SERPINDI JOBALAR BIIKTERGE BASTAIDY

Mańǵystaý oblysy ákiminiń orynbasary Asqar Nurǵalıevpen áńgime – Qurmetti Asqar Qaıyr­taı­uly, siz ben bizdiń búgingi áńgime­miz­diń aty aıtyp turǵandaı, alǵashqy sózdi elimizdiń, jerimizdiń eńsesin kótere túsýge baǵyttalyp, dúnıe­jú­zilik daǵdarys keziniń ózinde oı­daǵydaı júzege asýdaǵy oblys kó­lemindegi serpindi jobalardan bastaǵan jón bolar. – Álemdik ekonomıkanyń qar­jy daǵdarysynan turalap turǵan kezinde bizdegi ónerkásip óniminiń kólemi 1 trln. 270 mlrd. teńgeni qu­rap, óńir ekonomıkasyna 293 mlrd. teńge tikeleı ınvestısııa tar­tylýyna qol jetkizý  úlken jetistik dep aıtýǵa bolady. Bul kúnderi Elbasy nazaryn­da­ǵy “Jer-Teńiz-Aspan” uzaq mer­zimdi yqpaldastyrylǵan ınvestı­sııa­lyq megajoba, “Aqtaý teńiz porty” arnaıy ekonomıkalyq aı­maǵyndaǵy 4 joba iske asyrylýda. Kaspııdiń qazaqstandyq bóligin ıgerýge ıgi yqpal etetin mem­le­ket­tik baǵdarlamaǵa oraı, Quryq teńiz portymen jumysshy kenti da­mýy­nyń bas josparyn júzege asyrý jalǵasyp, sondaǵy Ersaı verfiniń qurylysy aıaqtaldy. Jalpy, oblys kóleminde ındýstrııalyq-ın­novasııalyq damý strategııasy­nyń aıasynda jalpy quny 1,3 mlrd. AQSh dollaryn quraıtyn 12 joba oryndalý ústinde. Taǵy da 10 ınvestısııalyq joba sarapta­ma­dan ótip, júzege asyrylýǵa qa­byldandy. Atap aıtar bolsaq, “Aqtaý sıtı” qala qurylysynyń jobasy, “Kaspıı energetıkalyq haby” jobasy, “Kendirli” dem­alys aımaǵynyń qurylysy, Mań­ǵystaýdy burynǵydaı túbek emes, toqsan joldyń torabyna aınal­dyrǵaly turǵan kóptegen temir jáne avtomobıl joldary qury­lysynyń jobasy bar. – Atalǵan serpindi jobalardyń arasynda eldi eleńdetip júrgen tórt-bes jobaǵa tereńirek toqta­lyp ótken jón sııaqty. Olaı bol­sa, alǵashqy áńgime “Aqtaý sıtı” qala qurylysy jobasy jaıly bolsyn. – Kelistik. “Aqtaý sıtı” qa­la­synyń jobasy – úlken de aý­qym­dy, kúrdeli joba. Ony naqty iske asyrýǵa Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń ótken jylǵy naý­ryz aıyndaǵy Birikken Arab Ámir­likterine (BAÁ)  resmı sapa­ry kezinde qol jetti. Qazir El­ba­sy tapsyrmasy boıynsha Qazaq­stan jaǵynan jobany ıgerýge “Samuryq-Qazyna” ulttyq ál-aýqat qory atsalysýda. Soǵan oraı, bul kúnderi joba júzege asy­rylyp ja­tyr. Mem­leket basshy­sy­nyń tapsyrmasymen qalalyq máni bar ny­sandar men kóp qabat­ty turǵyn úıler qury­lysyna 43,26 ga jer telimi bólindi. Aqtaý qalasynyń 33-shaǵyn aýdany qurylysyn, ıaǵnı “Aqtaý sıtı” jo­ba­syndaǵy 1-shaǵyn aýdandy salý tujy­rym­damasy bekitildi. Ol jerde turǵyn úı­­ler­men qatar, saýda, bıznes ortalyqtary, jaıly qonaq úıler, densaýlyq saqtaý, bilim oshaqtary boı kóteredi. Eki shaǵyn aýdannan soń, iri-iri munaı-gaz óndirý kompanııalarynyń keń­se­leri salyna bastaıdy. Bul isti jedeldetý jóninde oblys ákimdigi men “Samuryq-Qazyna” jyljy­maı­tyn múlik qory” AQ arasynda 1-shaǵyn aýdandy bastaýda ózara yntymaqtastyq jónindegi memo­ran­dýmǵa qol qoıyldy. Bári de oıdaǵydaı bolsa, osy jazda qury­lysty bastaý kózdelip otyr. – О́ńirimizde qolǵa alynyp otyr­ǵan taǵy bir iri jobalardyń qa­tarynda “Kaspıı energetıkalyq ha­bynyń” aty atalady. Endi osy jo­banyń mán-mańyzy jáne onyń júzege asyrylý barysy jóninde ne aıtasyz? – Iá, “Kaspıı energetıkalyq haby” jobasy da  Elbasynyń tike­leı qoldaýymen ómirge kelgeli turǵan keleshegi mol, tek elimiz úshin ǵana emes, halyqaralyq ma­ńyzǵa ıe bolatyn joba. Olaı deı­tinimiz, bul iske BAÁ, Gollandııa kompanııalary da atsalysqaly otyr. Aqtaýda salynatyn bul joba boı­ynsha energetıkalyq sektordy damytý men munaı-gaz jáne ser­vıstik kompanııalar úshin joǵary tehnologııaly óndirister qury­la­dy. Onda mamandandyrylǵan zert­hanalar, geofızıkalyq derekter men ekonomıkalyq jaǵdaılardy baqylaıtyn, basqara­tyn ortalyq­tar bol­maq­shy. Bir sózben aıt­qan­da, “Kas­pıı ener­getıkalyq haby” – Kaspıı te­ńi­ziniń aı­maǵynda mu­naı­-gaz ónerkásibin qajetti tehnıkalyq, kadrlyq jáne kommer­sııalyq resýrstarmen qamta­ma­syz etip, munaı-gaz sektoryn osy zamanǵa saı da­myta túsýge múmkindik jasaıdy. Damýymyzdyń 2030 jylǵa deıingi stra­te­gııasy aýqy­myn­daǵy servıstik-tehno­lo­gııa­lyq ortalyq retinde “Kaspıı energe­tı­ka­lyq habynyń” syrtqy ın­fra­­qu­ry­lymy quryly­synyń teh­nı­ka­lyq-ekonomıkalyq negizde­me­si ja­saqtaldy. Jaqynda ǵana oblys ákimi Qyrymbek Kó­sherbaev joba quryltaıshy­lary­nyń ókil­de­ri First Energy Bank basqar­ma­sy­nyń tóraǵasy B.Zanoıan men Kaspıı damý ortalyǵynyń bas dı­rek­tory E.Álimovpen kezdesip, biraz ma­ńyzdy máseleler oń sheshimin tap­ty. Mundaǵy alǵashqy nysan qurylysy da jaqyn kúnderde qolǵa alynady. – Mańǵystaýdyń munaı men gaz óndirýshiler ólkesi ǵana emes ekeni belgili. Máselen, óńir iri kó­liktik áleýetke ıe bolýmen qatar, týrızmdi damytýdy da irgeli isterdi qolǵa ala bastady. Bul rette “Ken­dirli” demalys aımaǵy oıǵa ora­lady. Ol jaıly ne aıtýǵa bolady? – Bul bir en daladaǵy erekshe qurylys bolmaq. О́tken jyly oblys ákimdigi men ınvestorlar arasyndaǵy birlesken is-qımyl týraly kelisimge qol qoıyldy. Kýrortty aımaqtyń qurylysyn salýdyń bas jospary aıaqtalý ús­tin­de. Ondaǵy bes juldyzdy 4 qo­naq úıdi nemis, arab kom­pa­nııalarymen birlese salýǵa kelisim bar. Al, halyqaralyq áýejaıdyń qurylysyn konsessııalyq negizde iske asyrý týraly kelisimge qol qoıyldy. Bul kúnderi kýrort aımaǵynyń ishki ınjenerlik jáne kóliktik ınfraqurylymynyń qurylysy boıynsha tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemeler ázir­lendi. Ol jerde bolashaqta jumys isteıtin kadrlardy ózimizden daı­yndaý nıetimen Mańǵystaý týrızm kolledji ashylyp, alǵashqy oqýshylar bilim alýda. – Serpindi jobalardyń ishinde Mań­ǵystaýdy toqsan joldyń tora­by­na aınaldyrǵaly otyrǵan kólik jol­dary jaıly aıtaryńyz bar bolar... – Álbette. Shyndyǵynda da bizdiń oblys – “Soltústik-Oń­tústik” jáne “TRASEKA” sııaqty eki halyqaralyq kólik dálizi ótip, kólik joldarynyń barlyq túrleri toǵysatyn óńir. Soǵan baı­la­nys­ty iri-iri jobalar qolǵa alyndy. Aqtaý halyqaralyq áýejaıynyń jolaý­shy­lar termınaly paıda­la­ný­ǵa berildi jáne de ol res­pýb­lıkamyzda birinshi ret konses­sııalyq negizde salyndy. “О́zen-Túrkimenstan shekarasy” temir jo­lynyń qury­lysy bastaldy. “Jetibaı-Túrki­menstan” avto­mo­bıl jolyn qaıta qurylymdaý má­selesi sheshimin tapty. Turǵyn­dar­dy tolǵandyryp júrgen úlken sharýa – “Atyraý-Aqtaý” avtomo­bıl jolynyń “Beıneý-Aqtaý” bóligin qaıta qurylymdaý máselesi oń sheshilip otyr. 2010 jylǵa ar­nalǵan respýblıkalyq bıýdjette qa­zirdiń ózinde ondaǵy jumys­tar­dy bastaýǵa 500 mln. teńge bólin­bek. Jalpy, qajetti 74 mlrd. teńge Úkimettiń qoldaýymen bıyl Azııa Damý bankinen nesıe túrinde beriledi. Aqtaý halyqaralyq teńiz-saýda portyn keńeıtý júrip ja­tyr. Teńiz jáne munaı operasııa­la­ryn qoldaý retinde Baýtıno jáne Sarytas teńiz porttary da damý ústinde. Mine, óńirimizde osyndaı jáne basqa da serpindi jobalar júzege asyrylyp jatsa, bul úderister halqymyzdyń erik-jigeri men el eńsesin kótere túsip, bıikterge bastaıdy dep oılaımyn. – Áńgimeńizge kóp rahmet, jumystaryńyz jemisti bolsyn. Áńgimelesken Jolaman BOShALAQ.