiz bar. Kaspıı mańy oıpaty, Qarashyǵanaq munaı-gaz ken orny, ózimizde ornalasqan Jańajol gaz óńdeý zaýyty, Hromtaý, t.b. óndiris oryndary bilikti mamandarǵa zárý. Bizdiń ýnıversıtetimizde osyndaı óndiris salasymen aınalysatyn «Kaspıı munaı» AQ, «Uly Qabyrǵa Qazaqstan-Qytaı burǵylaý kompanııasy» JShS, «Jaıyq Munaı» JShS sekildi iri kásiporyndar men mekemelerdiń qarjylandyrýy negizinde 100-den astam stýdent bilim alýda. Biz de, óz kezegimizde, aımaqtyq óndiris pen qoǵamdyq suranysty eskere otyryp mamandar daıarlaý isin sáıkes baǵytqa ıkemdeýge tyrysýdamyz. Búgingi tańda S.Báıishev atyndaǵy Aqtóbe ýnıversıtetinde 24 mamandyq boıynsha bakalavrıat, 8 mamandyq boıynsha magıstratýra baǵdarlamasy júzege asyrylady. Osylaısha barlyǵyn alǵanda 5 myńǵa jýyq shákirt bilim alady.
Memleket basshysy «Joǵary oqý oryndary bilim berý qyzmetimen shektelip qalmaýy tıis. Olar qoldanbaly jáne ǵylymı-zertteýshilik bólimshelerin qurýy jáne damytýy qajet» degen bolatyn. Osy maqsatty júzege asyrýda da óz tarapymyzdan belgili deńgeıde úlesimizdi qosyp kelemiz dep aıta alamyn. Ýnıversıtette irgeli zertteýlerge arnalǵan 3, qoldanbaly baǵyttaǵy 2 jáne ınnovasııalyq sıpattaǵy 3 ǵylymı joba júzege asyrylý ústinde. Olardyń barlyǵy derlik sharýashylyq-kelisimshart negizindegi zertteý jobalary.
Materıaldyq qundylyqpen qosa, ýnıversıtetimizde rýhanı salaǵa da basa mán beriledi. Pedagogıkalyq jáne gýmanıtarlyq baǵyttaǵy pánderdi oqytýda jańa tehnologııalardy paıdalaný, stýdentterdi synı jáne shyǵarmashylyq turǵydan oılaýǵa úıretý, tarıh pánin úıretýdegi erekshelikter óz ornyn tabýda. Máselen, qazirgi joǵary oqý oryndaryndaǵy Qazaqstan tarıhy pánin oqytý kúrdeli jaǵdaıǵa ushyrap otyr. Osyǵan baılanysty bıylǵy maýsym aıynda Astanada ótkizilgen Qazaqstan Respýblıkasynyń ulttyq tarıhyn zerdeleý jónindegi otyrysta Memlekettik hatshy M.Tájınniń baıandamasy halyq kóńiline qonymdy boldy. Ol baıandamada belgilengen Qazaqstan tarıhyn joǵary oqý oryndarynda oqytý jáne zerdeleýdiń jańa baǵyttary bizdiń ýnıversıtet ujymynda da keń qoldanys taýyp otyr.
Halel QUSAIYNOV,
S.Báıishev atyndaǵy Aqtóbe ýnıversıtetiniń rektory, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, professor, akademık.
