Dáýleti men sáýleti jarasqan óńir

«Qýatty Qazaqstan degenimiz, bul eń áýeli óńirlerdiń qýattylyǵy bolyp sanalady. Eldiń bolashaǵy ekonomıkadaǵy keleshegi zor salalardyń damýymen baılanysty. Bul úshin aldymen jańa zaýyttar kóp salynyp, jańa jumys oryndary ashylyp, áleýmettik ınfraqurylym qarqyndy damýy qajet».

Nursultan NAZARBAEV.

Keshendi damýǵa betburys

Keshe Astanada Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmeti Pavlodar oblysynyń ákimi Erlan Arynmen respýblıkalyq buqaralyq aqparat quraldary jýrnalısteriniń kezdesýin ótkizdi. Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetiniń ókili Altaı Ábıbýllaevtyń atap kórsetkenindeı, mundaı baspasóz máslıhaty dástúrli sıpatqa ıe bolyp otyr.

Pavlodar oblysy elimizdegi ónerkásibi damyǵan ındýstrııaly óńirlerdiń birinen sanalady. Munda halyqtyń tórtten bir bóligi naq osy ónerkásip óndirisinde qyzmet isteıdi. Oblystaǵy 15 júıe quraýshy iri kásiporyn óńirdiń ónerkásiptik ónimderiniń 80 paıyzyn óndiredi.

«Qýatty Qazaqstan degenimiz, bul eń áýeli óńirlerdiń qýattylyǵy bolyp sanalady. Eldiń bolashaǵy ekonomıkadaǵy keleshegi zor salalardyń damýymen baılanysty. Bul úshin aldymen jańa zaýyttar kóp salynyp, jańa jumys oryndary ashylyp, áleýmettik ınfraqurylym qarqyndy damýy qajet».

Nursultan NAZARBAEV.

Keshendi damýǵa betburys

Keshe Astanada Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmeti Pavlodar oblysynyń ákimi Erlan Arynmen respýblıkalyq buqaralyq aqparat quraldary jýrnalısteriniń kezdesýin ótkizdi. Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetiniń ókili Altaı Ábıbýllaevtyń atap kórsetkenindeı, mundaı baspasóz máslıhaty dástúrli sıpatqa ıe bolyp otyr.

Pavlodar oblysy elimizdegi ónerkásibi damyǵan ındýstrııaly óńirlerdiń birinen sanalady. Munda halyqtyń tórtten bir bóligi naq osy ónerkásip óndirisinde qyzmet isteıdi. Oblystaǵy 15 júıe quraýshy iri kásiporyn óńirdiń ónerkásiptik ónimderiniń 80 paıyzyn óndiredi.

Oblys mıneraldy shıkizat kózderine óte baı. Respýblıka kómir qorynyń 36 paıyzy, nıkeldiń 16 paıyzy, altynnyń 5 paıyzy, mystyń 4 paıyzy osy óńirde shoǵyrlanǵan. Sonymen qatar, qazaq ultynyń qaımaǵyn quraıtyn óner men mádenıettiń, ǵylymnyń kórnekti ókilderiniń shyqqan ortasy da osy – Baıanaýyl óńiri bolyp tabylady.

Pavlodar oblysynyń erek­she­likterin bildirip, óńir tól­qu­jatynda tirkeletin osyndaı mańyzdy derekterden keıin oblys ákimi Erlan Aryn jýrnalısterdi Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń tapsyrmalary­na sáıkes júzege asyrylyp­ jatqan jumystarmen, oblys­tyń áleýmettik-ekonomı­ka­lyq damýynyń 2013 jyl­ǵy qańtar-tamyz aılary aralyǵyndaǵy qorytyn­dy­larymen tanystyryp ótti. Oblys basshysynyń atap kórsetkenindeı, jyl basynan bastap halyqtyń naqty tabysy 8,9 paıyzǵa (62760 teńge), ortasha aılyq jalaqy 9,3 paıyzǵa (89663 teńge) artqan. Negizgi kapıtalǵa salynatyn ınvestısııalardyń kólemi 144,1 mıllıard teńgeni (100,3 paıyz) quraǵan.

Degenmen, óndirý ónerkásibi óni­mine syrtqy suranystyń azaıýy­na baılanysty oblysta óner­­kásiptik ónim kólemi 1,7 paı­yzǵa tómendegen eken. Jýr­nalıster osy máselege biraz shúılikken edi. Onyń sebep-saldaryn oblys ákimi tarqa­ta aıtyp, taldaý­lar jasaı otyryp, túsindirip ber­di. Oblys­tyń áleýmettik-ekono­mı­ka­lyq damýyna joǵaryda aıtyp ket­ke­ni­mizdeı, júıe quraýshy iri kásip­oryndardyń yqpaly zor bol­ǵandyqtan, olardyń árbiriniń jumysyndaǵy irkilister ortaq kórsetkishterge úlken áser etedi. Bıylǵy jyly osyndaı jaǵdaı jóndeý jumystaryna baılanys­ty Pavlodar munaı óńdeý zaýytynda oryn alyp, mundaǵy benzın óndirisiniń kólemi 20,3 paıyzǵa azaıyp ketken. Pavlodar munaı óńdeý zaýyty oblystyń jalpy óńirlik ónimi men bıýdjetiniń edáýir bóligin beretin úlken kásiporyn. Degenmen, bul irkilistiń aǵymdyq sıpaty joq. Kúni erteń jaǵdaı rettelgen kezde, bári qalpyna kelýge tıis.

Rasynda da, Pavlodar obly­syndaǵy qazirgi jekelegen problemalar keri ketý emes, damý problemalary bolyp tabylatyndyǵyna kóz jetkizdik. О́ıtkeni, oblys ákiminiń atap kórsetkenindeı, oblys damýynda jan-jaqtylyq pen keshendik damý sıpaty basym. Máselen, oblysta ındýstrııalandyrý kartasynyń aıasynda quny 744,5 mıllıard teńgeniń ınvestısııalaryn quraıtyn 82 joba iske asyrylýda. Osylardyń barlyǵy iske qosylǵanda 10,332 jumys orny ashylatyn bolady. Sonyń ishinde 38 mıllıard teńgeniń ınves­tısııalary salynǵan eki iri joba paıdalanýǵa berildi. Jyl sońyna deıin taǵy da 6 jobany iske qosý josparlanýda. Munyń syrtynda 226,7 mıllıard teńgeni quraıtyn 51 joba júzege asqan. Osynyń nátıjesinde 3424 jumys orny qurylǵan.

Oblysta «Pavlodar» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵy qurylyp, ol qarqyndy damý ústinde. Son­­daı-aq, «О́nimdilik-2020», «Eksport­taýshy-2020», «Agro­bıznes-2020», «Bız­nestiń jol kar­tasy-2020» baǵdarlamalary iske asyrylý ústinde. Osylardyń árqaısysy boı­ynsha qomaqty qarjylar ıge­rilip, oblystyń odan ári damýyna úlken yqpal etetindigi anyq.

Máselen, sońǵy baǵdarlamanyń ózine ǵana ústimizdegi jylǵa res­pýb­lıkalyq bıýdjetten 3,7 mıllıard teńge bólingen. Bul qarjy ıgerilý ústinde.

Atalǵan jumystardyń nátı­je­sinde oblystyń eksporttyq taýar­larynyń kólemi byltyrǵy jyldyń osy merzimimen salys­tyr­ǵanda 20 paıyzǵa artqan, esesi­ne ımport kólemi tómendegen. Sóı­tip oblys alǵash ret syrtqy saýda­nyń 77,2 mıllıon AQSh dollary kólemindegi oń saldosyna ıe bol­ǵan. Oblystaǵy bólshek saýda aına­lymynyń ósimi 112,5 paıyzdy quraǵan.

Oblystyń áleýmettik, máde­nı salalarynda kóptegen jumys­tar júzege asyrylyp, osy­nyń nátıjesinde halyq rýhy­nyń kóterilip qalǵandyǵyn jýyq­ta oblystaǵy qasıetti topyraq­tar­dyń biri sanalatyn Baıanaýyl aýda­nyna jasaǵan saparymyzda ózimiz de baıqaǵan edik. Mun­da Qazaqstan ǵylymynyń kósh­bas­shysy Qanysh Sátbaevtiń memorıal­dyq murajaıy men osydan 150 jyldaı buryn Musa Shorma­nov saldyrǵan meshit qaıta jańǵyr­tylyp, kelýshilerge esigin aıqara ashqandyǵyn kórgenbiz. Bul eki shara da jekelegen adam­dar­dyń qarjysyna júzege asypty. Iаǵnı bıýdjet qarajaty shy­ǵyn­dalmaǵan. Baspasóz máslıha­tynda «Egemen Qazaqstan» gaze­tiniń atynan osy baǵyttaǵy ju­mystardyń qalaı jalǵasyp jatqandyǵyn suraǵanymyzda Shoqan Ýálıhanov pen Potanınge Qazaqstan men Reseıde eskertkish qoıylǵandyǵyn, Zeıin Shashkın men Sábıt Dónentaevtyń eskert­kishteri ornatylatyndyǵyn, endi­gi kezekte Jaıaý Musanyń, Mu­sa Shormanulynyń, basqa da ta­rıhı tulǵalardyń jatqan jerle­rin kóriktendirý jumystary júr­giziletindigin estidik. Osyndaı jumystar oblystyń basqa da aýdandarynda qolǵa alynǵan. Mundaǵy maqsat halqymyzdyń tarıhı tulǵalaryna qyzmet kórsetý arqyly oblysta týrızmdi jandandyrý, Baıanaýyl óńiriniń kórikti tabıǵatyn halyq ıgiligine aınaldyrý ekendigin estidik.

Oblys ákimi jýrnalısterdiń qoıǵan suraǵyna baılanys­ty oblystyń jylytý maýsymy­na jaqsy daıyndyqpen kelgen­digin, 29 qazandyqtyń tolyq­taı jóndelgendigin, bıyl al­ǵash ret Ekibastuz energııa orta­lyǵyn jaraqtandyrý isine aksıonerdiń 1 mıllıard 700 mıllıon teńge qarajat salǵandyǵyn, oblysta «Úlgili aýyldar» baǵdarlamasynyń qolǵa alynyp, 25 aýyldyń tańdalyp alynyp, olardy kóriktendirý jáne turmysqa jaıly etý isiniń bastalǵandyǵyn aıtyp ótti.

Suńǵat ÁLIPBAI,

«Egemen Qazaqstan».

Baǵytymyz aıqyn, kóshimiz túzý

Erlan ARYN,

Pavlodar oblysynyń ákimi.

Elimizdiń ár óńiriniń ózindik ereksheligi bar ekeni belgili. Sol sııaqty Ertistiń Pavlodar óńiri elimizdiń ındýstrııalyq ortalyǵynyń biri sanalady. Qýatty ekonomıka qurý jolynda óńirlerdiń qýatty bolýy Elbasy nazarynda. Bıylǵy jyly oblysymyz aldyna qoıǵan naqty tapsyrmalaryn júzege asyrý jolynda sátti qadamdarǵa qol jetkizdi. Indýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasyn júzege asyrý arqyly óńirimiz taǵy da óziniń óndiristik áleýeti men damý qarqynyn kórsete aldy dep oılaımyn.Bul kúnderi ındýstrııalandyrý baǵdarlamasy sheńberinde jalpy quny 744,5 mıllıard teńge bolatyn 82 joba iske asyrylýda. Investısııa kólemi 38 mlrd. bolatyn 2 joba tolyq qýatynda jumys jasaýda. Jyl sońyna deıin taǵy 6 joba paıdalanylýǵa beriledi. Sonymen qatar, óńirde 4 myńǵa jýyq adamǵa jańa jumys ornyn ashyp bergen 51 joba iske qosylsa, onyń 41 jobasy qazirgi kezde tolyq qýatynda. Jalpy, bul baǵdarlama aıasynda on myńnan astam adam jumysqa ornalasady.

Elbasy tapsyrmasyna oraı oblysymyzda hımııa jáne munaı-hımııa klasterin damytatyn «Pavlodar» arnaıy erkin ekonomıkalyq aımaǵy qurylǵan bolatyn. Joba óndiristi óńirge ınves­tısııa tartýdyń úlken múmkindikterine jol ashty. Qazir ekonomıkalyq aımaqqa qyzyǵýshylyq tanytqan 45 kásiporyn baǵdarlamaǵa qatysýshy mártebesin aldy. Máselen, 12 joba boıynsha elimizde buryn-sońdy óndirilmegen ónim óndirisine basymdyq beriledi. Atap aıtqanda, «Qazatomprom» AQ-pen birlesip elimizde alǵash ret jylyna 130,0 myń tonna polıkremnıı, 100 myń tonna sýtegi asqyn oksıdi, 3 myń tonna polı­alıýmınıı hlorıdi shyǵarylady. Barlyq óndirilgen polıkremnıı, sýtegi asqyn oksıdi elimizge, negizinen, «Qazatomprom» AQ-tyń elektr-tehnıkalyq jáne hımııalyq qajettiligi úshin óndiriledi. Sondaı-aq, belgili bir bóligi Reseıge eksportqa jiberiledi. Buǵan qosa, elimizde jetkiliksiz mólsherde shyǵarylatyn jáne ımporttalatyn kúkirt qyshqyly, polıefırli maılar óndirisi jandanady. Jáne qosalqy aımaq qurý boıynsha da jumystar júrgizilýde.

Oblys elimizde júzege asyrylyp jatqan «О́nimdilik-2020» baǵdar­lama­synan da tys qalǵan joq. Elimizdegi 51 jobanyń tórteýi bizdiń óńirdiń enshisinde. Olar – «Format Mach Company» JShS, «Romat» FK JShS, «Neftehım LTD» JShS jáne «Pavlodar mashına jasaý zaýyty» AQ. Atalǵan baǵyt boıynsha paıyzdyq mólsherlemeni 5 paıyzǵa deıin tómendetý máselesi sheshildi.

Búgingideı básekelestik zamanynda sapasy joǵary qyzmet kórsetetinderdiń ǵana baǵy janatyny túsinikti. Osyǵan erekshe mán bergen aımaq kásipkerleri ISO 9001, 14001, 22000 jáne OHSAS 18001 sapa menedjmenti júıesiniń sertıfıkattaryn ıelenýde. Bulardyń qatary qazirdiń ózinde 265 kásiporynǵa jetti. Osy tusta ulttyq kompanııalar men iri kásiporyndar arasynda taýarlar men kórsetiletin qyzmetterdi memlekettik satyp alý boıynsha qazaqstandyq úlesti ulǵaıtý maqsatynda 858,6 mlrd. teńgeniń kelisimderi jasaldy. Bul mejelegen qarjydan 1,5 esege artyq.

El ekonomıkasyn qýattandyra túsýde agrarlyq sektordyń alatyn orny erekshe. Aǵymdaǵy jyly aýyl sharýashylyǵy salasyn sýbsıdııalaý úshin respýblıkalyq bıýdjetten 2 mlrd., jergilikti qazynadan 1,6 mlrd. teńge qarastyryldy. О́simdik sharýashylyǵyndaǵy egis alqaptarynyń kólemi 1138,5 myń gektardy quraıdy. Dıqandar ótken jylmen salystyrǵanda jemshóptik daqyldar alqabyn 47,5 myń gektarǵa, azyqtyq daqyldar alqabyn 68 myń gektarǵa arttyrdy. Búgingi tańda 90 myń gektardyń egistigi oryldy, ortasha shyǵym gektarynan 11,6 sentnerden alynýda. Sondaı-aq, 800 gektardan kókónis jınaldy. Baqshalyq ónimder gektar basynan 218 sentnerden jemis berdi.

Mal sharýashylyǵyn órkendetýge keler bolsaq, óńirde 431,8 myń bas iri qara, 115,6 myń bas jylqy, 600 myńǵa jýyq qoı-eshki, 75,2 myń shoshqa men 997 myń qus bar. Esepti kezeńde 256,0 myń tonna sút, 45 myń tonna et, 80 mıllıon danaǵa jýyq jumyrtqa óndirildi.

Kásipkerliktiń órisin keńeıtýde óńiraralyq yntymaqtastyqty damy­týdyń róli erekshe. Jyl basynan beri oblys kásiporyndarynyń ókilderi Mınsk, Ýfa, О́skemen qalalarynda bolyp, ózara áriptestik qatynasty nyǵaıtý týraly kelisimsharttarǵa qol qoıdy. Buǵan qosa, óńir kásipkerleri Astana qalasynda ótken chehııalyq kásipkerlermen ekijaqty kezdesýge qatysý múmkindigine ıe boldy. О́z kezeginde Koreıa men Shvesııa elshilikteri uıymdastyrǵan osyndaı kezdesýler de el ekonomıkasyn arttyrýǵa jasalǵan naqty qadam boldy deı alamyz.

Búgingi tańda eń ózekti máselelerdiń biri – turǵyndardy baspanamen qam­tamasyz etý. Bıylǵy jyly óńirde «Qol­jetimdi turǵyn úı - 2020» baǵdarlamasy negizinde 180 myń sharshy metr turǵyn úı tapsyrylady. Qyrkúıek aıynyń basynda oblysta 83,6 myń sharshy metr baspana paıdalanýǵa berildi. Statıstıkalyq málimetterge sáıkes, bul ótken jyldyń tıisti kezeńimen salystyrǵanda 18,4 paıyzǵa artyq. El bolashaǵy jastardyń qolynda dep jatamyz. Osyny eskere ke­lip, baǵdarlamada jas otbasylarǵa ba­sym­dylyq berý jaǵyn qarastyryp otyr­myz.

Taǵy bir ózekti másele – turǵyndardy sapaly aýyzsýmen qamtamasyz etý. Túıt­kildi sheshýdiń jolyn el Úkimeti nazarda ustap otyr. Bul sózimizge «Aq bulaq» baǵdarlamasynyń júzege asyrylýy dálel bola alady. Bıyl oblysymyz jalpy quny 871,6 mıllıon teńge bolatyn úsh jobany qolǵa aldy. Sonyń nátıjesinde Ertis aýyly men Aqsý qalasyna qarasty Qalqaman kentinde sý qubyryn qaıta jańartý, Sharbaqty aýdanynyń Galkın aýylyna sý qubyryn tartý jumystary júrip jatyr.

Ult bolashaǵy bilimdi urpaqtyń qolynda desek, oblysymyzdyń bilim berý salasynda da aıtarlyqtaı jetistikter bar. Oblys elimizdiń mektepterde úsh aýysymdy oqytý júıesi máselesin sheship qoıǵan óńirlerdiń kósh basynda keledi. Bıylǵy jańa oqý jylynda 413 bilim ordasy partasyna 88,1 myń oqýshy otyrdy. Oqýlyqtar jáne oqý-ádistemelik quraldarmen jabdyqtaldy. Mektepter kompıýterlik tehnıkamen qamtamasyz etildi, ınternet júıesine engizildi. Barlyq orta jáne negizgi mektepter keń jolaqty ınternet jelisine qosylǵan. Bilim berý salasyna jasalynyp jatqan mundaı jaǵdaılar bilim berý sapasyn arttyrýǵa tikeleı jol ashty. Aıtalyq, 2013 jyly ulttyq biryńǵaı testileýge 3749 oqýshy qatysty. Oblys boıynsha 78 túlek «Al­tyn belgige» ıe boldy.

О́ńirde respýblıkalyq bıýdjet esebinen tórt jańa mektep qurylysy júrýde. Jańa oqý jyly qarsańynda ob­lys ortalyǵynda 720 oryndyq «Nazar­baev zııatkerlik mektebi» ashyldy. Sala­daǵy jetistikterimizdiń biri – úsh pen alty jas aralyǵyndaǵy búldirshinderdi mektepke deıingi tárbıe men oqytý tolyq qamtyldy.

Bıylǵy jyly oblysymyzda 7604 sábı jaryq dúnıe esigin ashty. Týý kórsetkishi árbir myń adamǵa shaqqanda 10,15 balany quraıdy. Jalpy alǵanda, oblysta 380 memlekettik medısınalyq uıym jumys jasaıdy. Munymen qatar, 117 jeke menshik medısınalyq sýbekti tirkelgen. Aıta keterligi, óńirde qańtar-tamyz aılarymen eseptegende qaterli isik dertine shaldyqqandar kórsetkishi 0,6 paıyzǵa tómendedi. Sondaı-aq, psıhıkalyq aýytqýlar syrqaty 1,7 paıyzǵa, júrektiń ıshemııalyq aýrýynan kóz jumatyndar sany 3,1 paıyzǵa kemigendigi belgili boldy.

Deni saý ult tárbıeleýde deneshy­nyq­tyrý men sport salasyn damytý qajet ekenin jaqsy túsinemiz. Aımaqta menshik túri alýan 3250 birlik sport obektileri men ǵımarattary bar. Búgingi tańda 200,7 myń turǵyn deneshynyqtyrýmen jáne sportpen shuǵyldanady. Bul – óńir halqynyń 27 paıyzy. Aǵymdaǵy jyly 35 jerlesimiz sporttyń ártúrinen el chempıony atandy.

Mádenıet, ádebıet, tarıh – munyń bári keshegimizden syr shertetin shejiremiz. Ulylarymyzdy ulyqtaı bilý – paryzymyz. О́ńirde «Tarıhı-mádenı mura» baǵdarlamasy sheńberinde aıtarlyqtar jumystar atqaryldy. Sharbaqty aýdanynda Haziret Ǵab­dyl­ýahıt Tilenishulyna, Ekibastuz qala­sy­nyń aımaǵyndaǵy Aqkól aýyldyq okrý­ginde aǵartýshy, fılosof Haziret Ishan Isabekke, Ertis aýdanynda batyr Taımas Bekbaýulyna keseneler ornatyldy.

Elbasy Nursultan Nazarbaev «Qazaq­stan-2050» Strategııasy – qalyptas­qan memlekettiń jańa saıası baǵy­ty» atty halyqqa Joldaýynda: «Biz ózi­miz­diń ulttyq mádenıetimiz ben dástúri­mizdi osy áralýandyǵymen jáne uly­ly­ǵymen qosyp qorǵaýymyz kerek, mádenı ıgiligimizdi bólshektep bolsa da jınastyrýymyz kerek», degen bolatyn. Osy baǵytta oblystyń tarıhı-mádenı muralary obektilerin damytý jáne saqtaý maqsatynda 2013-2015 jyldarǵa arnalǵan «Tarıhı mádenı mura» jospary jasaldy.

Oblystyń 31 mádenı obektisinde kúrdeli jóndeý jumystary júrgizildi. Aıtalyq, 5 aýdandyq mádenıet úıi, 17 aýyldyq klýb, Jelezın, Kashyr, Ertis aýdandarynyń 3 ortalyqtandyrylǵan ki­taphanalary zaman talabyna saı qaı­ta jańartyldy. Jaqynda ǵana qazaq ǵylymynyń atasy Qanysh Sátbaevtiń memorıaldyq mýzeıi qaıta jańartylyp, jańa kelbetke endi.

Bıyl Dańq memorıalynda úsh Keńes Odaǵynyń Batyry N.Berdnıkovtiń, I.Sýpteldiń jáne D.Potapovtyń barelefteri ashyldy. Keńes Odaǵynyń Batyry D.M.Karbyshevtyń anasy A.E.Karbyshevaǵa arnalǵan estelik belgisimen eskertkish taqtasy ashyldy. Aldaǵy ýaqytta jerlesimiz Qalıjan Bekhojınniń 100 jyldyǵy atalyp ótilmek.

Tizbekteı bersek, mundaı ju­mys­tardy kóptep aıtýǵa bolady. Basty­sy, atqarylyp jatqan ister tek obly­sy­myzdyń áleýetin arttyrýǵa qyzmet etip qana qoımaı, memleketimizdiń qýattana tú­sýine, odan ári gúldenýine jol ashady dep senimmen aıta alamyz. Shyn má­ninde biz baǵyty aıqyn, bolashaǵy jarqyn elmiz. Elbasymyzdyń syndarly da salıqaly saıasatynyń arqasynda biz álemdi dúrliktirgen qarjy daǵdarysynyń qıyn kezeńderine de tótep bere aldyq. Birlik pen yntymaqtastyqtyń naqty úlgisin tanyttyq. Osy jetistikterdiń bar­lyǵy elimizdi kóp kúmán men kók tuman­nan ada qylyp, jarqyn bolashaqqa je­telep otyrǵany daýsyz. Eń bastysy, qolda barymyzdy baǵalap, sonyń qadirin jete túsinýimiz kerek.

Tabysymyz tolaǵaı

Qýatty memleket qurý jolynda ekonomıkanyń kúretamyry sanalatyn temir jol salasynyń mańyzy zor. Men sanaly ǵumyrymnyń uzaq ýaqytyn osy salamen tyǵyz baılanystyryp kelemin. Áli kúnge deıin umyta almaımyn, toq­sa­nynshy jyldardaǵy toqyraý tusyndaǵy ty­ǵy­ryq temir jol salasyn da aınalyp ótken joq.

Tipti, kásiporynnyń de­bıtorlyq qaryzy 20 mıllıard teńgege jetken kezderi de boldy. Buǵan qyryq mıllıon teńge kredıtorlyq qaryz ben jumysshylar aldyndaǵy 3,5 mıllıard teńge eńbekaqy qa­ryzyn qosyńyz.

Sol tusta Elba­sy­myz­dyń kóregendigi arqasynda temir jol­dy reformalaý qolǵa alyn­ǵan bolatyn. Qudaıǵa shú­kir, tarıh úshin qysqa ǵana merzimde «Qa­zaqstan te­mir joly UK» AQ adam tany­mas­taı ózge­ris­terdi basynan ót­ker­di. Sózim dáleldi bolýy úshin kásiporynnyń eki már­te «Altyn sapa» nagra­da­syn ıelengenin aıtpaı ket­peske bolmas. Búgin eń bel­sen­di damyp kele jatqan ká­sip­oryndar kósh basynda kele jatqany qýanyshty-aq.

Bıylǵy jyl oblys ekonomıkasy jaqsy qarqynmen ilgeri basyp kele jatsa, biz­der, temirjolshylar da súbeli úlesimizdi qosýǵa nıettimiz.

Jazdyń aptap ystyǵy men qys­tyń qaqaǵan aıazyna qa­ra­mastan temir jol tasy­­maly jumysyn tejep kór­gen emes. Byltyr elimiz boıyn­sha 86 mıllıon tonna júk tasymaldanypty. Osy kórsetkishtiń 34 paıyzy bizdiń oblysymyzǵa tıe­sili. Al, bıylǵy jyldyń ózin­de biz respýblıkalyq kór­setkishtiń 37 paıyzyn qan­jyǵamyzǵa baıladyq.

Osy tusta salystyrmaly túrde mynadaı derekterdi keltirip ótkim kelip tur. Temir jol tasymaldary kó­le­mi jóninen byltyrǵy jy­ly TMD kóleminde kósh basyna eki oblys shyqqan bolatyn. Onyń biri – Pavlodar oblysy da, ekinshisi, Reseı Federasııasynyń Kemerov oblysy. Alaıda, bizder úshin ol esh toqmeıilsýge sebep bolmaıdy. О́ıtkeni, bizdiń tabysymyz tolaǵaı bolǵanymen, aldaǵy múmkindikterimiz budan da zor.

Pavlodar oblysy ındýs­trııalandyrý men mashına jasaý salasy boıynsha aldyna jan salmaı damyp kele jatqan óńir. Taǵy bir kóz qýantarlyq jaǵdaı – TMD elderi ishinde «Qazaqstan temir joly» UK» AQ-pen kelisimshart jasasqan óńirler arasynda da Pavlodar oblysy kósh bastady. Kásiporyn jasasqan sharttardyń 154 mıllıard teńgesi osy óńirge tıesili desek, bul jalpy somanyń 28 paıyzyn qu­raıdy.

Ekibastuz qalasyndaǵy Qazaqstan vagon jasaý kompanııasy byltyrdyń ózinde 1700 dana júk vagonyn jasap shyqty. Bıyl olar kórsetkishti eki jarym myńǵa jetkizýdi mejelep otyr. Al­daǵy ýaqytta kásiporyn to­lyq qýattylyqqa kóshkende jylyna bes myń júk vagonyn qurastyratyn bolady.

Jaqyn bolashaqta osy sha­hardaǵy «Prom­mash­kom­plekt» kásiporny temir jol salasyna taptyrmaıtyn qosalqy bólshekter jasaýdyń tolyq qýatyna kóshedi. Bul oblysymyz ǵana emes, búkil respýblıkamyzdyń abyroıyn asqaqtata túsetin joba bolaryna esh kúmán joq.

Oblysymyzda temir jol parkin jańartý isi oń sheshimin tapqan. Jańa teplovozdar, elektrovozdar men jolaýshylar tasymaldaıtyn vagondarmen tolyǵýda.

Oblys ákiminiń iskerligi ar­qasynda «Qazaqstan te­mir joly» UK» AQ basshy­ly­ǵymen áriptestik qatynas nyǵaıyp keledi. Oblys turǵyndary elimizdiń rýhanı astanasy sanalatyn qasıetti Túrkistanǵa týra baǵytta qatynaıtyn boldy. Jaqynda ǵana elordamyz Astanaǵa qa­tynaıtyn «Baıanaýyl» janǵa jaıly elektr poıyzy zamanaýı úlgimen jańartylǵan 604 oryndyq vagondarmen tolyqtyryldy.

Oblys ákimi Erlan Aryn­nyń tikeleı aralasýymen taıaý arada Astana-Pavlodar-О́skemen baǵytynda qaty­naıtyn «Tulpar-Talgo» poıy­zy jolǵa shyqpaq.

Elbasymyz Nursultan Nazarbaev óziniń «Qa­zaq­stan-2050» uzaq merzimdi Strategııalyq qujatynda óńir basshylaryna naqty min­detter men tapsyrmalar júktese oblys basshylyǵy osy senim údesinen shyǵýǵa laıyq dep esepteımiz.

Men temir jol salasynyń ardageri retinde, Qazaqstan azamaty retinde elimniń bú­gingi bet alysyna, jar­qyn bolashaǵyna erekshe qýanamyn. Gúldengen elimizdiń ekonomıkasynyń turaq­ty bola túsýi jolynda Pav­lodar oblysynda atqa­rylyp jatqan isterge rıza­shylyǵymdy bildiremin.

Ábı SARQYNShAQOV,

temir jol salasynyń ardageri, Qaz KSR-niń eńbek sińirgen kólik qyzmetkeri,

KSRO-nyń qurmetti temirjolshysy.

Iskerlik ilgeri bastyrady

Naryqtyq qatynasta ómir súrip jatqan árbir kásipker úshin eń mańyzdy istiń biri zaman kóshine ilesip, jańa tehnologııalardy ıgerý bolyp tabylady. Sebebi, básekege qabiletti bola bilseń ǵana «tasyń órge domalaıdy». Ata-babalarymyzdan qalǵan osy qaǵıda bizderge erekshe bir rýh beretindeı.

Qazaqstan halqyna Joldaýynda Elbasymyz aýyl sharýashylyǵyn, ásirese, aýylsharýashylyq ónimine ósip otyrǵan jahandyq suranys jaǵdaıynda aýqymdy jańǵyrtý qajet ekendigin qadap aıtqan bolatyn.

Álemdik azyq-túlik nary­ǵynyń kóshbasshysy bolý jáne aýylsharýashylyq óndirisin arttyrý úshin qandaı qadamdar jasaý kerektigin Prezıdenttiń ózi naq­tylap berdi. Rasynda da, elimiz álemdik deńgeıdegi mal sha­rýashylyǵy jem-shóp bazasyn qurý úshin úlken áleýetke ıe.

Agrarlyq sektordy jańǵyrtý kún tártibindegi ózekti másele bol­ǵandyqtan ózim basshylyq jasaıtyn «Jańa qala» sharýa qojalyǵy ýaqyt talabyna saı jumys atqarýda. Olaı bolmasqa she?! Memleket aýyl sharýashylyǵyn qoldaý baǵytynda aıtarlyqtaı qadamdar jasaýda. Al, biz sharýa­lar buǵan tyńǵylyqty isimizben jaýap qaıtarýǵa tıispiz.

Jaqynda biz «Qazagroqarjy» AQ arqyly qarjylaı kredıt alyp, sharýashylyǵymyzdyń mate­rıaldyq bazasyn biraz jańartyp alǵan jaıymyz bar. Joǵaryda atalǵan aksıonerlik qoǵamnyń qoldaýymen 331,8 mıllıon teńge qarjy alyp saýyn fermamyzdy keńeıttik. Az shyǵynmen joǵary ónimdilikke qol jetkizýdiń sara joly retinde sımmental tuqymdy sıyrlar ba­syn kóbeıttik. Endigi jerde biz saýý prosesimen qatar ár saýyn sıyrdyń fızıologııalyq jaǵdaıyn arnaıy qurylǵy arqyly baqylaı alamyz.

Úkimettiń aýyl sharýa­shy­ly­ǵynda qaıta óńdeý, saýdada fer­merlik pen shaǵyn jáne orta bız­nesti damytý baǵytyndaǵy jos­parlary bizder úshin zor qýanysh. Jer óńdeý mádenıetin ózgertý jáne jańa ǵylymı, teh­no­logııalyq, basqarýshylyq je­tis­tikterdi eskere otyryp, mal sha­rýashylyǵyndaǵy dástúr­lerimizdi jańǵyrtý qajettigin júregimizben túsinemiz.

Tehnologııanyń qaryshtap damyǵan tusynda aýyl sharýa­shylyǵy salasyn da ǵylymsyz kóz aldyńa elestetý múmkin emes. Osyny eskere otyryp, she­teldik tájirıbelerge súıenip, saýyn prosesin sazdy áýenmen júrgizýge qadam jasadyq. Bálkim, túsinbeýshilik tanytýshylar tabylyp qalar. Degenmen, Mosarttyń áýenimen saýyn jasaý arqyly ónimdiliktiń arta túsetinine anyq kózimiz jetti. Qazir táýligine tórt tonnadan astam sút tapsyryp jatyrmyz. Bul ár saýyn sıyrdan jylyna 3,5 myń kılo sút alýǵa bolady degen sóz. Qol jetkenge toqmeıilsýge bolmaıdy. Aldaǵy ýaqytta bul kórsetkishti 5 myń kıloǵa jetkizýdi kózdep otyrmyz.

О́nimdilikti arttyrý birinshi kezekte jem-shóp qoryna baılanysty. О́ndiristik sharýashylyqty damytý úshin arnaıy jem-azyq zaýytyn salýdy qolǵa almaqpyz.

Osy josparlarymyzdy jú­zege asyra alǵanda ǵana asa iri eks­porttyq naryqty meńgerýge múm­kindik týady. Sonda ǵana Elba­symyz atap ótkendeı, biz 2050 jylǵa qaraı ishki jalpy ónimdegi aýylsharýashylyq taýarlarynyń úlesin bes ese arttyrýǵa múmkindik alamyz. Al, buǵan jetý úshin bizde barlyq jaǵdaı jasalynǵan. Endigi jerde iskerlik tanytý ǵana qaldy.

Qaırat TURLYBAEV,

sharýa qojalyǵynyń basshysy.

Pavlodar aýdany.

Áleýmettik salaǵa nazar

Memlekettik baǵdarlamalardy jer­gilikti turǵyndar arasynda nasıhattap, oryndalýynyń jemisin kórý – qýanysh. Aýyldarymyzda jyl basynan beri 145 náreste ómirge keldi. Aýdanda ana men bala ómirin qorǵaý jóninde shtab quryldy. Aýyldarǵa 6 jas dáriger keldi. Sondaı-aq, Beregovoı aýylynda respýblıkalyq bıýdjet qarjysyna dárigerlik ambýlatorııa qurylysy bastalsa, aýdandyq ortalyq aýrýhana ǵımaratyna respýblıkalyq bıýdjetten 140 mıllıon teńge bólinip, kúrdeli jóndeý júrgizilýde.

О́tken jyly aýdannyń aýyldary arasynda «Úzdik aýyl», «Úzdik kóshe», «Úzdik aýla» atty baıqaý ótip, qorytyndy nátıjesi boıynsha júldeli orynǵa ıe bolǵan úzdik aýylǵa 1 mıllıon teńge berilse, úzdik kóshege 200 000 teńge, al úzdik aýla nomınasııasyn jeńip alǵan úsh aýlaǵa 50 000 teńge berildi. Aýyldardyń aýlasy, kósheleri tazalanýda.

Bıyl biz saýyqtyrý lageriniń bir maýsymyn tabıǵat aıasynda kıiz úılerde uıymdastyrdyq. Aýdanymyzda áleýmettik jaǵynan az qamtylǵan azamattar baǵdarlama boıynsha nesıe alyp, jeke kásibin ashýǵa múmkindik aldy. Peschan aýylynda osy baǵdarlamanyń Alma Asaeva degen qatysýshysy óziniń jeke shashtarazyn ashty. Baǵdarlamanyń basqa baǵyttary aıasynda birneshe aýyl turǵyny turǵyn úımen qamtamasyz etildi. Qazir aýdanymyzda «Jumyspen qamtý-2020», «Balapan», «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamalary júzege asýda. Aýyldyq jerde eńbek etemin dep nıet bildirgen jastarǵa 500 myń teńge kóleminde kótermeaqy berilse, aýdan ortalyǵyna kelgen jas mamandar úshin 300 myń teńge qarastyrylǵan. Sondaı-aq, memlekettik jastar saıa­satyn damytý maqsatynda aýdan ortalyǵynan jergilikti bıýdjet esebinen qarjylandyryp «ALDASPAN» jastar ortalyǵyn ashyp, jastar úshin jańa jumys ornyn iske qostyq. Sonymen qatar, aýdan ákiminiń «Rýh» jastar syılyǵy taǵaıyndaldy. Bul syılyq 6 nomınasııa boıynsha jeńimpazdardy Táýelsizdik kúni qarsańynda anyqtaıdy. Osylaısha, «Úzdik muǵalim», «Jas saıasatker», «Jas maman dáriger», «Aýyl sharýashylyǵy qyzmetkeri», «Mádenıet qyzmetkeri», «Jas kásipker» atanǵan jastardyń aýdannyń qoǵamdyq saıası ómirine belsene atsalysýyn maqsat etpekpiz. О́tken jyly aýdanymyzdyń 21 mektebinde 1-shi qazaq synyptaryn ashtyq. Bıyl aralas mektepterden taza qazaq mektepterin ashý jumystaryn bastadyq. Sonymen qatar, jerles batyrlarymyz Qudaıbergen Suraǵanov, Grıgorıı Kravchenkonyń esimderi kóshelerge beriledi. Aýdan ortalyǵy Tereńkólde «Taǵzym» alleıasy ashyldy. Bul alleıa Saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryna, ishki ister organdarynda qyzmet etý barysynda jáne Aýǵan soǵysynda qaza bolǵandarǵa arnaldy.

Memlekettik qyzmetkerlerdiń arasynda «Abaı oqýlaryn» ótkizý dástúrge aınaldy. Bul sharany ótkizýdegi maqsatymyz, Abaı shyǵarmalaryn dáripteý arqyly ártúrli ult ókilderinen quralǵan aýdan turǵyndaryna memlekettik tildiń, qazaq tiliniń kórkemdigin, baı leksıkasyn nasıhattaý. Aýyldarda balalar alańy men salamatty ómir saltyn qalyptastyrý jáne buqaralyq sportty damytý maqsatynda jastarǵa sporttyq alańdar ashylýda. Al «Jumyspen qamtý-2020» baǵdarlamasynyń negizinde ótken jyly 24 páterli úıdiń qurylysy aıaqtaldy.

Gúlnár BILÁLOVA,

aýdan ákiminiń orynbasary.

Qashyr aýdany.

Emhana 70 myń adamǵa qyzmet kórsetedi

Biz qazir osydan eki jyl buryn ashylǵan jańa emhanada jumys jasaımyz. Bıyl oblysqa sapary kezinde Elbasy Nursultan Nazarbaev emhanany aralap kórip, dárigerlermen kezdes­ken bolatyn. Oblys ortalyǵyndaǵy Ýsolka shaǵyn aýdanynda boı kótergen emhana osy aýdan turǵyndarynyń medısınalyq qyzmetterge degen barlyq qajettilikterine saı qyzmet kórsetýde. Bul aýdan qalanyń jańa kelbetindeı jarqyrap órkendep, ósip keledi. Jańa turǵyn úıler, mektepter, balabaqshalar, saýda úıleri salynýda. Emhanamyz kúnine 150 balany jáne 350 eresek adamdardy qabyldaı alady. Zamanaýı medısınalyq qurylǵylarmen jaraqtandyrylǵan. Máselen, ekspress-zerthanada taldaýlarǵa bir saǵattan az ýaqyt jumsalady. Sondaı-aq, quny 30 mıllıon teńgeni quraıtyn zamanaýı rentgen apparaty jumys isteıdi. Densaýlyq saqtaýdy damytýdyń «Salamatty Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasy sheńberinde emhana «Elektrondy tirkeý» tásili boıynsha qyzmet etedi. Dárigerge qabyldaýǵa onlaın rejiminde nemese ǵalamtor arqyly da jazylýǵa bolady. Halyqqa medısınalyq qyzmet kórsetý deńgeıin jaqsartý – el damýynyń basym baǵyttarynyń biri. Bizdiń bas­ty mindetimiz densaýlyq saqtaý salasynda zamanaýı júıelerdi qurý, halyqqa sapaly jáne qoljetimdi medısınalyq qyzmet kórsetý bolyp tabylady. Sonymen qatar, bólimshelik qyzmetter, ár sala mamandarynyń kabıneti, dıagnostıkalyq-zerthana kesheni, fızıoterapııalyq bólim jáne 30 orynǵa shaqtalǵan kúndizgi stasıonar da ornalasqan. Emhanada 72 dáriger men 119 ortasha medısınalyq qyzmetker kúnde 500-ge deıin naýqas qabyldaıdy. Emhana sandyq rentgenografııa, flıýorografııa, rentgen dıagnostıkasy, mamografııalyq apparat, ýltradybys­ty zertteý skaneri, zamanaýı zerthana qurylǵysymen jabdyqtalǵan.

Botakóz TURǴANBAEVA,

№4 emhana bas dárigeriniń orynbasary.

PAVLODAR.

Aıqarma betti ázirlegen «Egemen Qazaqstannyń» Pavlodar oblysyndaǵy menshikti tilshisi Farıda BYQAI.

Sýretterdi túsirgen V. BÝGAEV.