– On shaqty jyl buryn elimizde ekonomıkany ártaraptandyrý maqsatynda Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlamasy iske qosyldy. О́ıtkeni únemi shıkizattyq resýrsty óndirýmen ǵana ekonomıkaǵa serpin berý múmkin emes. Sol tusta óńirdiń balyq sharýashylyǵy salasyndaǵy burynǵy iri qurylym – «Atyraýbalyq» AQ bankrot boldy. Osyndaı sebepter Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlama aıasynda balyq zaýytyn ashýymyzǵa sebep boldy. Sóıtip 2014 jyly Atyraý qalasy mańyndaǵy Tomarly aýylynyń aýmaǵynan balyq ósirý zaýytyn iske qostyq. Zaýyttyń jalpy quny 5 mln 728 myń AQSh dollaryn qurady, – deıdi «Saspian Royal Fish» JShS-nyń bas balyq ósirýshisi Ahat Nımatov.
Árıne, mundaı zaýytty ashý da, balyqty basseınde ósirý de ońaı emes. О́ıtkeni balyqqa tabıǵı sý aıdyny sekildi qolaıly orta qajet. Al elimizde balyq ósirý zaýytyna qajetti tehnologııany tabý tipten qıyn. Sondyqtan seriktestik basshylary Fınlıandııadan nıderlandtyq tehnologııaǵa negizdelgen qondyrǵylardy satyp alýǵa uıǵarym jasady. Ony ornatýmen Hesy kompanııasy aınalysty. Bul – álemde osyndaı 25 zaýytqa ozyq tehnologııany ornatqan gollandııalyq kompanııa. Ras, seriktestik basshylaryna ózge elderdiń kompanııalarynan da usynys jasalypty. Biraq jańa isti qolǵa alǵan seriktestik tańdaýy Hesy kompanııasyna tústi.
Qazir bul zaýytta bekire tuqymdas baǵaly sý marjany ósiriletin 26 basseın, tuıyq sýmen qamtýǵa arnalǵan tórt qondyrǵy bar. Basseınderdegi sý birneshe súzgiden ótedi. Sýdyń quramy arnaıy zerthanada tekseriledi, temperatýrasynyń ártúrli bolýy qadaǵalanady. Máselen, 16-180S jyly sý shabaq ósirýge qoldanylady. Al +20-220S sý ýyldyryq beretin balyqtar úshin qolaıly bolyp esepteledi. Sondaı-aq shabaqtan ósken balyqtardyń tuıyq sý aıdynyna boı úıretýi úshin sý temperatýrasy +3-50S bolýy kerek. Mundaı sýda balyqtar eki aıdaı bolady.
Bas balyq ósirýshi Ahat Nımatovtyń aıtýynsha, bilikti mamandarsyz osy zamanǵy ozyq tehnologııamen jumys isteý múmkin emes. Sol sebepti aldymen jergilikti mamandardy sheteldik tehnologııany jetik meńgerý úshin arnaıy kýrstarda oqytyp aldy. Mundaǵy mamandardyń deni ıhtıologter. Olar Atyraý men Batys Qazaqstan oblystaryndaǵy joǵary, arnaýly orta oqý oryndarynda bilim alǵan. Búgingi tańda balyq zaýytynda jergilikti 25 adam jumys isteıdi. Sonyń ishinde bes balyq ósirýshi, tórt mashınıst-operator, bir laborant bar.
– Basty maqsatymyz – taýarly bekire tuqymdas balyq ósirý. Sol úshin zaýyt ashylǵan jyly Bashqurtstannan 15 myń bekire tuqymdas balyq ákelgenbiz. Polshadan orys bekiresiniń 100 myń dana ýyldyryǵyn ákelip, zaýyttaǵy basseınderde ósirdik, – deıdi Ahat Nımatov. – Alty jyldyń ishinde bul balyqtardyń salmaǵy 8-9 kılogramǵa jetti. Jalpy zaýytta 60 tonna bekire tuqymdas balyqtyń tórt túri ósirilýde. Olar – orys bekiresi, súırik (sterlıad) pen qortpa, sibir bekiresi. Arasynda úsh-bes jyldyq balyqtar da kezdesedi.
Seriktestik ujymy balyqqa qajetti jemdi Polshadan aldyryp otyr. Sebebi basseınderdegi tuıyq sýda ósiriletin balyq úshin sapasy joǵary jem qajet. Ras, balyq jemi Qazaqstannan da, kórshiles Reseıden de tabylady. Alaıda sapasy Polshadan ákelinetin jemnen tómendeý bolyp tur.
– Aldymen taýarly bekire tuqymdas balyq ónimimen ishki naryqty qamtýdy kózdedik. О́ıtkeni mundaı ónimge otandyq tutynýshylar tarapynan suranys kóp, – deıdi Ahat Nımatov. – Máselen, byltyr ishki naryqqa 12,5 tonna bekire ónimin usyndyq. Sondaı-aq bekire tuqymdas balyqtardyń 520 kılo qara ýyldyryǵyn shyǵardyq.
Jyl saıyn «Saspian Royal Fish» JShS-nyń kórsetkishi jaqsaryp keledi. Bıyl ishki naryqty 620 kılogramm qara ýyldyryqpen qamtýdy kózdep otyr. О́nim baǵasyna toqtalatyn bolsaq, súırikten alynǵan qara ýyldyryqtyń bir kılosy 250 myń teńge turady. Al orys bekiresiniń qara ýyldyryǵy –300 myń teńge. Bekire tuqymdas balyqtardyń bir kılosy 3000 teńgeden satylady. Negizinen balyqtardyń atalyq túri satylymǵa shyǵarylýda.
– Bizdiń maqsatymyz – bolashaqta jylyna 100 tonna bekire tuqymdas balyq etin, 1 tonnaǵa deıin taǵamdyq qara ýyldyryq daıyndaý. Josparymyzda qara ýyldyryqtyń jartysyn eksportqa shyǵarý bar. Sonymen qatar bekire tuqymdas balyqtardyń shabaǵyn ósirip, Jaıyq ózenine jiberý máselesimen aınalysýdy kózdep otyrmyz. О́ıtkeni óńirdegi sý aıdynyn baǵaly bekire tuqymdas balyqtardyń qorymen tolyqtyrýǵa úles qosqymyz keledi. Bul úshin bizde maman jetkilikti. Shabaqtardy 3-10 gramǵa deıin ósirip, ózenge jibere alamyz, – deıdi Ahat Nımatov.
Biraq bul jospardy iske asyrý úshin Atyraýdaǵy bekire shabaǵyn ósirý zaýyttarynyń kómegi qajet. О́ıtkeni seriktestik basshylary atalǵan zaýyttardan bekire tuqymdas balyqtardyń shabaǵyn alýǵa yntaly bolyp otyr. Olardan shabaq alý úshin tıisti mınıstrliktiń ruqsaty kerek eken.
– Osy máselege oraı óz usynymyzdy berdik. Oń sheshiletinine senemiz, – dedi «Saspian Royal Fish» JShS-nyń bas balyq ósirýshisi Ahat Nımatov.
Atyraý oblysy
