Judyryqtaı jumylǵan el ǵana jetistikke jetedi

PARLAMENT

«Egemen Qazaqstannyń» arnaýly beti             

Judyryqtaı jumylǵan el ǵana jetistikke jetedi

Elbasynyń jyl saıynǵy Joldaýy eldiń ishki jáne syrtqy saıasattaǵy bar­lyq máselelerdi qamtıtyn baǵdar­la­ma­lyq qujat bolyp tabylady. Al jeltoqsan aıynda jarııa etilgen jańa Joldaýdyń jóni bólek. О́ıtkeni, bu­ǵan deıingi Joldaýlar aldaǵy qysqa ǵana kezeńdi qamtıtyn bolsa, bul jol­ǵy Joldaý eldiń 2050 jylǵa deıingi maq­sa­ty men mindetterin, qol jetkizýge tıisti mejeli kórsetkishterdi aıqyndap berdi. Bul Joldaý eń alǵashqy 1997 jyly jarııa etilgen elimizdiń 2030 jylǵa deıingi strategııalyq damýyn aıqyndaǵan keshendi qujatpen ǵana sáıkes deýge negiz bar.

Egor KAPPEL,

Májilis depýtaty,

Qazaqstan halqy Assambleıasynyń múshesi.

Álemde 2050 jylǵa deıingi óz baǵdaryn aıqyndaǵan elder sanaý­ly ǵana. Sonyń biri – Qazaqstan. Jáne de elimiz aldyna úlken min­detter qoıyp otyr. Básekege qa­bi­letti 30 eldiń qataryna ený – Qa­zaqstannyń ǵajaıyp jospary. «Bizdiń basty maqsatymyz–2050 jylǵa qaraı Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamyn qurý. Qazaqstan HHI ǵasyrdyń ortasyna qaraı álemniń eń damyǵan 30 eliniń qa­tarynda bolýǵa tıis.

PARLAMENT

«Egemen Qazaqstannyń» arnaýly beti             

Judyryqtaı jumylǵan el ǵana jetistikke jetedi

Elbasynyń jyl saıynǵy Joldaýy eldiń ishki jáne syrtqy saıasattaǵy bar­lyq máselelerdi qamtıtyn baǵdar­la­ma­lyq qujat bolyp tabylady. Al jeltoqsan aıynda jarııa etilgen jańa Joldaýdyń jóni bólek. О́ıtkeni, bu­ǵan deıingi Joldaýlar aldaǵy qysqa ǵana kezeńdi qamtıtyn bolsa, bul jol­ǵy Joldaý eldiń 2050 jylǵa deıingi maq­sa­ty men mindetterin, qol jetkizýge tıisti mejeli kórsetkishterdi aıqyndap berdi. Bul Joldaý eń alǵashqy 1997 jyly jarııa etilgen elimizdiń 2030 jylǵa deıingi strategııalyq damýyn aıqyndaǵan keshendi qujatpen ǵana sáıkes deýge negiz bar.

Egor KAPPEL,

Májilis depýtaty,

Qazaqstan halqy Assambleıasynyń múshesi.

Álemde 2050 jylǵa deıingi óz baǵdaryn aıqyndaǵan elder sanaý­ly ǵana. Sonyń biri – Qazaqstan. Jáne de elimiz aldyna úlken min­detter qoıyp otyr. Básekege qa­bi­letti 30 eldiń qataryna ený – Qa­zaqstannyń ǵajaıyp jospary. «Bizdiń basty maqsatymyz–2050 jylǵa qaraı Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamyn qurý. Qazaqstan HHI ǵasyrdyń ortasyna qaraı álemniń eń damyǵan 30 eliniń qa­tarynda bolýǵa tıis. Bizdiń je­tis­tikterimiz ben qazaqstandyq damý úlgisi Jańa saıası baǵyttyń negizi bolýǵa tıis», – dedi óziniń Jol­daýynda Elbasy – Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev. Bul – jaı aıtyla salǵan sóz emes. О́te mańyzdy qadam. Bar­lyq salany alǵa damytý qaı mem­leket úshin de qıyn sharýa. Qa­zir 50-shi orynda tursaq, endi 37 jyl­dyń ishinde qarqyndy damýdyń ná­tıjesinde 30 eldiń qatarynan kó­rinýimizge tolyq múmkindigimiz bar. Bári de tek ózimizge baılanysty.

Memleket basshysy eldiń eko­nomıkasyn damytý arqyly ha­lyqtyń jaǵdaıyn jaqsartýǵa mán berip keledi. Áleýmettik jań­ǵyrtý – Qazaqstannyń negizgi ba­ǵyttarynyń biri. Táýelsiz elimizde árbir qazaqstandyq baqytty, er­teńgi kúnine senimdi ómir súrýi tıis. Ol úshin kásipodaq uıymdarynyń qyzmetin jandandyrýǵa mańyz berilip otyr.

Biz buryn «aldymen – ekonomıka, sodan soń – saıasat» degen qaǵı­dany ustanǵan bolsaq, qazirgi tańda adam kapıtalyn damytý ekonomıkamen teń dárejede turýy kerek. Memleketimizde eko­nomıkalyq qatynastar jan-jaq­ty ornyqty, azamattyq qoǵam qa­lyptasty. Birtutas Qazaqstan qoǵamynyń irgesi nyǵaıa túsýde. Memlekettik til eldi biriktirýdiń negizgi bir tetigine aınalyp keledi. Elimiz birinshi kezekte qazaqtyń salt-dástúrlerin jáne bizde tu­ratyn barlyq ulttardyń salt-dástúrlerin damytýǵa jol ashyp otyr. Qazir bizdiń qoǵam ózindik mádenıetti qalyptastyra bildi. Sonyń negizi qazaq mádenıeti bolsa, ózge ulttardyń mádenıeti de ony baıytyp, tolyqtyra tústi.

Qazaqstan qoǵamynyń mentalı­teti – qazaq. Men árdaıym «qa­zaq­standyq» degen uǵymnyń ne­gizgi túbiri – «qazaq» degen sóz­den shyqqanyn aıtyp júremin. Qa­zaq mentalıteti búgingi tańda maqsatkerligimen, óz mindetterin oryndaı bilýimen, ata-babalardyń ozyq salt-dástúrlerimen erekshe­le­nedi. Qazaq halqynyń jerge, otbasyna degen erekshe qurmetpen qaraıtyn kózqarasy bizdi de ózine tartyp otyr.

Búgingi tańda elimizdegi barlyq ulttar men ulystar birigip, bir halyqty quraıdy. Elimizdegi 138 ult ókilin ózine tartý arqyly qa­zaq halqy úlken jetistikterge jetti. Qazir básekege qabiletti 50 eldiń quramyna engenimizde de, 2030 jylǵa deıingi boljanǵan negizgi kórsetkishterge aldyn ala qol jetkizgenimizde de ultaralyq tatýlyq jáne dinaralyq kelisimniń úlesi bar. Bul – bir maqsatqa ju­myl­ǵan birtutas eldiń jetistigi. Endi Elbasy damyǵan 30 eldiń quramyna ený maqsatyn alǵa qoıyp otyr. Oǵan da tek birliktiń ar­qasynda ǵana qol jetkize alatynymyz anyq.

«Qazaqstan-2050» Strategııasy – óte jaýapty da mańyzdy mindet. Alǵa qoıǵan maqsatqa jetý jolynda halyqtyń da, atqarýshy jáne zań shyǵarýshy organnyń da jaýapkershiligi zor bolmaq. Eli­mizde turatyn ózge ult ókilderiniń de atqaratyn mindeti – ortaq maq­sat jolynda týǵan Otanymyzǵa adal qyzmet etý.

Elbasy qazaq halqy ulttardy biriktirýshi jáne jaýapty bolýy kerek ekenin aıtty. Máselen, shet­elge barǵan adamǵa «Siz kim­siz? Qaıdan keldińiz?» degende «Men – qazaqstandyqpyn» dep, biraq qazaqtyń salt-dás­tú­rin bilmeı tursa, qalaı bolǵa­ny? О́zi týyp-ósken jerdiń qara­paı­ym erekshelikterin, ulttyq qun­dylyqtaryn bilmese, onyń memleketke, óz Otanyna degen qur­meti qane?! Ol mádenıetti adam­nyń qasıeti emes. Jas ur­paqty ultaralyq kelisimge, halyq dástúrin bilýge, ulttyq jáne mem­lekettik qundylyqtardy qur­met­teı bilýge tárbıeleý úshin – bizder jaýaptymyz! Osy oraıda, Memleket basshysynyń jańa Jol­daýda jańa patrıottyq se­zim­di qalyptastyrý týraly aıtqan oılarynda osyndaı tereń mán jatqanyn uǵýǵa bolady. Elbasynyń: «Jańa qazaqstandyq patrıotızm barlyq qoǵamdy, barlyq etnostyq árkelkilikterdi biriktirýge tıis», degen ustany­my barshamyzdyń kókeıimizden shy­ǵyp otyr.

Ásirese, orys tilde tárbıe alǵan urpaqtyń ulttyq salt-dástúrdi, rýhanı-mádenı baılyqty bilýine mán bergenimiz jón. Qazir biz olardyń boıyna sińirmesek, erteńgi kúni olar básekege qabiletti bola almaıdy! Memlekettik tildi, ózi týyp-ósken eldegi ulttyq salt-dástúrdi bilmeı, qoǵamdyq-saıası isterge belsendi aralasa ala ma? Búgingi tańda memlekettik tildi oqytý baǵdarlamasy bar. Qazaqstan halqy Assambleıasy arqyly birqatar ister atqarylýda. Til men mádenıetti uǵyný, Otandy súıý qasıetteri adamǵa júrek arqyly berilýi tıis. Osy oraıda, aǵa urpaq ókilderi jastarǵa kóbirek túsindirýi kerek dep oılaımyn. Sondaı-aq, elimizdiń soltústiginde týyp-ósken jastar ońtústiktiń tarıhı mekenderin, tabıǵı, mádenı erekshelikterin bilýi qajet. Sol sekildi ońtústikte týǵandar soltústiktiń óte keremet tarıhı jáne tabıǵı qundylyqtaryn bilýi kerek dep oılaımyn. Iаǵnı, birge týǵandaı aralasyp, ıgi dástúrler ózara qoldaý tapqany jón. Munyń bári eldiń ortaq murasy retinde qabyldanýy tıis.

*Iskerlik issaparlary

Sessııa taqyrybynyń aýqymy keń

Qazaqstan Respýblıkasy Par­lamenti Senatynyń de­pý­taty Svetlana Jal­ma­ǵambetova Eýropa Keńe­si Parlamenttik Assam­bleıa­­sy­nyń (EKPA) jyl sa­ıynǵy ses­sııasynyń tór­tin­shi bóligine qatysty. Shara Strasbýrg qa­lasyn­da ótti, dep habarlady Par­lament Senatynyń bas­pa­sóz qyzmeti.

Sessııanyń kún tártibi boıynsha parlamentshiler Albanııadaǵy parlamenttik saılaýǵa júrgizilgen monıtorıng qorytyndylaryn, Bosnııa men Gersegovınadaǵy demokratııalyq ınstıtýttardyń qyzmetin, Ekonomıkalyq ynty­maqtastyq jáne damý uıymynyń (EYDU) 2012-2013 jyldardaǵy is-qımylyn, balalar men qarttardyń quqyqtaryn, azyq-túlik jáne ulttyq qaýipsizdik, sondaı-aq Eýropadaǵy Ombýdsmen ınstıtýtyn kúsheıtý máselelerin talqylady.

Qazaqstan men Assambleıanyń qatynastary elimiz Parlamenti men EKPA arasyndaǵy yn­ty­maqtastyq týraly 2004 jyly Strasbýrgte qol qoıylǵan ke­lisimge negizdelgen. Sondan beri qazaqstandyq zań shyǵarý organynyń delegasııasy EKPA sessııalary men onyń komı­tetteriniń otyrystaryna qa­tysyp keledi.

*Sizdi ne tolǵandyrady?

Mańyzy mol magıstraldi kanal

Senattyń jalpy otyrysynda depýtat Qýanysh Aıtahanov Premer-Mınıstr Serik Ahmetovke depýtattyq saýal joldaǵan bolatyn. Onda bylaı delinedi:

«Qurmetti Serik Nyǵmetuly!

Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Túrkistan qalasy men Ordabasy, Otyrar, Báıdibek aýdandary sharýalarynyń negizgi kúnkóris kózi bolyp tabylatyn egin sharýashylyǵyn aǵyn sýmen qamtamasyz etetin – «Arys – Túrkistan» magıstraldi kanaly. Atalǵan magıstraldi kanaldy kúrdeli jóndeý maqsatynda 2010 jyly tıisti qujattamalar ázirlenip, kanaldy qaıta qurý jobasy boıynsha I jáne II kezeńderi ıgerilip, 2,9 mlrd. teńge kóleminde qarjy jumsaldy.

Alaıda, jobanyń III kezeńin 2013 jylǵy respýblıkalyq bıýdjetten qarjylandyrý týraly jergilikti organdardyń ótinishteri belgisiz sebeptermen qoldaý tappaı keledi. Atalǵan nysannyń jobalaý-smetalyq qujattamalary ázirlenip, memlekettik saraptamanyń qorytyndysy alynǵan. Jobanyń jalpy smetalyq quny 2 236,4 mln. teńgeni quraıdy.

Bul joba egin sharýashylyǵyn aǵyn sýmen qamtamasyz etýmen birge, tótenshe jaǵdaılar bolǵan kezde tarıhı eskertkishteri kóp Túrkistan qalasy men irgeles ornalasqan eldi mekenderdi sý tasqynynan aman alyp qalý úshin de jumys atqarady.

Qurmetti Serik Nyǵmetuly!

Joǵarydaǵy atalǵandardyń negizinde, 2014 jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjetti qalyptastyrý barysynda «OQO Ordabasy jáne Túrkistan aýdandaryndaǵy Túrkistan magıstraldi kanalyn qaıta qurý (III kezeń)» jobasyna qajetti 2 236,4 mln. teńge qarjyny bóldirýge yqpal etýińizdi suraımyn».

*Saılaýshylar sapary

Usynystar eskeriletin boldy

Parlament Senatynyń bir top depýtaty Qyzyljar óńirinde bolyp, birqatar eldi mekender men kásiporyndardy aralady. Halyq qalaýlylaryn tabıǵatty paıdalaný jáne aýyldyq aýmaqtardy damytý komıtetiniń tóraǵasy Sergeı Kýlagın bastap keldi.

Senatorlar aldymen Qy­zyl­jar aýdanyna qarasty «Iаkor SK» seriktestiginiń ty­nys-tirshiligimen tanys­ty. Munda 8 myń gektar al­qap­qa astyq ósirilse, gektar­ berekeliligi 20 sentnerden­ aınalýda. Aýa raıynyń qolaı­syz­dyǵyna qaramastan, ónim sa­pasy jaqsy. Budan keıin «Sul­tan EDMK» AQ-qa atbasyn ­tirep, eńbek ujymdarymen kezdesti. Kásiporyn 40-qa jý­yq makaron ónimderin shyǵa­ryp, alys-jaqyn shetelderge jóneltedi. 360 adam eńbek etedi. «Molprodýkt» JShS-niń teh­nıkalyq ja­raq­tandyrylýy halyq qalaý­lylarynyń kóńi­linen shyqty. Kúnine 20 tonna­dan astam sút qabyldanyp, óńdeledi.

Depýtattardyń qatysýymen oblystyq ákimdikte ótken ke­ńeste tabıǵatty paıdalaný jáne aýyldyq aýmaqtardy da­mytý komıtetiniń múshesi Serik Bilálov atqarylǵan ju­mystardan habardar etti. Oblys ákiminiń birinshi orynbasary Aıdarbek Saparov aýyl sharýashylyǵy salasynyń damý qarqyny jóninde maǵlumat berdi. Aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshiler men qaıta óńdeýshi kásiporyn je­tekshileri tarapynan tolǵaqty máseleler kóterilip, sheshý joldary usynyldy.

Máselen, Ǵ.Músirepov aýda­nynyń ákimi Marat Tasma­ǵambetov 700 myń gektardan astam alqapqa bitik ós­ken astyqtyń shashaýsyz jınalǵanyn aıta kelip, sýb­sıdııalaý tetikterin je­ńil­detýdi ótindi. Jeńildetilgen qarajatty alynǵan ónim kólemine eseptep bergennen góri, aldyn ala bosatý áldeqaıda tıimdi bolmaq. «Zenchenko jáne K» komandıttik seriktestiginiń bas dırektory Gennadıı Zen­chenko dándi daqyldardyń baǵasy áli naqtylanbaı otyr­ǵanyn kóldeneń tartyp, bul máseleniń kúzde emes, erte kóktemde belgilenýi dıqan­dardyń jan-jaqty qam­da­nýy­na ıgi yqpal jasar edi degen oı aıtty. «Poltavka» JShS-niń jetekshisi Eltaı Zikirın jer salyǵynyń kóle­min ońtaılandyrý, aýyl sharýa­shylyǵy mamandaryn daıarlaý máselelerin alǵa tartty.

Komıtet tóraǵasy S.Kýla­gın usynystardyń jan-jaqty eskeriletinin, tıisti oryndar aldyna qoıylatynyn jetkizdi.

Jıyn sońynda oblys ákimi Samat Eskendirov Elbasy tapsyrmalaryn oryndaýdyń bar­lyq múmkindikteri qaras­ty­rylyp jatqanyn atap ótti.

О́mir ESQALI,

«Egemen Qazaqstan».         

Soltústik Qazaqstan oblysy.

*Áriptestik áleýeti

Parlamentaralyq baılanystar kókjıegi keń

Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senaty Halyqaralyq qatynastar, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń tóraǵasy Ikram Adyrbekov Shveısarııa Konfederasııasy Federaldyq jınalysyndaǵy «Shveısarııa-Qazaqstan» parlamentaralyq yntymaqtastyq tobynyń jetekshisi Krıstıan Mıshpen kezdesti, dep habarlady osy palatanyń baspasóz qyzmeti.

Kezdesýdiń negizgi maqsaty eki el arasyndaǵy ózara parlamentaralyq yntymaqtastyqty nyǵaıtý boldy. «Bizde ekijaqty parlamentaralyq únqatysýdy keńeıtý úshin jaqsy negiz jasalǵan. Biz Shveısarııa Federaldyq jınalysynyń «Shveısarııa-Qazaqstan» parlamentaralyq yntymaqtastyq tobyn qurý týraly sheshimine qoldaý bildiremiz», – dep atap ótti senator. I.Adyrbekov sondaı-aq qazaqstandyq parlamentshiler shveısarııalyq áriptesterimen EQYU, Eýropa Keńesi jáne NATO Parlamenttik assambleıalary, sondaı-aq, Parlamentaralyq Odaq sekildi halyqaralyq uıymdar aıasyndaǵy kópjaqty baılanystardy óristetýge múddeli ekenin atap ótti. Kelesi jyly EQYU-ǵa tóraǵalyq etý Shveısarııaǵa ótedi. «Aımaqtyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý men yntymaqtastyqty nyǵaıtýda EQYU negizgi tirekterdiń biri bolyp qala beretinine senemin. Biz Uıymǵa Shveısarııanyń tóraǵalyq etýi kezindegi aımaqtaǵy is-qımylyna jan-jaqty kómek berýge ázirmiz», – dedi I.Adyrbekov.

Qarýly kúshterdi demokratııalyq ba­qylaýdyń Jeneva ortalyǵy – DCAF uıymynyń da ókili bolyp­ tabylatyn K.Mısh qazaqstandyq parla­ment­shilerdi osy Ortalyqpen belsendi yntymaqtastyqqa jáne DCAF-tyń tolyq quqyqty múshesi bolýǵa shaqyrdy. Qazaqstan bul uıymǵa ótken jyly baıqaýshy retinde kirgen bolatyn.

Senator sondaı-aq, shveısarııalyq kompanııalardy Astanadaǵy EKSPO-2017 dúnıejúzilik kórmesine qatysýǵa shaqyrdy.

*Turaqty komıtetter tynysy

Kún tártibinde bıýdjet máseleleri

Parlamentte Darıǵa Nazar­baeva­nyń jetekshiligimen Máji­listiń Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń otyrysy ótti, dep­ habarlady osy palatanyń bas­pasóz qyzmeti.

Otyrysta 2014-2016 jyldardyń bıýdjetine arnalǵan úkimettik zań jobasyn talqylaý sheńberinde Densaýlyq saqtaý mınıstrligi men Din isteri agenttiginiń bıýdjettik máseleleri qarastyryldy.

Depýtattardyń suraqtaryna Densaýlyq saqtaý mınıstri Salıdat Qaıyrbekova men Agenttiktiń jaýapty hatshysy Tólegen Ismaıylov jaýap berdi.

Hattamaǵa túzetýler qaraldy

Májilistiń Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsiz­dik komıtetiniń jumys toby «2008 jylǵy 12 jeltoq­san­daǵy Aıryqsha jaǵdaılarda Birtutas kedendik tarıftiń mól­sherlemelerinen erekshelenetin kedendik ákelý bajdarynyń mólsherlemelerin qoldaný shart­tary men tártibi týraly hattamaǵa ózgerister engizý týraly hattamany ratıfıkasııa­laý týraly» zań jobasyn qarady.

Bul jumys tobynyń atalǵan zań jobasy boıynsha alǵashqy otyrysy boldy. Jumys tobynyń jetekshisi, depýtat Zaǵıpa Balıeva 2008 jylǵy 12 jeltoqsanda Máskeý qalasynda qol qoıylǵan osy Hattamanyń mańyzdylyǵyn atap ótti. Bul Hattama Belarýs, Qazaqstan jáne Reseı úkimetteri arasynda jasalǵan jáne 2008 jylǵy 25 qańtardaǵy Birtutas kedendik-tarıftik retteý týraly kelisimniń 4-babynyń 6-tarmaǵyn iske asyrý maqsatyn kózdeıdi.

Otyrysty qorytyndylaǵan Z.Balıeva: «Zań jobasy boıynsha anyqtaýdy qajet etetin keıbir suraqtar boıynsha naqty jaýaptar aldyq. Barlyq másele sheshimin tapty deý­ge negiz bar. Zań jobasy aldaǵy ýaqytta komıtettiń otyrysyna, odan keıin palatanyń jalpy otyrysyna shyǵarylatyn bolady», – dedi.

О́zgerister talqylandy

Májiliste Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý mınıstri Erbolat Dosaevtyń qatysýymen dóńgelek ústel ótti.

Parlamentshiler úkimettik zań jobasynda salyq zańnamasyna engiziletin ózgeristerdi talqylady.

Otyrys Qarjy jáne bıýdjet komıtetiniń tóraıymy Gúljan Qaraqusovanyń tóraıymdyǵymen ótti. Salyqqa túzetý engizetin zań jobasy boıynsha jumys tobynyń jetekshisi bolyp depýtat Quttyqoja Ydyrysov bekitilgen.