Aımaqtar • 03 Maýsym, 2020

Joldyń jaýy – aýyr júk kólikteri

69 ret kórsetildi

Byltyr elimizde «Jol aktıvteri sapasynyń ulttyq ortalyǵy» dep atalǵan respýblıkalyq memlekettik kásiporyn qurylyp, ár oblysta  onyń fılıaldary da ashylyp, jumys isteı bastady. Jańa mekemeniń maqsaty belgili: óziniń ataýy aıtyp turǵandaı, joldardy salý, qaıta qurý, jóndeý jáne kútip-ustaý, sondaı-aq jol aktıvterin basqarý salasyndaǵy jumystar men materıaldardyń sapasyn saraptaý. Bir sózben aıtqanda, bul kásiporyndy ekonomıkamyzdyń taram-taram tamyryna aınalǵan irili-usaqty joldardyń naǵyz janashyry deýge de bolady.

Al qyrýar qarjyny jaıynsha jutatyn jol qurylysynda másele degen shash-etekten.  Jumysty jobalaýda jiberilgen kemshilikter, merdigerlerdiń arzanqol, sapasyz qurylys materıalyn paıdalanýy óz aldyna, qazirgi tańda kún tártibinde ótkir turǵan taǵy bir shetin másele bar. Ol – aýyr júk kólikteriniń jańadan salynǵan nemese jóndelgen joldarmen aıaýsyz taptap, bitken sharýanyń bárin rásýa qylyp júrgendigi.

Mysaly, «Jol aktıvteri sapasynyń ulttyq ortalyǵy» RMK Qaraǵandy oblystyq fılıalynyń Aıbol Bıdaıbekovtiń aıtýynsha, júk kólikteriniń jolmen júrýdiń shektik talaby bir bilikke dep shaqqanda 13 tonnadan aspaýy tıis eken. Al qazirgi ýaqytta óńirdegi aýdanaralyq, oblysaralyq joldarda 25-40 tonnalyq aýyr júk kólikteri bul talapqa pysqyryp ta qaramaı, tas joldyń asfaltin saz balshyqsha ılep, tynym tappaı jortatyn kórinedi.

«Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstri kólik qozǵalysyna qatysty arnaıy shekteýler bekitken, – deıdi Aıbol Bıdaıbekov. – Onda bir  bilikke túsetin júk salmaǵy 13 tonnadan asatyn aýyr júk kólikteri úshin  aýa temperatýrasy 25 gradýstan joǵarylaǵanda,  respýblıkalyq mańyzy bar avtojoldarda júrýge shekteý qoıylǵan. Mysaly, Qaraǵandynyń mańaıy   IV-V jol-klımattyq aımaqqa jatady.  V – aımaq Balqash-Jezqazǵan óńirleri,  IV jol-klımattyq aımaq – oblystyń qalǵan óńirleri. IV jol-klımattyq aımaq úshin, ıaǵnı,  23 naýryzdan 1 mamyrǵa deıin, V jol-klımattyq aımaq úshin 1 naýryzdan 1 sáýirge deıin shekteýler bar. Bul arada tabıǵattyń aýa temperatýrasy, jaýyn-shashyny bári eskeriledi. Soǵan saı shekteýler de qoıylýda. Áıtpese, joldyń buzylý qaýpi joǵary. Aýa temperatýrasy joǵary aımaqta asfalt ondaı aýyr salmaqtardy kótere almaıdy. Qar kóp túsip, kóktem shyǵa jaýyn-shashyny kóbeıetin  IV jol-klımattyq aımaq ta tap sondaı jaǵdaı».

Jol qurylysy joǵary jaýapkershilikti talap etetin mańyzdy sharýa. Mysaly, arnaıy ınstıtýttar jobalaý jumystaryn júrgizgende jolǵa qandaı qajetti materıaldar jumsalatynyn tolyq tizimdep, olardyń sapasy men deńgeıine qatty mán beredi. Álbette, jumys kórsetilgen talaptarǵa saı júrgizilse, sapasyz dúnıe bolmas edi. Osy oraıda, ózimizde óndiriletin bıtýmnyń sapasyn da halyqarlyq standarttarǵa saı qylyp shyǵarý kún tártibinde turǵan mańyzdy máseleniń biri.

«Tehnologııanyń ozyqtyǵyn erekshe ataýǵa tıispiz. Eń bastysy, joldyń astyńǵy  qabatyn zertteýge basa mán berilýi tıis. Olaı etpeıinshe, jolda sapa bolmaıdy.  Jol qurylysynda jobalaýda qatelikke jol joq. Onyń tómengi qabatynyń erekshelikterin ejiktep taldaýdan ótkizý – mindet. Áıtpese, joldan kiltıpan shyǵa beredi. Bári alǵashqy zertteýdiń negizine baılanysty», deıdi Aıbol Bıdaıbekov.

Oblysta aýyr júk kólikterinen japa shegip júrgen birneshe jol bar. Sonyń biri – Qarqaraly aýdanynyń shekarasy arqyly ótetin respýblıkalyq mańyzǵa ıe «Qaraǵandy - Aıagóz - Buǵaz» avtojolynyń bir bóligi. Mine, osy jolmen júk kólikteri Qaraǵaıly ken baıytý fabrıkasynan jáne «Altaıpolımetal» kompanııasynan kúni-túni tynym tappaı ken tasıdy. Budan keıin, mundaı aýyr salmaqqa eseptelmegen joldyń qandaı kúıge ushyraıtynyn kóz aldyna elestetýdiń ózi asa qıyn sharýa emes.

63

Qazirgi tańda, Qarqaraly men Mataq aýylynyń arasyndaǵy tas joldyń tas-talqany shyqqan dep batyl tujyrym jasaýǵa bolady. «Byltyr halyq dabyl qaqqannan keıin, osy jolǵa ortasha deńgeıli jóndeý jumystary júrgizildi. Aýyr kólikterdiń júrýine tyıym salyndy. Qadaǵalaý da kúsheıdi.  Syrt kózge jaǵdaı rettelgen tárizdi bolyp kóringen. Kúndiz, tek, 10 tonnalyq kólikter ǵana júre bastady. Biraq, saıyp kelgende, munyń bári kóz aldaý bolyp shyqty. Baqsaq, asfaltta emes, kenishte júrýge arnalǵan qyryq tonnalyq aýyr kólikter júrisin toqtatpaǵan eken. Tek, kúndiz tynystap, túnde júrýge kóshipti. Bul, endi baryp turǵan soraqylyq. Bul jaǵdaıdyń bıyl taǵy qaıtalanbasyna kim kepil?», deıdi «Jol aktıvteri sapasynyń ulttyq ortalyǵy» RMK Qaraǵandy oblystyq fılıalynyń mamany Ashat Shahaev.

Dál osyndaı kepti atalǵan aýdandaǵy «Qoıandy - Egindibulaq - Búrkitti» baǵytyndaǵy jol da kıdi. Oblystyq mańyzdaǵy bul jolǵa ótken jyly orta deńgeıdegi jóndeý jumystary júrgizilgen bolatyn. Biraq, bir jylǵa jeter-jetpes ýaqyt ishinde osy joldyń basym bóliginiń oıran-botqasy shyqty. Jóndeýge ketken esil aqsha aýyr júk kólikteriniń tabanyna taptalyp, qor boldy.

Mundaı mysaldardy ken óndiretin kásiporyndar bar ózge de aýdandardan kezdestirýge bolady. Máselen, Jańaarqa aýdanyndaǵy «Qarajal-Atasý» tas jolynda da mólsherinen artyq júk tıegen kólikter esh kedergisiz sharýalaryn tyndyryp júr.

«Aýyr júk kólikteri  ken oryndarynyń mańaıyndaǵy jumystarǵa ǵana arnalǵan, – deıdi Aıbol Bıdaıbekov. – Olarǵa tas jolmen júrýge tyıym salynǵan. Árıne, jol salynyp jatqan kezde júrýine ruqsat. Al, jol qurylys jumystary aıaqtalǵan soń, olarǵa tosqaýyl qoıylýy tıis. Álbette, jol kólik baqylaý  komıteti, basqa da quzyrly oryndar qol qýsyryp qarap otyrǵan joq. Degenmen, alpaýyt kásiporyndardyń aýyr júk tasıtyn kólikteri tártipke  atústi qarap keledi. Osy baǵytta jaýapkershilikti arttyrýdyń basqa da tetikterin qarastyrmaıynsha, istiń ońǵa basatyn túri kórinbeıdi».

Eń birinshi kezekte, aýyr júk kólikteriniń ersili-qarsyly jóńkilýine toqtaý salý kerek dep esepteıdi fılıal basshysy. Máselen, júk salmaǵyn  asyryp tıegen kólikterge udaıy tekseris júrgizip, tártip buzǵandaryna qatań jaza qoldansa, munyń ózi atalǵan máseleniń oń sheshilýine ıgi yqpalyn tıgizer edi.

Jalpy, jol qurylysynda bes satyly tekseris bar eken. «Jol aktıvteri sapasynyń ulttyq ortalyǵy» RMK Qaraǵandy oblystyq fılıaly  respýblıkalyq mekeme retinde tańdaý tásilimen tekserý júrgizedi. Mysaly, keste boıynsha, bıylǵy jyldyń basynan beri respýblıkalyq mańyzdaǵy joldarǵa 799 tekseris júrgizýge tıis bolatyn. Búgingi kúnde 240 tekseris iske asyryldy. Bıylǵy qystyń asa qarly, aýyr bolǵany belgili. Mekeme mamandary jolǵa shyǵyp, merdigerlerdiń  qar tazalaýǵa, joldy arshýǵa qatysty jumystaryn qadaǵalaǵan. Mindetterine atústi qaraǵandaryna qatysty shara da qoldanǵan eken.

«Qazirgi tańda birshama qurylys materıaldaryna zertteý júrgizemiz. Biraq, biz 15 adammen  joldy kún saıyn qadaǵalaı almaımyz. Ol, múmkin de emes. Al, negizinde,  respýblıkalyq joldyń sapasyna tapsyrys berý arqyly tekserý júrgize alamyz. Byltyr jergilikti jol kólik basqarmasy 50 mln teńgege kelisim-shart jasasyp, oblystyq mańyzdaǵy joldardy tekserýge  tapsyrys berdi. Qarjy tolyǵymen ıgerildi. Bıyl da 50 mln teńgeniń kelisimi bar. Buǵan qosa, oblys ákiminiń tikeleı tapsyrmasymen aýdandar men qala ákimdikteri  bizdiń uıymmen kelisim shart jasasa bastady», deıdi «Jol aktıvteri sapasynyń ulttyq ortalyǵy» RMK Qaraǵandy oblystyq fılıalynyń basshysy.

Rasynda da, qazirgi ýaqytta aýdan, qala ákimderi joldardyń sapasyn teksertýge múddelilik tanyta bastaǵan. Munyń sebebi de túsinikti. Jergilikti ákimdikterdiń sapasyz jol salǵan talaı merdigerdiń shala isinen opyq jep júrgeni jasyryn emes. Sapasyz salynǵan joldyń eshkimge abyroı ápermesi belgili. Sondyqtan, ákimdikter bul sharýaǵa túsinistikpen qarap, ortaq istiń ońdy bolýyna qulshynys tanytyp  otyrǵany qýantady. Aıbol Bıdaıbekovtiń aıtýynsha, búginge deıin oblystaǵy 18 aýdan men  qala ákimdikteriniń teń jartysynan astamy «Jol aktıvteri sapasynyń ulttyq ortalyǵy»  mekemesimen kelisim shart jasasqan. Mamyr aıynyń sońyna deıin bul iske qalǵandary da  qosylmaq.

Byltyr «Jol aktıvteri sapasynyń ulttyq ortalyǵy» kásiporny mamyr aıynan jeltoqsanǵa deıin 575 synama alypty. Onyń 423-iniń respýblıkalyq, 152-si oblystyq jolǵa qatysty bolǵan. «Sonyń ishinde, respýblıkalyq jol synamasynyń 74-i, oblystyq deńgeıdeginiń 43-i normatıvke saı bolmaı shyqty. Sol negizde hattama berilip, kemshilikti joıý mindetteldi. Onyń qaısybirinde tóseletin asfalttyń tyǵyzdyǵy sáıkes kelmeı jatady nemese tóseletin qıyrshyq tastardyń sapasy  normatıvke saı bolmaı shyǵady. Laıdyń, materıaldyń quramy durys bolmaıtyn jaıttar da kezdesedi. Bul synamanyń zańdyq negizine sony ótkizgen zerthanashy jaýap beredi.  Bıyl tórt synamadaǵy qıyrshyq tastar boıynsha eskertýler berildi. Jalpy, qazir jaǵdaı birshama ońalyp, jol qurylysy salasyndaǵy sapa da jaqsaryp keledi», deıdi Aıbol Bıdaıbekov.

Keshe salynǵan joldyń asfalti búgin jaramsyz bolyp jatsa, kináni merdigerden izdeıtinimiz anyq. Merdigerdi zańmen aldyǵa salyp aıdap ákelip, kem-ketikti joıdyrýǵa bolady. Jamap-jasqap, jónine ol da keter. Al tártipke baǵynbaı,  bútin dúnıeni tas-talqan etip júrgen aýyr júk kólikteri úshin jaýapty kim beredi? «Sonda bulardyń artynda kimder tur?», degen zańdy suraq týady. Álbette, olardyń kim ekeni belgili: qulqynnyń qamyn ǵana oılaǵan toıymy joq jumys berýshiler olar. Mine, osyndaı, paıdanyń jolynda ynsapty tárk etken kásiporyndardy tártipke salǵanda ǵana qara joldyń ǵumyry uzaryp, «Jol aktıvteri sapasynyń ulttyq ortalyǵy»  syndy mekemeniń ústinen aýyr júk túser edi.

Sońǵy jańalyqtar

Eńsesi bıik elorda

Búgin, 06:51

Egemen eldiń ordasy

Elbasy • Búgin, 06:31

Kóshpeli mobıldi brıgada

Koronavırýs • Búgin, 06:28

6 myń adam qarjylaı kómek alady

Qoǵam • Búgin, 06:23

«Dombyra» oqý quraly jaryqqa shyqty

Rýhanııat • Búgin, 06:18

El birliginiń kepili

Elbasy • Búgin, 06:08

Negizsiz qymbattaýy retteledi

Prezıdent • Búgin, 06:05

Ýaqyttan ozǵan kóshbasshy

Elbasy • Búgin, 06:02

Shymkent qalasynyń ákimi ýádesin oryndady

Aımaqtar • 04 Shilde, 2020

Tirkelmegen qarý-jaraqtan qutylǵan abzal

Aımaqtar • 04 Shilde, 2020

Uqsas jańalyqtar