Depýtattar keshe osy máseleniń jaýabyn izdedi
Keshe Parlament Májilisinde palata Spıkeri – «Nur Otan» partııasy fraksııasynyń jetekshisi Nurlan Nyǵmatýlınniń tóraǵalyǵymen fraksııa jıyny boldy. Onda «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine salyq salý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyna fraksııa depýtattarynyń ázirlegen túzetýler toptamasy qaraldy.
Fraksııa otyrysynda atalǵan másele boıynsha baıandama jasaǵan Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý mınıstri Erbolat Dosaev depýtattar tarapynan salyqtyq mólsherlemelerge qatysty usynystar túskendigin qýattady.
Depýtattar keshe osy máseleniń jaýabyn izdedi
Keshe Parlament Májilisinde palata Spıkeri – «Nur Otan» partııasy fraksııasynyń jetekshisi Nurlan Nyǵmatýlınniń tóraǵalyǵymen fraksııa jıyny boldy. Onda «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine salyq salý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyna fraksııa depýtattarynyń ázirlegen túzetýler toptamasy qaraldy.
Fraksııa otyrysynda atalǵan másele boıynsha baıandama jasaǵan Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý mınıstri Erbolat Dosaev depýtattar tarapynan salyqtyq mólsherlemelerge qatysty usynystar túskendigin qýattady.
Qazaqstanda 3,1 mıllıon avtokólik (jalpy kólemniń 88 paıyzy) qozǵaltqysh kólemi boıynsha 3 lıtrge deıin bolsa, olardyń salyqtyq mólsherlemeleri ózgerissiz qalatynyn mınıstr erekshe atady. Al qozǵaltqyshtary 3 myń men 4 myń tekshe santımetr bolatyn avtokólikter elimizdegi kólikterdiń jalpy kóleminiń 3 paıyzyn ǵana quraıdy eken. Osy rette mınıstr qozǵaltqyshtary 4 myń tekshe santımetr avtokólikteri qymbat múlikke jatqyzylatynyn tilge tıek ete ketti. Jyljymaıtyn múlikke qatysty salyqtyq mólsherlemeler negizinen Astana, Almaty jáne oblys ortalyqtarynda ózgertiletini belgili boldy. Sonymen qatar, salyqtyq mólsherlemeler alkogoldik jáne temeki ónimderine artady dep kútilýde. Máselen, 2016 jyly temeki aksızine mólsherleme 3,3 ese ósedi dep kútilýde. Osy ýaqyt aralyǵynda 1 lıtr spırttik ishimdikke mólsherleme qazirgi 500 teńgeden 1600 teńgege deıin ósetindigi belgili bolyp otyr.
Depýtattar da mınıstrge suraqtaryn qoıa otyryp, óz oılaryn ortaǵa saldy. Ásirese, depýtattar Serikbaı Nurǵısaev pen Rozaqul Halmuradov aýyldaǵy azamattarymyzdyń avtokólikteri kúnkóristiń kózi ekendigin alǵa tarta otyryp, olardyń jaǵdaıy eskerilýi qajettigine erekshe nazar aýdartty. Depýtattardyń qoıǵan suraqtaryna oraı jaýabynda mınıstr aýyl men qala turǵyndaryna avtokólik salyǵynyń deńgeıi birdeı bolatynyn eskerte ketti. Qazirgi tańda qozǵaltqysh kólemi joǵary avtokólikterdiń 80 paıyzy qalalarda bolsa, tek 20 paıyzy aýyldyq jerlerde tirkelgen.
Al Ergen Doshaev elimizdiń alkogol ónimderi rynogynda syranyń 80 paıyz quraıtyndyǵyn tilge tıek ete kelip, oǵan degen salyqtyq mólsherlemeni kóterý týraly ótkir másele qoıdy. Alataý bókterindegi Almaty oblysy aýmaǵyna kiretin záýlim saraılardyń salyqtyq aýyrtpalyqtardy sezinbeı otyrǵandyǵyn aıtqan Vıktor Rogalev osy máseleni sheshýdiń jolyn surady. Mınıstrdiń jaýabyna qaraǵanda, Almatydaǵy Ál-Farabı dańǵylynyń ústińgi jaǵyndaǵy turǵyn jaılar jaqyn bolashaqta qala aýmaǵyna kirgizilip, qala bıýdjetine salyq tóleıtin bolady. Qazirgi tańda kóptegen úılerdiń ıeleri óz ıelikterindegi jyljymaıtyn múlikteriniń 70-80 paıyzy ǵana salynyp bitti degen jeleýmen jaryq pen sýdy qostyryp alyp, jyldar boıy salyqtan jaltaryp otyrǵandyqtary da nazardan tys qalmady. Mınıstrdiń málimetine qaraǵanda, qazir kommýnaldyq qyzmetterdi qostyrǵan turǵyndarǵa salyq tóletýdi engizý jaıyn qarastyrý kózdelip otyrǵandyǵymen bólisti.
Depýtattardyń oıyn jetkizgen fraksııa jetekshisi kólik jáne turǵyn úı salyǵyna qatysty túzetýler boıynsha úkimettik nusqamen kelispeıtindigin málimdedi. Zań jobasy salyqtyq ákimshilendirý júıesin jetildirýge baǵyttalǵandyqtan, ony tolyqtaı qoldaıtyndyqtaryn bildirgen Spıker kólik pen turǵyn úı salyǵyna qatysty túzetýlerdi Úkimet usynǵan nusqada qabyldaı almaımyz degendi erekshe aıtty. Elbasy 2008 jylǵy Joldaýynda Salyq kodeksin qalyptastyrý kezinde qundy múlikterge, záýlim úıler men qymbat kólikterge janama salyqtar engizý týraly naqty tapsyrma júktegen-di. Ol eskerilmeı, kerisinshe, osynyń barlyǵy orta sanattaǵylarǵa aýdarylǵan. Sondyqtan, búgingi biz qarap otyrǵan Salyq kodeksine engizilgen úkimettik túzetýler Prezıdenttiń atalǵan tapsyrmasyna sáıkes ózgertilýge tıis dep esepteımiz, dedi Nurlan Nyǵmatýlın.
Fraksııa jetekshisi salyqty esepteý kezinde kólik jáne úı salyǵyna teńgerimdik ádisiniń qajettigin alǵa tartty. Úkimettik nusqada negizgi salmaq qozǵalqyshtary 3 myńnan 4 myń tekshe sm.-ge deıingi kólikterge túsetindigin, sondaı-aq, olardyń jyly, tozyǵy eskerilmeıtindigin jáne kólemi 4 myń tekshe sm.-den asatyn temir tulparlardyń salyǵyn ulǵaıtý qaralmaǵandyǵyn eskertti. Sonda kólemi 4-myń tekshe sm.-den, 5-ten, 6-dan asatyn, erekshe sanatqa jatqyzylatyn kólikter qaıda? Mysaly, 1,5 mıllıon eýro turatyn, qozǵaltqysh kólemi 6 myń tekshe sm. «Mazerattı» kóligine salynatyn salyq on jyl burynǵy, kólemi 4 myń tekshe sm. «Toıota-Pradomen» birdeı bolǵany ma? dedi Nurlan Zaırollauly tańdanysyn jasyra almaı.
Májilis Tóraǵasy jyljymaıtyn múlikke salynatyn salyqtyń olqy tustaryn da nazardan tys qaldyrmady. Alańy 150 sharshy metrden asatyn páterler men 300 sharshy metrden asatyn jekemenshik úılerge salyq kólemin 3 ese joǵarylatatyn koeffısıent týraly aıta kelip, N.Nyǵmatýlın baspananyń naqty quny esepke alynbaǵandyǵyn atap aıtty. Sizderdiń koeffısıent úıdiń sapalyq sıpattamasyna da, turatyn adamdar sanyna da qurylmaǵan. Bul – sizderde qymbat baspanaǵa jatqyzatyn naqty ólshemniń joqtyǵynyń belgisi. Sonyń saldary qymbat baspanaǵa tólenetin salyqty sharyqtatýǵa múmkindik bermeı otyr, dedi Spıker.
Tóraǵanyń paıymynsha, sán-saltanatqa, baılyqqa salynatyn salyq kim qymbat kólik pen záýlim úıge ıe bolsa, solarǵa kóp salynýy tıis. Sóıtti de Tóraǵa birqatar usynystardy alǵa tartty. Atap aıtqanda, temir tulparlarǵa salynatyn salyq túrine qatysty – qozǵaltqysh kólemi 4 myńnan, 5 myń tekshe sm.-ge deıingi kólikter úshin salyq mólsherin 130 MRP-ge deıin, al kólemi 5 myń tekshe. sm.-den asatyn kólikter úshin salyq mólsherin 200 MRP-ge deıin ósirý máselesi tótesinen qoıyldy. Jáne qarapaıym azamattardyń múddesine nuqsan keltirmes úshin jańa salyqtyq mólsherlemelerdi 2014 jyldyń 1 qańtarynan bastap satylyp alynatyn kólikterge qoldaný usynyldy. Iаǵnı, erterekte satyp alynǵan kólikter úshin burynǵy salyq kólemin qaldyrý qajet.
Jyljymaıtyn múlikke baılanysty salyqty sóz etkende, fraksııa jetekshisi joǵarylatatyn koeffısıentti joıyp, baspana qunyna qatysty neǵurlym ádil tásilge almastyrý kerektigin atap, bul salyq salý kezinde, ásirese, qymbat baspanalar úshin neǵurlym negizdi bolmaq degendi aıtty.
Endi «Nur Otan» HDP fraksııasy maquldaǵan túzetýler toptamasy palatanyń Qarjy jáne bıýdjet komıtetinde dúısenbige deıin talqylanyp, jan-jaqty pysyqtalýy tıis. Zań jobasy kelesi sársenbide maquldanýy múmkindigi de atalyp ótildi.
Asqar TURAPBAIULY,
«Egemen Qazaqstan».
