Kıeli mamandyq
Jalǵanda ustaz kórmegen, ıa muǵalimniń aldynda oqýshy bolmaǵan tulǵa kemde-kem shyǵar. Al osynaý mamandyqtyń ystyǵyna kúıip, sýyǵyna tońyp júrgen abzal jandarǵa degen alǵys-rızashylyq sheksiz.
«Ustaz bolý – júrektiń batyrlyǵy,
Ustaz bolý – sezimniń aqyldyǵy.
Ustaz bolý – minezdiń kún shýaǵy,
Ustaz bolý – adamnyń asyldyǵy», – degen Ǵafý Qaıyrbekovtiń óleń joldary soǵan dálel bolsa kerek.
Biz de muǵalim bolyp kókten túse salmadyq. Bizdi de ustazdar baryn berip, nárin tatqyzyp baýlydy, ómir jolyna saldy. Ondaı asyl jandy tulǵalardy áste umytýǵa bola ma?! Joq!
Iá, ustaz – maqtan tutar mamandyq. Adam Ata hám Haýa Anadan beri jumyr basty pendeni alǵa jetelep kele jatqan – kıeli mamandyq.
Kıeli mamandyq
Jalǵanda ustaz kórmegen, ıa muǵalimniń aldynda oqýshy bolmaǵan tulǵa kemde-kem shyǵar. Al osynaý mamandyqtyń ystyǵyna kúıip, sýyǵyna tońyp júrgen abzal jandarǵa degen alǵys-rızashylyq sheksiz.
«Ustaz bolý – júrektiń batyrlyǵy,
Ustaz bolý – sezimniń aqyldyǵy.
Ustaz bolý – minezdiń kún shýaǵy,
Ustaz bolý – adamnyń asyldyǵy», – degen Ǵafý Qaıyrbekovtiń óleń joldary soǵan dálel bolsa kerek.
Biz de muǵalim bolyp kókten túse salmadyq. Bizdi de ustazdar baryn berip, nárin tatqyzyp baýlydy, ómir jolyna saldy. Ondaı asyl jandy tulǵalardy áste umytýǵa bola ma?! Joq!
Iá, ustaz – maqtan tutar mamandyq. Adam Ata hám Haýa Anadan beri jumyr basty pendeni alǵa jetelep kele jatqan – kıeli mamandyq.
О́mirdegi kóp mamandyqtardyń ishinde jan-jaqty bilimdilikti, ıkemdilikti, sheberlikti, meıirimdilikti qajet etetin ustazdyq mamandyq.
Ustazǵa ustaz bola bilgen adam eń baqytty adam der edim. Men úshin shoqtyǵy bıik sondaı ustaz – marqum Temirbolat Dáıkenov.
«Ustazy jaqsynyń ustamy jaqsy» demekshi, shákirt boıyndaǵy ustamdylyq pen tárbıelilik kóbine ustazǵa kelip tireledi. Eskendir Zulqarnaıyn: «Dańq pen abyroıǵa kenelýimde men bir adamǵa qaryzdarmyn, ol – ustazym Arıstotel», dese, Abylaıhan Tóle bıdi, Shákárim uly aqyn Abaıdy ustazym dep, sheksiz qurmettep ótken eken. Árıne, burynǵy qazaq dalasyndaǵy aǵartýshylyq qyzmet balaǵa jazý-syzý, oqýdy úıretýmen shektelse, búgingi ustaz shákirtine ǵylym negizderinen málimet berip qana qoımaı, ony dúnıejúzilik bilim, aqparat, ekonomıka keńistigine shyǵýǵa, ıaǵnı qatań báseke jaǵdaıynda ómir súrýge tárbıeleıdi. Bul – naǵyz ustazdyń ǵana qolynan keledi.
Al HHI ǵasyrdyń naǵyz ustazy qandaı bolmaq kerek? Árıne, ol óz kásibiniń bilgiri, rýhanı kúsh-jigeri myqty, parasat-qýaty bıik bolýy tıis.
«Ustaz» sóziniń eki túrli sıpaty bar. Biri – belgili pánnen sabaq beretin oqytýshy da, ekinshisi – joǵary bedeldi adamdarǵa yqpal etýshi dana adam. Mekteptegi ustaz – balanyń ekinshi ata-anasy, bolashaqqa aıqyn jol silter aqylshysy. Onyń boıyndaǵy bilim men aqyl, oıynyń qýaty talaı «tentekti» jýasytyp, nebir erkeni sabasyna túsiredi, tártipke baýlyp, eseıtip, erjetkizedi. Sondyqtan árbir shákirt ózine úlgi-ónege bolǵan súıikti muǵalimin ustazym dep ataıdy. Danyshpan Abaıdyń: «Aqyryn júrip, anyq bas, Eńbegiń ketpes dalaǵa. Ustazdyq etken jalyqpas, Úıretýden balaǵa», – degen óleń joldary osyndaıda oıǵa oralady.
Ustazdyq jolda tegeýrindi talpynys jasap júrgen hám tájirıbeli muǵalimder bizdiń aramyzda da az emes. Solardyń qatarynda B.Qusmanova, G.Qadyrhanova, M.Ospanova, N.Eleýsizova, t.b. bar.
Qazirgi jas býyn – elimizdiń keler kúngi kelbeti. Bul jóninde Elbasymyz Nursultan Ábishuly Nazarbaev: «Ǵasyrlar maqsaty – saıası-ekonomıkalyq jáne rýhanı daǵdarystardy jeńip shyǵa alatyn, izgilengen HHI ǵasyrdy qurýshy isker, ómirge ıkemdelgen, jan-jaqty jeke tulǵany tárbıelep qalyptastyrý», - degen tujyrym jasady. Ol úshin búgingi oqý úderisine saı pedagogıkalyq sheberlik qajet. «Pedagogtik sheberlik – daryndy talant emes, úırený, izdenýdiń nátıjesi. Muǵalim sheberligi jaıly jazylǵan daıyn qaǵıda joq, bolýy da múmkin emes. Barlyǵy da ózimizge baılanysty» degen eken bir dana kezinde.
Ustaz ózin ózi qaı ýaqytta tanıdy? Ol aldyndaǵy shákirtiniń qııaǵa qanat qaǵyp, eliniń azamaty bolǵan sátinen tanıdy. Endeshe, búgingi bilim men bilik básekeles zamanda ulandardyń bıikten kórinýine kúndelikti istegi jańashyldyq, jan-jaqty bergen tárbıe arqyly qol jetkizýge bolady. Ony múltiksiz atqaratyn – tek óz isine shyn berilgen kıeli mamandyq ıeleri ǵana.
Begimhan KERIMHANULY,
Besqaraǵaı mektebi dırektorynyń
oqý isi jónindegi orynbasary.
Pavlodar oblysy,
Lebıaji aýdany.
Talapqa saı talpynys
Táýelsiz memleketimizdiń basshysy Nursultan Nazarbaev: «О́z Otanynyń patrıoty bolý degenimiz – Qazaqstandy jan júregińmen súıe bilý», degen edi. Shynynda, Otan degen uly uǵymdy ardaqtap, egemen eldiń erteńine ıe bolatyn jastarǵa bilim berip, tárbıe úıretý muǵalimder qaýymyna júktelgen. Árıne, balaǵa sabaq beretin muǵalim az emes. Biraq solardyń ishinen erekshe kózge túskenderin jurt ustaz dep ardaqtaıdy. Bul aqıqat baǵa. Bizdiń ujymda da sondaı ustazymyz bolǵan. Ol 22 jyl boıy bilim ordamyzdy basqarǵan Jaqyp Baımuqanov bolatyn. Ol kisi osy jyldyń basynda ómirden ozdy. Sol ustazymyzdyń úlgisin jalǵap, abzal isin ilgeri damytýdamyz.
Mektebimizde ótken jyly 546 oqýshy oqysa, bıyl onyń sany 621-ge kóbeıdi. Talapkerler bilim uıasyndaǵy oqýymen qatar, halyqaralyq olımpıadalarǵa da atsalysyp keledi. Mysaly, «Aqbota» ıntellektýaldyq saıysynda – 13, al «Rýsskıı medvejenok» saıysynda – 2, «Brıtanskıı býldog» saıysynan – 1, «Kengýrý» matematıka saıysynan – 6 oqýshy júldeli oryndarǵa ıe boldy. Aýdandyq pán olımpıadalaryna 23 úmitker qatysyp, 14-i ozattar qatarynan tabyldy. Oqýshylarǵa 52 muǵalim bilim beredi. Olardyń 11-i joǵary sanatty bolsa, 19-y birinshi, 13-i ekinshi sanatty ustazdar qatarynda. О́zderiniń bilim biligimen tanylǵan muǵalimderdi aıtar bolsam A.Kıkaeva, B.Súleımenova, J.Saǵalova, B.Qýandyqova, G.Gılmanova, Sh.Jeksenova, taǵy basqalar bar. Bizdiń aýyldyń ata-analary mektebimizdiń barlyq jumystaryna atsalysyp, ul-qyzdarynyń bilimi men tárbıesine erekshe kóńil aýdaryp otyrady. Biz osyndaı zaman talabyna saı talpynys jasaýdyń nátıjesinde uldarymyzdy ulaǵatty, qyzdarymyzdy izetti etip ósirip, bilim berý úrdisin jalǵastyrýdy maqsat etýdemiz. Muǵalim ónegeli bolsa, oqýshy bilimnen kem, tárbıeden kesh qalmaıdy. Muny árqaısymyz janymyzǵa boıtumardaı túıýge mindettimiz.
Gúláıim BALQYBEKOVA,
№14 mekteptiń dırektory.
Almaty oblysy,
Ile aýdany,
Qosózen aýyly.
Júzden – júırik
Arǵy ǵasyrdaǵy uly babalarynyń ulylyǵyn keshegi HH ǵasyrda jańǵyrtyp, qazaq tobyr da, obyr da emes qalybyn buzbaǵan halyq, tany, bil dep sony batyrlyǵymen, batyldyǵymen tanytqan Baýyrjan Momyshuly: «Ustazdyq – uly qurmet. Sebebi, urpaqtardy ustaz tárbıeleıdi, bolashaqtyń basshysyn da, danasyn da, ǵalymyn da, eńbekqor eginshisin de, kenshisin de ustaz ósiredi... О́mirge urpaq bergen analardy qalaı ardaqtasaq, sol urpaqty tárbıeleıtin ustazdardy da sondaı ardaqtaýǵa mindettimiz» degen eken. Muǵalimder kúni elorda tórindegi «Shabyt» shyǵarmashylyq saraıynda erekshe atalyp ótti. Bilim jáne ǵylym mınıstri Aslan Sárinjipov sóz alyp, «Ustaz balalarǵa eń bastysy jáne eń qymbat baılyq – bilim beredi. Elimizdi órkenıetke bastar joldyń bastaýy – mektep desek, mekteptiń basty tulǵasy, júregi – muǵalim», dep urpaq tárbıesindegi ustaz eńbegin erekshe atap ótti. Ol sonymen qatar, Elbasynyń «Qazaqstan-2050» Strategııasynda kórsetilgen naqty tapsyrmalarǵa toqtalyp, Otanymyzdaǵy jalpy bilim beretin 7402 mekteptiń 78 paıyzy (5776) aýylda, 21 paıyzy (1626) qalada ekenin alǵa tartty. Keleshekte jumys josparly da, júıeli júretinin, jas urpaqty básekege qabiletti etip tárbıeleý jolynda bilimniń orny erekshe bolatynyn, bul úshin muǵalimder bilimdi de, bilikti, shyǵarmashylyqpen is atqarýy tıis ekenin eske saldy.
«Qazaqtyń qany bir, jany bir jolbasshysy – muǵalim. Elimizdiń azǵana jyldyq oıaný dáýirine baǵa berý úshin alty alashtyń balasy bas qossa, qadirli oryn – muǵalimdiki», dep uly Maǵjan aıtpaqshy, sol qadirli orynnyń ıelerine kórsetilgen qurmet te bul joly erekshe boldy. Sońǵy eki jyldan beri «Úzdik ustaz» respýblıkalyq konkýrsy ótkizilip kele jatqany belgili. Bıyl da bul jarysqa elimiz boıynsha 5532 muǵalim men tárbıeshi qatysypty. Solardyń arasynan 48-i júzden júırik, myńnan tulpar dep tanylypty. Úzdikterdiń árqaısysyna mınıstr 100 aılyq eseptik kórsetkish kólemindegi, ıaǵnı 1 mln. 731 myń teńge syıaqyny tapsyrdy. Olardyń qatarynda: M.Ábdiqadyrova (Jambyl oblysy), I.Ibatýllın (Almaty), N.Daýmov (Atyraý), A.Baıshaǵyrova (Astana), G.Tasqarına (Oral), A.Janul (Jezqazǵan), t.b. bar.
Bul kúni búkil sanaly ómirin bala tárbıesine arnaǵan ardagerlerge de qurmet kórsetildi.
Súleımen MÁMET,
«Egemen Qazaqstan».
ASTANA.
Sýretti túsirgen Erlan OMAROV.
Zámzágúl
Elbasy «Qazaqstan-2050» Strategııalyq baǵdarlamasynda bilim qyzmetkerleriniń aldyna jas urpaqqa bilim berýdiń jańa mindetterin belgilep berdi. Sonyń ishinde oqýshylarǵa matematıka, fızıka, hımııa pánderin tereń oqytýdy tapsyrdy. О́ıtkeni, bul pánderdi jan-jaqty ıgermeıinshe zaman talap etip otyrǵan jańa tehnologııalardy bilý múmkin emes ekeni belgili bola bastady. Soǵan baılanysty shalǵaı aýdannyń balalary da bul pánderge den qoıdy. Olarǵa osy sabaqtar boıynsha sapaly bilim berip júrgen ustazdar jetkilikti.
Solardyń qatarynda Qaztalov mektebiniń matematıka pániniń muǵalimi Zámzágúl Meńdihanovany da ataýǵa bolady. 2005 jyldan beri Zámzágúl oqýshylarǵa matematıkadan tııanaqty bilim berip keledi.
Zámzágúl Oral qalasyndaǵy Sáken Seıfýllın atyndaǵy daryndy balalar oqıtyn mektepte bilim alǵan. Bul mekteptiń tarıhyna kóz jibersek, halqymyzdyń keıbir aıtýly ul-qyzdary osy mekteptiń túlekteri eken.
Zámzágúl de olardyń jolyn jalǵap úzdik oqyǵan. Ásirese, matematıkaǵa júırik bolǵan. Zámzágúldiń bolashaqta matematık bolyp qalyptasýyna ustazy Serik Qazıhanovtyń kóp eńbegi sińgen.
Mektep bitirgennen keıin Zámzágúl M. О́temisov atyndaǵy Batys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń matematıka bólimine oqýǵa túsip, ony oıdaǵydaı bitirip shyqty. Oqý bitirgennen keıin Qaztalov aýylynyń Erlan esimdi azamatymen kóńil qosyp, shóleıtti aýdanǵa kelin bolyp tústi. Izetti kelin atanǵan Zámzágúl mektepte de, oqýshylar arasynda da qurmetke bólendi. Al qurmet eńbekpen keletini belgili.
Zámzágúl oqytqan oqýshylar matematıkany jaqsy meńgerip, onyń izin basyp joǵary oqý oryndarynda bilim alyp júr. Zámzágúldiń sondaı shákirtteri Nurhat Shamuratov, Nurbolat Sısenov, Raýan Talapovtar.
– Matematıka dáldikti qajet etedi. Sondyqtan oqýshylarǵa sabaq bergende qorytyndysy dáldikpen ólshenedi. Oqýshylarǵa matematıkany oqytqanda sabaǵymdy ómirmen baılanystyryp, aldyńǵy tolqynnyń tájirıbesin qoldanyp, kórneki oqý – quraldaryn únemi paıdalanyp otyramyn, – deıdi ol.
Qazirgi kúnde jas ustaz 10 – 11-inshi synyptarǵa sabaq berýde. Joǵary synyptarǵa sabaq berý ońaı emes. Bilgen ustazdarǵa aýyr júk arqalatatyny belgili. Oqýshylar kúni erteń memlekettik synaq tapsyrady. Muǵalim eńbegi osy jerde kórinedi. Muny sergek sezine bilgen Zámzágúl sabaqtan tys ýaqytta da oqýshylaryna matematıkadan qosymsha dáris berýdi esten shyǵarǵan emes.
Mine, osylaı Zámzágúl shalǵaıdaǵy aýylda erteńgi el ıesine, jer ıesine bilim berip tárbıe úıretip júr.
Gúlfııa KО́ShBAEVA.
Batys Qazaqstan oblysy,
Qaztalov aýdany.
Eńbek nátıjesi eleýli
О́skemen qalasyndaǵy №1 orta mekteptiń fızıka pániniń muǵalimi, joǵary sanatty ustaz Gúlbarshyn Berkinbaeva oqýshylardy búgingi zaman talabyna saı tereń bilimmen sýsyndatyp júrgen ulaǵatty ustaz. Ol M.Janpeıisovanyń «Modýldik oqytý tehnologııasyn» tıimdi paıdalana otyryp oqýshylardyń oılaý, shyǵarmashylyq qabiletin damytý, oqýshy tanymy men pánge qyzyǵýshylyǵyn arttyrýda kóptegen jetistikterge jetý ústinde. «Zerdeli ustazdyń shákirti zerek» degendeı, 2011-2012 oqý jyly qalalyq ǵylymı jobalar jáne «Zerde» saıysyna 13 oqýshy daıarlap, onyń jeteýi 1-3 oryndarǵa ıe boldy.
Gúlbarshyn mektep túlekterin UBT-ǵa daıarlaýda joǵary nátıjege jetip keledi. Ár jyl saıyn fızıka páni boıynsha orta kórsetkishi 20 balǵa jetýde. Sonyń nátıjesinde «Jyl muǵalimi-2009» saıysynda «Shyǵarmashyl ustaz» dep tanyldy.
Talmaı izdenis pen shyǵarmashylyq jolynda eńbek etip jatqan Gúlbarshyn Sahanqyzy pándi ǵylymı jaǵynan negizdeýge kóńil aýdarady, izdenis, zertteý jumystaryn júrgizýmen qatar ınteraktıvti taqta múmkindigin tıimdi paıdalana biledi. 10-synyptarǵa «Elektr togy» taraýyna arnap jasaǵan elektrondyq oqýlyǵyn jaryqqa shyǵardy. Qalalyq shyǵarmashyl ustazdardyń «Elektrondyq portfolıo» saıysynda júldeli 2-oryn ıelenýi osyndaı nátıjeli eńbektiń jemisi.
Osy rette ózi qyzmet etetin mekteptiń barlyq materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn tolyq qamtamasyz etip, oqytýshy men oqýshyǵa úlken jaǵdaı jasap otyrǵan mektep dırektory Raıhan Isanova men oqý-tárbıe jumystarynyń ádiskerleriniń keńesterine dán rıza.
Suńǵat ÁLIPBAI,
«Egemen Qazaqstan».
Shyǵys Qazaqstan oblysy.
Mereke mereıimdi ósirdi
Men kórikti Kókshetaý óńiriniń qyzymyn. Mektepti bitirgennen keıin Qyzyljar qalasy M.Qozybaev atyndaǵy Soltústik Qazaqstan ýnıversıtetiniń hımııa jáne bıologııa fakýltetine oqýǵa túsken edim. Ony aıaqtaǵan soń Qyzyljar aýdanyndaǵy «Parasat» lıseı-mektebine muǵalimdik jumysqa barýǵa bel baıladym. Ondaǵy maqsatym – qazaqtyń altyn dińgegi sanalatyn aýyldaǵy ul men qyzǵa bilim berý bolatyn. Shynynda, qazaqtyń baıtaq dalasyn bos qaldyryp, qalaǵa toptasa berý isine men kóp jaǵdaıda kelise bermeıtinim bar. Sebebi, isher as, kıer kıim – bári de aýyldan. Endeshe, sol aýyldy kórkeıtý biz sekildi jastardyń qolynda ekeni anyq.
Elde qyzmet etken 10 jylǵa taıaý ýaqyt ishinde júzdegen shákirtke bilim úırettim. Taǵylym bere alsań talpynbaıtyn bala joq. Oqytýmen ǵana shektelip qoımaı, olardy aýdan, oblys, respýblıka kólemindegi jarystarǵa qatystyryp júrmin. Úmitim aqtalyp, júldeger dep tanylǵan oqýshylar barshylyq. Sońǵy jyldary sabaq berýdegi tájirıbemdi elge tanytý maqsatynda da biraz jumystar atqardym. Túrli konkýrstarda baǵymdy synap kórdim. Bıyl 6 myńǵa taıaý jarysqa qatysqan pedagogtardyń arasynan úzdikter qatarynan kórindim. Bul mereke qarsańynda mereıimdi ósirdi. Bilim men bilik jarysy adamdy shyńdaıdy, umtyldyrady eken. О́zim sekildi úzdiktermen birge elordaǵa kelip, 2 mıllıonǵa taıaý teńge alyp, mıllıoner bolý men úshin ǵana emes, oblys, aýdan, ujymyma da zor jetistik boldy dep oılaımyn.
Baqyt ALDABERGENOVA.
Soltústik Qazaqstan oblysy.
El muǵalimderi esep shyǵarýda
Osydan eki jyl buryn elimizdiń matematıka páni muǵalimderiniń birinshi sezinde Qazaqstan matematıkteriniń assosıasııasyn qurý týraly sheshim qabyldanǵan-dy. Bıyl osy qurylym 26-28 qyrkúıek aralyǵynda RMFMOMI bazasynda matematıka muǵalimderiniń alǵashqy shyǵarmashylyq konkýrsyn ótkizdi.
Baıqaýǵa elimizdiń túkpir-túkpirinen 60-tan astam muǵalim qatysty. Jas erekshelikteri men tájirıbeleri ártúrli bul muǵalimderdi matematıkaǵa degen sheksiz mahabbat, esep shyǵarýǵa degen yntyzarlyq pen jeńiske qol jetkizýge degen umtylystary toǵystyrdy desek qatelespeımiz.
Baıqaý formaty erekshe ári qarapaıym boldy. Ashyq sabaqtar da, muǵalim portfolııasy da qajet emes. Qatysýshylarǵa tapsyrmanyń eki blogy usynyldy.
Assosıasııanyń atqarýshy dırektory, RMFMOMI dırektory, fızıka-matematıka ǵylymdarynyń kandıdaty Qaırosh Maqyshev baıqaýǵa daıyndyq sáýir aıynan bastap júrgizilip, oǵan Máskeý úzdiksiz matematıkalyq bilim berý ortalyǵynyń ókili, fızıka-matematıka ǵylymdarynyń kandıdaty A.Blınkov ádistemelik kómek kórsetkenin aıtady. Sol sııaqty, qazylar alqasy qataryna Bolgarııa matematıka ınstıtýtynyń professory S.Grozdev jáne JOO úzdik matematık-ǵalymdary, RHD doktorlary, halyqaralyq matematıka olımpıadalarynyń qatysýshylary, jas ǵalymdar tartylǵan. Qazylar alqasyna QR UǴA akademıgi A.Jumadildaev tóraǵalyq etti.
Baıqaýǵa Qazaqstannyń barlyq tıptegi mektepteriniń muǵalimderi qatysty. Olardyń ishinde fızıka-matematıka ǵylymdarynyń kandıdattary da, aspırant-muǵalimder de, Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıteti men Novosibir ýnıversıtetiniń mehmat fakýltetiniń jáne Qytaı ulttyq ýnıversıtetiniń túlekteri de boldy.
Aınash ESALI,
«Egemen Qazaqstan».
ALMATY.
Sýretti túsirgen Bersinbek SÁRSENOV.
