Kooperasııalar agroónimdi kóbeıtedi

О́ndiristiń tıimdiligin art­ty­rýdyń negizgi quraly koo­pe­rasııanyń eki tetigi bolyp sanalady: kóldeneń kooperasııa jáne tik (zákirlik) kooperasııa. Zákirlik kooperasııa usaq jáne orta sharýa (fermer) qojalyqtarynyń jáne olar qurǵan kooperatıvterdiń qaıta óńdeý kásiporyndary men júıe quraýshy kásip­oryn­dardyń áriptestigin kózdeı­di. Kooperatıvter qaýym­das­tyqtardy nemese odan da úlken kooperatıvterdi qura alady. Jeke qosalqy shar­ýa­­­shylyqtar, sondaı-aq, jeke kásipkerlik, sharýa jáne fermer qojalyqtary nysan­dary da kooperasııaǵa qaty­sa alady. Mundaı model­der­diń tabystylyǵy sút koope­ratıvteri boıynsha álem­dik tájirıbe úlgilerimen rastalady. Mysaly, Jańa Zelandııa, Gollandııa, Shvesııa, Danııa, AQSh pen Ońtústik Koreıanyń usaq jáne orta fermerleri iri kooperatıvterge birigip, óziniń tıimdiligin arttyrdy jáne naryqtardy jaýlap aldy. Tańdalǵan baǵyttyń durystyǵyn myń­da­ǵan fermerlerdi biriktirgen Fronter, Eral Fýds sııaq­ty aýyl sharýashylyǵy koope­ratıvteriniń, ıaǵnı, álem­dik alyptardyń tabysty tájirı­be­si kórsetti.

Qazaqstannyń agro­óner­­­kásip­tik kesheninde agrok­o­o­perasııany damytý baǵ­dar­lamasyn iske asyrý qu­ral­darynyń biri – iri taýar óndirisin uıym­das­tyrýǵa jobalyq tásildi qol­daný bo­lyp tabylady. Osyndaı jobalyq tásil retin­de «Senim» baǵdarlamasy sheń­be­rinde Almaty jáne Jambyl oblystarynyń mal sharýa­shylyǵy baǵytyndaǵy 150 fer­merlik jáne sharýa qo­ja­­lyqtaryn biriktirgen «Qa­zaqonimexport korpora­sııa­­sy» AО́K quryldy. Kor­po­rasııa Qazaqstanda alǵash ret fermerlerdi ekonomıkalyq ynta­landyrýdyń jańa teti­gin engizýde. Búginde «Qazaq­oni­mexport korporasııasy» AО́K «Omrani» kompanııasymen «Senim» baǵdarlamasyn ınvestısııalaý úshin aldyn ala kelisimshartqa otyrdy. «Omrani» kompanııasy – bul shtab-páteri Iranda ornalasyp, Dýbaıda jáne Maskatta birneshe kásiporyny tirkel­gen, bıznestiń túrli salalarynda úsh jyldyq jumys tájirıbesi bar kópulttyq bıznes-top. Sondaı-aq Re­seıdiń «Karavaı-Drýjba» JShQ kompanııasymen iri qara maldy 10 myń basqa jetkizýge kelisimshart jasas­qan.

«Senim» baǵdarlamasy – tabynnyń ósimin molaıtýdy qamtamasyz etý maqsatynda shet elderden kelgen asyl tu­qymdy iri qarany odan ári sharýashylyqtarǵa senim­ger­lik­pen 100-200 bastan basqarýǵa beredi, sondaı-aq alynǵan buqashyqtar, jaramsyz analyq mal basy qarqyndy bordaqylaýdy qamtamasyz etý úshin bor­daqylaý keshenderine beriledi. Bordaqylanǵan kon­dı­sııalyq mal basy et kombı­na­tyna ón­diristik mal soıý­ǵa jibe­riledi. Ákelingen sıyr­lar­­dan alynǵan qasharlar asyl tuqymdy óndiriste shoǵyr­lanyp, taza analyq bas kontın­gent­i qurylady.

Osylaısha, fermer sıyr etin eksportqa shyǵarýdyń biryń­ǵaı uıymdastyrylǵan tizbe­­gindegi zákirlik býyny bolyp, mal basyn kóbeıtetin (reprodýk­torlar) analyq mal basyn, sondaı-aq, bordaqylaýǵa arnalǵan buqashyqtarmen qamtamasyz etý úshin zákirlik sharýashylyqtar sanalady. Bul baǵdarlamanyń basty artyqshylyǵy – fermerlerdi et ónimderiniń eksportyn arttyrý jáne «2018-2027 jyldarǵa arnalǵan et óndirisin damytý» ulttyq baǵdarlamasyn oryndaý, jańa jumys oryndaryn ashyp, ótkizý naryǵyn keńeıtý jolymen fermerler tabysyn ósirý.

Jeńisbek SÚLEIMENOV,

Almasbek BAIShEKEEV